Engelli Ehliyet Kodları Anlamları 2026: 10.02, 78, 20.06, 35.03, 40.11 ve İl Sağlık Komisyonu Rehberi

Engelli ehliyet kodları, özel gereksinimli bireylerin trafikte can ve mal güvenliğini temin etmek, bedensel hareket kısıtlılıklarına uygun araç kullanmalarını sağlamak ve ÖTV muafiyetinden yararlanabilmelerini yasal zemine oturtmak amacıyla yeni tip çipli sürücü belgelerinin arka yüzündeki 12. haneye işlenen sayısal kısıtlama ve tertibat direktifleridir. 2016 yılında Karayolları Trafik Yönetmeliği'nde gerçekleştirilen köklü reform ile birlikte eski "H Sınıfı" sürücü belgeleri tamamen yürürlükten kaldırılmış, engelliler için de standart A veya B sınıfı ehliyet verilmeye başlanarak kısıtlılıklar Avrupa Birliği normlarındaki dijital kodlarla standartlaştırılmıştır.

Sürücü belgesinde yer alan bu kodlar; hem Emniyet ve Jandarma trafik denetimlerinde bağlayıcı yasal hüküm niteliğindedir, hem de Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) tarafından ÖTV muafiyetli araç onayında zorunlu kılavuz olarak incelenir. Ehliyette yer alan bir tertibat kodunun araca uygulanan mekanik projeyle veya hastane sağlık kurulu raporuyla çelişmesi; yüzbinlerce liralık ÖTV istisna hakkının zayi olmasına, kaza anında sigorta şirketlerinin tazminatı reddedip rücu etmesine veya trafik kontrollerinde ağır idari yaptırımlarla karşılaşılmasına yol açmaktadır.

1. Engelli Ehliyet Kodları Sınıflandırması: Tıbbi ve Teknik Kod Grupları

Emniyet Genel Müdürlüğü, Sağlık Bakanlığı ve Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından müştereken uygulanan ehliyet kodları temel olarak iki ana grupta toplanır:

1. Sürücü Kısıtlama Kodları (Tıbbi Şartlar): 01'den 05'e kadar ve 100'lü kodlardan oluşan, sürücünün vücut yapısını, kullandığı yardımcı protez ve cihazları veya sürüş koşullarını sınırlandıran kodlardır (örneğin 01.01 gözlük, 02 işitme cihazı, 78 sadece otomatik vites, 102 ticari araç yasağı, 103.03 yıllık muayene).
2. Araç Uyarlama Kodları (Mekanik Tertibat): 10'dan 50'ye kadar olan ve araç üzerinde makine mühendisi onayıyla yapılması gereken teknik değişiklikleri belirten kodlardır (örneğin 10.02 otomatik vites seçimi, 20.07 sol ayak gaz-fren pedalı, 35.03 direksiyon simidi kontrol aygıtı / topuz, 25.04 el kumandalı gaz ve fren düzeneği).

2. En Çok Kullanılan Engelli Ehliyet Kodları ve Anlamları Matrisi

Aşağıdaki tablo, Türkiye'de engelli sürücülerin ehliyetlerine İl Sağlık Müdürlüğü komisyonlarınca en çok işlenen kodları, bunların ÖTV muafiyetindeki fonksiyonunu ve trafik kısıtlamalarını kapsamlı biçimde göstermektedir:

3. Adım Adım Engelli Ehliyet ve Kod Alma Süreci (4 Aşamalı Yol Haritası)

Engelli sürücü belgesi almak veya mevcut belgesine tertibat kodu işletmek isteyen vatandaşlarımızın izlemesi gereken resmi 4 aşamalı prosedür şöyledir:

1. 1. Aşama: Aile Hekimi İlk Başvuru:

   e-Devlet üzerinden "Kişisel Sağlık Bilgi Formu" doldurulduktan sonra kayıtlı bulunulan Aile Hekimine gidilir. Aile hekimi genel muayeneyi yapar ve fiziksel engellilik durumu nedeniyle sürücü adayını ilgili uzman tabiplere (Ortopedi, Nöroloji, Göz, KBB vb.) resmi sevk eder.

2. 2. Aşama: Devlet / Şehir Hastanesi Uzman Tabip Muayenesi:

   Sevk edilen devlet hastanesinde ilgili branş uzmanları detaylı fiziki muayeneyi ve hareket açı testlerini gerçekleştirir. Hekim raporuna "İl Sağlık Müdürlüğü Özel Sağlık Komisyonuna sevki uygundur" kararı yazar.

