İçeriğe Atla

Afet ve Acil Durumlarda Engelliler İçin Tahliye ve Destek Protokolleri 2026: AFAD ve Kızılay Kılavuzu

10 dk okuma
Afet ve Acil Durumlarda Engelliler İçin Tahliye ve Destek Protokolleri 2026: AFAD ve Kızılay Kılavuzu

Deprem, sel ve yangın gibi afet ve acil durumlarda engelliler için AFAD ve Kızılay tahliye protokolleri, e-Devlet afet kaydı, medikal cihaz enerji simülasyonu ve resmi dilekçe kılavuzu.

🔔
Resmi Kanallarımız

Maaş Yatış ve Hak Güncellemelerini Kaçırmayın

81 ilin evde bakım maaşı ve engelli hakları duyuruları anında cebinize gelsin.

Deprem, sel, yangın ve heyelan gibi büyük yıkımlara yol açan afet anlarında toplumun en savunmasız kesimini engelli, yaşlı ve kronik hastalığı bulunan bireyler oluşturur. Türkiye'nin aktif fay hatları üzerinde yer alması, afetlere hazırlık sürecinde engelli vatandaşların özel tahliye, barınma ve medikal gereksinimlerinin önceden planlanmasını hayati bir gereklilik haline getirmiştir.

Geçmiş afet tecrübeleri; siren sesini duyamayan işitme engellilerin, enkazdan çıkış yolunu bulamayan görme engellilerin, asansörlerin durmasıyla yüksek katlarda mahsur kalan ortopedik engellilerin ve elektrik kesildiğinde solunum cihazı duran kronik hastaların çok büyük risklerle karşılaştığını göstermiştir. Bu kapsamlı rehber; 2026 yılı itibarıyla Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), Türk Kızılayı ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulan kurumsal acil müdahale protokollerini, e-Devlet afet bildirim adımlarını ve yasal güvenceleri tüm detaylarıyla açıklamaktadır.

Afet Yönetiminde Engelli Bireylerin Hukuki ve İnsani Güvenceleri

Engelli bireylerin acil durumlarda korunması, devlete ulusal ve uluslararası mevzuatla yüklenmiş pozitif bir yükümlülüktür. Bu alanın en güçlü yasal dayanağını Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi'nin 11. maddesi oluşturur. Türkiye'nin onayladığı bu madde gereğince taraf devletler; silahlı çatışmalar, insani acil durumlar ve doğal afetler dahil olmak üzere her türlü risk durumunda engellilerin korunmasını ve güvenliğini sağlamak için gerekli tüm tedbirleri almakla mükelleftir.

Ulusal hukukta ise 5378 Sayılı Engelliler Hakkında Kanun (mevzuat.gov.tr) temel çerçeveyi çizer. Kanunun 4. ve 7. maddeleri; acil durum hizmetlerinin, tahliye güzergahlarının, toplanma alanlarının ve geçici barınma merkezlerinin engellilerin erişebilirliğine uygun olarak inşa edilmesini amirdir. Ayrıca 5902 sayılı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Teşkilat Kanunu uyarınca AFAD, müdahale planlarında kırılgan grupların kayıt altına alınması ve tahliye önceliği tanınmasından sorumludur.

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümleri de çok katlı kamu binalarında ve konutlarda engellilerin tahliyesi için özel yangın güvenlik holleri, duman sızdırmaz sığınma cepleri ve merdiven tahliye sandalyelerinin bulundurulmasını zorunlu kılmaktadır. Engelli haklarının yasal dayanakları hakkında ayrıntılı bilgi için raporlar ve mevzuat incelemelerimize göz atabilirsiniz.

