İşitme Kaybı Engelli Oranı 2026: Odyometri Saf Ses Ortalaması (500-1000-2000-4000 Hz) ve Balthazard Cetveli

İşitme kaybı engelli oranı, kulak kepçesinden işitme merkezine kadar olan işitme yollarındaki patolojiler neticesinde sesleri algılama ve konuşmayı ayırt etme yetisini kaybeden bireylerin devlet sağlık kurullarından alabildiği resmi maluliyet ve iş gücü kaybı oranıdır. 20 Ekim 2026 tarihli ve 30692 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik Kulak Burun Boğaz (KBB) İhtisas Alanı Cetveli uyarınca işitme kayıpları tamamen matematiksel ve odyolojik test tablolarına göre hesaplanır.

KBB sağlık kurullarında oran takdiri hekimin sübjektif kanaatine bırakılmamıştır. Yapılan Saf Ses Odyometrisi (PTA) testinde her iki kulağın 500 Hz, 1000 Hz, 2000 Hz ve 4000 Hz frekanslarındaki desibel (dB) işitme eşikleri toplanır. Elde edilen iki kulak işitme kaybı toplamı, yönetmelikte yer alan iki boyutlu çapraz matris tablosuna (Tablo 4.1 ve 4.2) yerleştirilerek hastanın net engel oranı kuruşu kuruşuna tespit edilir.

1. Yasal Çerçeve: Odyometrik Saf Ses Ortalaması ve KBB Cetveli

Yönetmeliğe göre işitme engeli tespiti yapılırken şu frekans ve yöntem kuralları uygulanır:

• Dört Frekans Ortalaması (500, 1000, 2000, 4000 Hz): İnsan konuşma seslerinin en yoğun olduğu bu 4 frekanstaki havayolu işitme eşikleri dB cinsinden tespit edilir. Örneğin sağ kulakta 500 Hz: 60 dB, 1000 Hz: 70 dB, 2000 Hz: 75 dB, 4000 Hz: 85 dB ise sağ kulak toplamı 290 dB'dir.
• İki Kulak İki Boyutlu Tablosu: İyi duyan kulağın toplam kaybı ile kötü duyan kulağın toplam kaybı Tablo 4.1'de kesiştirilerek iki kulak işitme özür yüzdesi bulunur. Ardından bu değer Tablo 4.2'ye aktarılarak tüm vücut fonksiyon kaybı yüzdesine çevrilir.
• Konuşmayı Ayırt Etme Skoru (SDS - Speech Discrimination Score): Hastanın kelimeleri tanıma oranı da rapora işlenir. Çok düşük ayırt etme skoru olanlarda hekim klinik kanaatiyle ek fonksiyonel kayıp değerlendirmesi yapabilir.
• Tinnitus (Kulak Çınlaması) Ek Oranı: Odyolojik tetkiklerle tevsik edilmiş ve KBB uzmanı tarafından saptanmış inatçı, tedaviye dirençli sübjektif/objektif kulak çınlaması için işitme kaybı oranına ek olarak %5 ila %10 arasında ilave engel puanı verilebilir.

2. İşitme Kaybı Dereceleri ve Sağlık Kurulu Oranları Karşılaştırma Matrisi

Aşağıdaki semantik tablo, işitme kaybının şiddetine, desibel aralıklarına ve her iki kulağın durumuna göre sağlık kurullarınca takdir edilen engel oranlarını özetlemektedir:

3. Balthazard Formülü ile İşitme Kaybı Hesaplama Simülasyonu

İşitme kaybı orta veya ileri düzeyde olan bir birey, tek başına %40 barajının altında kaldığında diğer branş oranlarıyla Balthazard formülü üzerinden birleştirilir:

• Simülasyon 1: İki Taraflı İşitme Kaybı (%28) + Hipertansiyon (%10):

  100 - 28 = 72 kalan kapasite. Hipertansiyon: 72 × 0.10 = 7.2. Toplam: 28 + 7.2 = %35.2 (Yuvarlama ile %35).

• Simülasyon 2: İki Taraflı İşitme Kaybı (%28) + Tip 2 Diyabet (%20):

  100 - 28 = 72. Diyabet: 72 × 0.20 = 14.4. Toplam: 28 + 14.4 = %42.4 (Yuvarlama ile %42 Net Rapor). Bu oran ile hasta %40 engelli haklarına tam olarak hak kazanır.