3. 3. Aşama: İl Sağlık Müdürlüğü Komisyon Muayenesi ve Kodların Belirlenmesi:

   İl Sağlık Müdürlüğü bünyesinde toplanan komisyonda; ortopedi uzmanı, nöroloji uzmanı, makine mühendisi ve il sağlık müdürlüğü yetkilisi hazır bulunur. Komisyon, sürücü adayının kısıtlılığını bizzat inceler ve aracında hangi mekanik tertibatların bulunması gerektiğini belirleyerek yukarıdaki tablodaki sayısal kodları (örn: 78, 10.02, 35.03) sisteme işler ve "Sürücü Adayları İçin Sağlık Raporu"nu e-Devlet'te onaylar.

4. 4. Aşama: Nüfus Müdürlüğü Randevusu ve Yeni Ehliyetin Basımı:

   e-Devlet üzerinden alınan barkodlu sağlık raporu, biyometrik fotoğraf, harç makbuzu ve eski ehliyet ile birlikte İlçe Nüfus Müdürlüğüne başvurulur. Kodlar ehliyetin arkasındaki 12. bölüme lazer baskıyla işlenerek yeni çipli ehliyet adrese teslim edilir.

4. İl Sağlık Müdürlüğü Komisyon Kararına İtiraz Süreci ve Örnek Dilekçe

İl Sağlık Müdürlüğü komisyonu bazen sürücünün bedensel durumunu ve teknik imkanları gözetmeyerek haksız şekilde "Sürücü olamaz" kararı verebilmekte veya ÖTV muafiyeti için gerekli olan 78 ya da tertibat kodlarını rapora yazmaktan imtina edebilmektedir. Bu durumda vatandaşımızın anayasal hak arama hürriyeti kapsamında izleyeceği itiraz yolu şöyledir:

• 30 Günlük İtiraz Süresi: Raporun e-Devlet sistemine düştüğü veya şahsa tebliğ edildiği tarihten itibaren 30 gün içinde İl Sağlık Müdürlüğü İtiraz Masasına yazılı dilekçe ile başvurulmalıdır.
• Hakem Sağlık Kurulu Sevki: İtiraz üzerine İl Sağlık Müdürlüğü, sürücü adayını komşu ilde bulunan Bakanlıkça belirlenmiş Hakem İl Sağlık Müdürlüğü Komisyonuna sevk eder.
• Hakem Kurulunun Nihai Kararı: Hakem kurulunun vereceği karar kesin ve bağlayıcıdır. İlk komisyon kararı ile hakem komisyonu kararı birbiriyle uyumlu olursa karar kesinleşir. Çelişki halinde Sağlık Bakanlığı nihai hakem hastaneye sevk kararı verir.

Aşağıdaki itiraz dilekçesini doldurarak İl Sağlık Müdürlüğüne bizzat teslim edebilirsiniz:

5. Ehliyet Kodlarının Araç Ruhsatı ve Kasko Sigortasıyla Uyuşmazlık Riskleri

Engelli sürücü belgesindeki kodlar ile kullanılan aracın teknik donanımı birebir örtüşmek zorundadır. Bu uyuşmazlığın doğuracağı yasal yaptırımlar şunlardır:

• Karayolları Trafik Kanunu Md. 39 Cezası: Örneğin ehliyetinde Kod 78 (Sadece otomatik vites) yazan bir sürücünün manuel vitesli bir araç kullanırken yakalanması halinde, ehliyetsiz araç kullanmış muamelesi görür; hem sürücüye hem de araç sahibine ağır idari para cezası tatbik edilir.

6. Monoküler (Tek Göz) ve İşitme Engelli Sürücü Kodları (01.06, 02 ve 42 Grubu)

Engelli ehliyet kodları yalnızca ortopedik uzuv kayıplarını değil; görme ve işitme duyularındaki kısıtlılıkları da kapsar. Bu gruptaki sürücüler için uygulanan özel kodlar ve yasal sınırlamalar şunlardır:

• Monoküler Sürücüler (Kod 01.06): Bir gözü tamamen görmeyen veya görme keskinliği kriterlerin altında olan monoküler sürücüler için B sınıfı ehliyet verilebilir. Ancak bu sürücüler için araçlarında Kod 42.01 (Arka görüş için ilave iç ve dış dikiz aynaları) bulunması mecburidir. Eskiden uygulanan "gece araç kullanamaz" ve "araç arkasına monoküler amblemi yapıştırma" zorunluluğu mevzuattan kaldırılmıştır. Monoküler sürücüler gece de araç kullanabilirler ancak ticari araç kullanamazlar (Kod 102). Ayrıca hız sınırları otomobiller için şehirlerarası yollarda normal sınırlardan 10 km/s daha düşüktür.
• İşitme Engelliler (Kod 02 ve Kod 42.03 / 42.05): Belli bir desibelin üzerinde işitme kaybı olan sürücülere Kod 02 (İşitme cihazı veya iletişim desteği) verilir. Bu sürücülerin araç kullanırken işitme cihazını takmaları zorunludur. Ayrıca aracın her iki yan aynasının geniş açılı olması ve aracın arkasına dışarıdan görülebilecek şekilde işitme engelli amblemi yapıştırılması şarttır. Bu sürücüler ticari araç ve resmi araç kullanamazlar.