Engel Gruplarına Göre Tahliye ve Müdahale Protokol Matrisi

Her engellinin afet anındaki gereksinimi ve karşılaşacağı engel türü birbirinden farklıdır. Tekerlekli sandalye kullanan bir birey için fiziksel mimari basamaklar engel oluştururken, otizmli bir birey için afetin yarattığı yoğun ses ve kargaşa kriz tetikleyici olabilir. Aşağıdaki karşılaştırma tablosunda, AFAD ve Kızılay protokollerine göre dört ana engel grubuna yönelik acil müdahale standartları özetlenmiştir:

Engel Grubu Afet Anındaki Temel Risk Öncelikli Tahliye Protokolü Geçici Barınma Gereksinimi Kurtarma Ekibine Talimat
Ortopedik / Hareket Kısıtlılığı Asansörlerin kilitlenmesi, merdivenleri kullanamama, enkaz molozu Tahliye sedyesi veya kaydırma çarşafı ile iki kişilik taşıma Zemin kat konteyner, tekerlekli sandalye rampası ve geniş kapı Tekerlekli sandalye veya protezi mutlaka kişiyle birlikte tahliye edin
Görme Engelliler Yön duygusunun kaybı, elektrik kesintisiyle kılavuz çizgilerin yokluğu Sözlü yönlendirme ve dirsek temaslı rehber eşliğinde yürütme Hissedilebilir sarı zemin çizgileri ve sesli ikaz anonsları Kişiyi kolundan çekiştirmeyin; dirseğinizi tutmasına izin vererek konuşun
İşitme ve Konuşma Engelliler Siren, megafon ve enkaz altı sesli çağrıları duyamama Flaşörlü ışıklı ikaz, görsel kartlar ve telefon ekranına mesaj yazma İşaret dili tercümanı desteği ve görsel duyuru panoları Ağzınızı kapatmadan yüz yüze konuşun; yazılı kart veya telefon notunu kullanın
Otizm / Zihinsel / Psikiyatrik Aşırı gürültüden kaynaklanan panik, yabancılara direnç, donup kalma Aile refakatçisiyle birlikte sakin tonlama ve gürültü önleyici kulaklık Sessiz dinlenme alanı ve duyusal regülasyon çadırları Ani temas ve bağırmadan kaçının; güven duyduğu eşyayı yanından ayırmayın

AFAD Acil Mobil Uygulaması ve Engelli Kayıt Adımları

İçişleri Bakanlığı AFAD tarafından geliştirilen "AFAD Acil" mobil yazılımı, afet anında konum tabanlı acil çağrı yapılmasını ve toplanma alanlarının harita üzerinde görüntülenmesini sağlar. Engelli vatandaşların bu sisteme önceden veri girişi yapması, müdahale ekiplerinin bina bazlı arama-kurtarma önceliklerini doğrudan etkiler:

  1. Uygulamanın Kurulması ve Kimlik Doğrulama: Akıllı telefona indirilen AFAD Acil uygulaması ilk açılışta telefon numarası doğrulaması ve T.C. kimlik numarası eşleşmesi ister. Doğrulama SMS kodu ile saniyeler içinde tamamlanır.
  2. Profil ve Sağlık Bilgisi Tanımlama: Uygulama menüsündeki "Profilim" sekmesine girilerek "Sağlık ve Engel Durumu" alanı açılır. Burada bedensel kısıtlılık, görme kaybı, işitme engeli, zihinsel gelişim durumu ve kronik hastalık bilgisi eksiksiz işaretlenir.
  3. Kullanılan Medikal Cihazların Bildirimi: Kişi evde oksijen tüpü, nebülizatör, ventilatör, diyaliz cihazı veya akülü tekerlekli sandalye kullanıyorsa bu detaylar ilgili metin kutusuna yazılır. Bu bilgi, elektrik kesintisi anında AFAD Afet Yönetim Merkezi haritasında kırmızı nokta olarak belirir.
  4. Tek Tuşla Acil Çağrı Fonksiyonu: Afet anında konuşamayacak durumda olan veya enkaz altında kalan engelli bireyler, ekranın ortasındaki büyük butona basarak hiçbir ses çıkarmadan enlem-boylam koordinatlarını doğrudan kurtarma merkezine iletir. İşitme engelliler için hazır görsel mesaj şablonları anında çağrı ekranına düşer.