• Simülasyon 3: İki Taraflı İşitme Kaybı (%34) + Ağır Kulak Çınlaması Tinnitus (%10):

  100 - 34 = 66. Tinnitus: 66 × 0.10 = 6.6. Toplam: 34 + 6.6 = %40.6 (Yuvarlama ile %41 Net Engelli Raporu).

4. Adım Adım İşitme Engelli Raporu Alma Prosedürü

İşitme kaybı tanısıyla sağlık kuruluna başvuracak vatandaşlarımızın takip etmesi gereken adımlar:

1. KBB Poliklinik Muayenesi: Devlet veya şehir hastanesi KBB uzmanına muayene olunur. Kulak zarları, dış kulak yolu ve orta kulak enfeksiyonları incelenir; buşon (kulak kiri) varsa temizlenir.
2. Saf Ses ve Konuşma Odyometrisi Testi: Ses yalıtımlı kabinde odyometrist tarafından kulaklık takılarak hava yolu ve kemik yolu işitme eşikleri, Konuşmayı Alma Eşiği (SRT) ve Ayırt Etme Skoru (SDS) ölçülür.
3. Tereddüt Halinde BERA (ABR) Testi: Odyometri sonuçları ile hastanın davranışları arasında uyumsuzluk görülürse hekim BERA testi ister. Alına ve kulak arkasına elektrotlar bağlanarak beyin dalgalarının sesli uyarana verdiği elektriksel yanıtlar objektif olarak kaydedilir.
4. KBB Heyet Formunun Doldurulması: KBB uzmanı iki kulağın 4 frekans toplamını Tablo 4.1 ve 4.2'ye tatbik ederek resmi engel oranını forma işler.
5. Heyet Kararı ve e-Rapor Basımı: Kurul başkanı ve heyet üyeleri oranı onaylar; rapor 3-5 gün içinde e-Devlet sistemine barkodlu olarak yüklenir.

5. Odyometri Hatalarına ve Düşük Verilen Orana İtiraz Dilekçesi

Odyometri testinin gürültülü ortamda yapılması, frekansların yanlış toplanması veya tinnitusun eklenmemesi sebebiyle düşük oran verildiğinde İl Sağlık Müdürlüğüne sunulacak itiraz dilekçesi:

6. İşitme Engellilerin Sosyal Hakları ve Sürücü Belgesi Kısıtlamaları

İşitme kaybı ile %40 ve üzeri rapor alan bireylerin sahip olduğu yasal haklar ve trafikteki kısıtlamaları şunlardır:

• İşitme Cihazı SGK Ödemesi: SGK Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) kapsamında engelli bireylere işitme cihazı ve pil ödemelerinde daha yüksek devlet katkısı sağlanır.
• Engelli Erken Emekliliği (5510 S.K.): %40 ve üzeri oranla vergi indirimi alan çalışanlar yaş şartı olmadan 15-18 yılda erken emekli olabilirler.
• Sürücü Belgesi Kodları (Kod 02 ve Kod 42.03 / 42.05): Belli desibelin üzerinde kaybı olan sürücülere ehliyette Kod 02 (İşitme cihazı kullanma şartı) ve aracın her iki yan aynasının geniş açılı olması şartı konulur. İşitme engelli sürücüler ticari araç ve resmi araç kullanamazlar (Kod 102).

7. Çocuklarda İşitme Kaybı ve ÇÖZGER Değerlendirmesi

18 yaşından küçük bebek ve çocuklarda işitme kaybının erken tespiti dil ve zihinsel gelişim açısından hayati önem taşır. Bu sebeple Sağlık Bakanlığı'nın yürüttüğü "Yenidoğan İşitme Taraması" kapsamında şu adımlar izlenir:

• Geçici Uyarılmış Otoakustik Emisyon (TEOAE): Doğumdan sonraki ilk 72 saat içinde hastanede bebeğin dış tüy hücrelerinin ses yanıtı ölçülür. Testten geçemeyen (kalan) bebekler 15 gün sonra tekrar çağrılır.
• Klinik ABR (BERA) Testi: İkinci taramadan da geçemeyen bebeklere 3. ay içinde doğal uykusunda veya sedasyon altında odyoloji merkezlerinde klinik ABR testi yapılır. İşitme sinirinin elektriksel eşiği dB cinsinden kesinleştirilir.
• ÇÖZGER Seviyesinin Belirlenmesi: Çocuğun iki taraflı kaybı 40 dB üzerindeyse konuşma gelişimini doğrudan etkileyeceğinden ÇÖZGER kurulunca "Hafif Düzeyde (HÖG)" veya "Orta Düzeyde (OÖG)" gereksinim takdir edilir. İki taraflı total kayıplarda veya implant adaylarında ise "İleri Düzeyde (İÖG)" seviyesi verilerek anında RAM özel eğitim desteği başlatılır.

8. Koklear İmplant (Biyonik Kulak) SGK Geri Ödeme ve Ameliyat Kriterleri

İşitme cihazından fayda göremeyecek kadar ağır sensorinöral işitme kaybı yaşayan bireyler için iç kulağa yerleştirilen koklear implant ameliyatı SGK Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) kapsamında devlet tarafından karşılanmaktadır. SGK'nın aradığı temel kriterler şunlardır:

• Her iki kulakta 500, 1000, 2000 ve 4000 Hz frekanslarında saf ses işitme ortalamasının en az 80 dB ve üzerinde olması,
• En az 3 ila 6 ay boyunca çift taraflı en gelişmiş dijital işitme cihazını düzenli kullanmış olmasına rağmen konuşmayı ayırt etme skorunun (SDS) %30'un altında kalması,
• Temporal kemik yüksek çözünürlüklü BT ve İç Kulak MR incelemesinde koklea (salyangoz) ve işitme sinirinin implant elektrodunun yerleşimi için anatomik olarak uygun bulunması,
• 3 KBB hekimi ve 1 Odyoloji uzmanının imzasını taşıyan resmi Koklear İmplant Sağlık Kurulu Raporu tanzim edilmesi şarttır.

İşitme kaybı için engelli raporunda yüzde kaç oran verilir?

İşitme kaybı oranı; her iki kulağın 500, 1000, 2000 ve 4000 Hz frekanslarındaki saf ses işitme eşiklerinin toplamına göre Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik Tablo 4.1 ve 4.2 üzerinden hesaplanır. Hafif kayıplarda %10-%18, orta derecede %22-%34, her iki kulağı tamamen sağır olan veya koklear implant kullananlarda ise %40 ila %52 arasında engel oranı verilir.

Tek kulakta tam sağırlık %40 engelli raporu almaya yeter mi?

Hayır. Bir kulağı tamamen sağır olan ancak diğer kulağı normal duyan bir vatandaşa yönetmelik uyarınca yalnızca %12 ila %15 civarında engel oranı takdir edilir. Bu oran tek başına %40 barajını geçemez; ek bir hastalıkla birleştirilmesi gerekir.

Koklear implant (biyonik kulak) ameliyatı olanlar ne kadar oran alır?

Yönetmelik gereğince iki taraflı koklear implant uygulanan bireylere işitme fonksiyonu düzelse dahi cihaz bağımlılığı ve kalıcı sensorinöral kayıp sebebiyle en az %32 ila %40 oranında sabit engel oranı takdir edilmektedir.

İşitme kaybı simülasyonu (yalanı) şüphesinde hangi test uygulanır?

Sağlık kurulu hekimi hastanın odyometri testinde bilerek cevap vermediğinden şüphelenirse, hastanın iradesine bağlı olmayan objektif elektriksel beyin sapı işitme testi olan BERA (ABR) ve Otoakustik Emisyon (OAE) testlerini yaptırır. BERA testinde çıkan eşikler heyet kararına doğrudan esas alınır.

İşitme kaybı raporuna nasıl itiraz edilir?

Raporun tebliğinden veya e-Devlet'e düşmesinden itibaren 30 gün içinde İl Sağlık Müdürlüğüne dilekçe verilir. Müdürlük kişiyi BERA ve ileri odyolojik tetkiklerin yapılabileceği yetkili bir Hakem Devlet Hastanesine sevk eder.