7. Süreli Raporlarda Kod Yenileme Takvimi ve e-Devlet Takibi (103 Grubu)

İl Sağlık Müdürlüğü komisyonu, engellilik durumunun ilerleyici veya tedavi edilebilir nitelikte olduğunu değerlendirirse sürücü belgesine 103 grubu periyodik kontrol kodları işler:

• Kod 103.01: Yılda bir sağlık kontrolü gerektirir.
• Kod 103.02: İki yılda bir sağlık kontrolü gerektirir.
• Kod 103.03: Üç yılda bir sağlık kontrolü gerektirir.
• Kod 103.04: Beş yılda bir sağlık kontrolü gerektirir.

Ehliyetinde bu kodlar bulunan sürücüler, belirtilen süre dolmadan en az 1 ay önce yeniden Aile Hekimi ve ilgili uzman tabip muayenesinden geçerek sağlık raporunu yenilemek zorundadır. Rapor yenilenmediği takdirde Emniyet Genel Müdürlüğü Pol-Net sistemi üzerinden sürücü belgesi otomatik olarak "Geçici Olarak Hareketsiz/Askıda" durumuna alınır ve trafik kontrollerinde ehliyetsiz araç kullanma işlemi yapılır.

İlgili Ehliyet ve Araç Mevzuat Rehberleri

• ÖTV Muafiyetinde Otomatik Vites ve Tertibat Şartları Analizi →
• Engelli Aracını Kimler Kullanabilir? Yasal Sınırlar ve Cezalar →
• Engelli Araç Alımı ve ÖTV İndirimi 2026 Hesaplama Rehberi →

Resmi Mevzuat ve Başvuru Kaynakları

• Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları Yönetmeliği - Mevzuat Bilgi Sistemi ↗
• Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü Sürücü Belgesi Randevu Portalı ↗
• e-Devlet Kapısı Sürücü Adayı Sağlık Raporu Sorgulama Sistemi ↗

Engelli ehliyetinde Kod 78 ne anlama gelir?

Kod 78, sürücünün 'Yalnızca otomatik vitesli araç kullanabileceğini' belirten ulusal kısıtlama kodudur. Bu koda sahip engelli bireyler manuel vitesli araç kullanamazlar; kullandıkları takdirde ehliyetsiz araç kullanmış sayılarak para cezası uygulanır.

İl Sağlık Müdürlüğü komisyonunun verdiği ehliyet kodlarına nasıl itiraz edilir?

Komisyon kararının tebliğ edildiği tarihten itibaren 30 gün içinde İl Sağlık Müdürlüğüne itiraz dilekçesi verilir. İtiraz üzerine sürücü adayı en yakın ildeki Hakem Sağlık Komisyonuna sevk edilir; hakem kurulunun kararı nihai ve bağlayıcıdır.

Eski H sınıfı sürücü belgesi olanlar kodlu yeni ehliyeti nasıl alır?

Eski H sınıfı ehliyetler tamamen yürürlükten kalkmıştır. H sınıfı sahiplerinin önce Aile Hekimine giderek sürücü sağlık raporu süreci başlatması, ardından ilgili uzman hekimler ve İl Sağlık Müdürlüğü Komisyonundan kısıtlama kodlarını alarak Nüfus Müdürlüğünde yeni tip engelli sürücü belgesine dönüştürmesi zorunludur.

Ehliyet kodları araçtaki özel tertibatla uyuşmazsa ne ceza kesilir?

Karayolları Trafik Kanunu'nun 39. maddesi gereğince, sürücü belgesinde belirtilen şartlara ve kodlara uymadan araç kullanmak 'yetkisiz/şartlara aykırı araç kullanma' sayılır. Sürücüye idari para cezası kesilir ve araç trafikten men edilebilir. Ayrıca olası bir kazada kasko şirketi hasar ödemesini reddeder.

Ehliyette yazan 102 kodu ne demektir?

Kod 102 'Ticari araç kullanamaz (Ambulans, resmi veya ticari araç kullanamaz)' anlamına gelir. Bu kod, engelli sürücünün hususi binek araçlar dışındaki ticari taksi, dolmuş, servis, otobüs veya kamyon gibi ticari plakalı taşımacılık araçlarını sürmesini yasaklar.