Medikal Cihaza Bağımlı Bireyler İçin Kesintisiz Enerji Simülasyonu

Afet anında elektrik şebekesinin çökmesi, evde solunum cihazına (mekanik ventilatör) veya oksijen konsantratörüne bağlı yaşayan hastalar için doğrudan hayati tehdit oluşturur. Bu sebeple afet planlamasında enerji gereksinimi matematiksel olarak hesaplanmalıdır.

Tipik bir ev tipi mekanik ventilatör cihazı saatte ortalama 60 ila 80 Watt elektrik tüketir. Oksijen konsantratörleri ise 350 ila 450 Watt güç çeker. Bir afetin ilk 72 saati (altın saatler) dışarıdan yardımın ulaşmasının en zor olduğu kritik zaman dilimidir.

Matematiksel Güç İhtiyacı Formülü:

Toplam Enerji Gereksinimi (Watt-Saat) = Cihazın Saatlik Gücü (Watt) × Hedeflenen Çalışma Süresi (Saat)

Yalnızca 70 Watt güç tüketen bir ventilatörü 24 saat kesintisiz çalıştırmak için: 70 Watt × 24 Saat = 1.680 Watt-saat (Wh) batarya kapasitesine ihtiyaç duyulur. Bu kapasite, yaklaşık 150 Amper-saat (Ah) 12 Volt lityum veya jel aküye tekabül eder. Eğer 400 Watt'lık bir oksijen konsantratörü söz konusuysa, 24 saatlik tüketim 9.600 Watt-saat seviyesine ulaşır ve bu güç ancak sabit bir benzinli/dizel jeneratörle karşılanabilir.

Bu sebeple cihaza bağımlı hastaların aileleri; cihazın dahili bataryasının daima %100 dolu tutulmasını sağlamalı, evde en az 6-8 saat yetecek yedek harici batarya veya UPS (Kesintisiz Güç Kaynağı) bulundurmalı ve elektrik dağıtım şirketinin 'Yaşama Bağlı Aboneler' siciline kayıt yaptırmalıdır.

Özel Afet ve Acil Durum Çantasının Hazırlanması

Standart bir afet çantasında bulunan su, bisküvi, el feneri ve düdük gibi malzemeler bir engelli bireyin hayatta kalması için tek başına yetersizdir. Engelli bireyler için hazırlanacak çantada bulunması zorunlu kritik malzemeler şunlardır:

  • En Az 7-10 Günlük Reçeteli İlaçlar: Tansiyon, epilepsi, şeker, kalp veya psikiyatrik ilaçların güncel reçete fotokopileri ve ilaç kullanım raporlarıyla birlikte su geçirmez kilitli poşette saklanması gerekir.
  • İnsülin ve Soğuk Zincir Kiti: İnsülin kullanan hastalar için termal izolasyonlu küçük soğutucu çanta ve buz aküleri çantanın hemen yanında hazır tutulmalıdır.
  • Yedek Medikal Malzemeler: İdrar sondaları, steril kateterler, kolostomi torbaları, pansuman malzemeleri ve solunum maskeleri yedekleriyle yerleştirilmelidir.
  • Cihaz Şarj Aletleri ve Yedek Piller: İşitme cihazı kullananlar için en az 2 kutu düğme pil, tekerlekli sandalye ve akülü araç şarj adaptörleri çantaya eklenmelidir.
  • İletişim ve Bilgi Kartı: Kişinin adı, soyadı, T.C. kimlik numarası, engel derecesi, kan grubu, alerjileri, doktorunun ve vasisinin telefon numaralarının yazılı olduğu lamine edilmiş boyun askı kartı mutlaka hazır bulunmalıdır.

Toplanma Alanları ve Çadır Kentlerde Mimari Erişilebilirlik Standartları

Deprem sonrasında mahalle düzeyinde belirlenen toplanma alanlarının fiziki yapısı, engellilerin güvenli tahliyesinde belirleyici rol oynar. 5378 sayılı Kanun ve Türk Standartları Enstitüsü tarafından yayınlanan TS 9111 standardı; afet toplanma ve geçici barınma merkezlerinde şu mimari zorunlulukları tanımlar:

  • Zemin Kaplaması ve Eğim: Toplanma alanlarının zemini tekerlekli sandalye tekerleklerinin batmayacağı sertleştirilmiş düz zeminlerden (beton, asfalt veya sıkıştırılmış kilit taşı) oluşmalıdır. Çamur veya gevşek çakıllı zeminler bedensel engellilerin hareketini tamamen engellediğinden standart dışı kabul edilir. Rampaların eğimi azami %5 ila %6 seviyesinde tutulmalıdır.
  • Genişletilmiş Koridorlar ve Çadır Aralığı: Çadır veya konteyner sıraları arasında bırakılan tahliye koridorları, en az iki tekerlekli sandalyenin yan yana geçebileceği asgari 180 santimetre genişlikte projelendirilmelidir.
  • Erişilebilir Hijyen Kabinleri: Her 10 standart sahra tuvaletinden en az 1 tanesi tekerlekli sandalye girişine uygun, içten tutunma kollu ve döner mekanizmalı geniş kabin olarak tahsis edilmelidir.
  • Şarj İstasyonları: Akülü tekerlekli sandalye kullanan vatandaşlar için toplanma alanının ana jeneratör hattına bağlı güvenli şarj noktaları kurulmalıdır. Aküsü tükenen bir bedensel engelli, afet bölgesinde tamamen hareketsiz kalma riskiyle karşı karşıya kalır.

Engelli bireylerin afet ve günlük hayattaki seyahat hakları konusunda hazırladığımız engelli ve refakatçi ulaşım hakları rehberi de bu süreçte başvuru sahiplerine yol gösterici niteliktedir.

AFAD ve Valiliğe Öncelikli Tahliye Kayıt Dilekçesi

Afet öncesinde yerel yönetimlerin ve AFAD müdahale planlarının afet veri tabanına engelli durumunu kaydettirmek için sunulacak resmi dilekçe metni:

T.C. ......................... VALİLİĞİ / KAYMAKAMLIĞI
İL AFET VE ACİL DURUM MÜDÜRLÜĞÜ'NE (AFAD)

BAŞVURU SAHİBİ : ..................................................... (T.C. Kimlik No: .........................)
ENGELLİ BİREY : ..................................................... (T.C. Kimlik No: .........................)
YAKINLIK DERECESİ : Kendisi / Vasisi / Velisi
İKAMETGAH ADRESİ : ............................................................................................
TELEFON : .....................................................

KONU : Olası Afet ve Acil Durumlarda Öncelikli Tahliye, Medikal Cihaz ve Enerji Desteği Kapsamında AFAD Kırılgan Grup Veri Tabanına Kayıt Talebidir.

AÇIKLAMALAR :

1. Yukarıda açık ikamet adresi belirtilen konutta, ekte sunulan engelli sağlık kurulu raporundan da anlaşılacağı üzere %........ oranında ................................................. engel türüne sahip engelli birey ikamet etmektedir.
2. Engelli birey hareket kabiliyetine sahip olmayıp / yatağa bağımlı olup / görme-işitme kaybı bulunmakta olup olası bir deprem, yangın veya afet anında kendi imkanlarıyla binayı tahliye edebilecek durumda değildir.
3. Ayrıca evimizde hayati öneme haiz ................................................. (örneğin: mekanik ventilatör / oksijen konsantratörü / diyaliz cihazı) elektrikli medikal cihazı kesintisiz olarak kullanılmaktadır.
4. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun'un amir hükümleri ve Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi'nin 11. maddesi gereğince tarafınızca yürütülen afet risk azaltma ve acil müdahale planlarında adresimizin "Öncelikli Tahliye ve Enerji Destekli Kırılgan Nokta" olarak sisteme işlenmesini talep etmekteyiz.

SONUÇ VE TALEP :
Yukarıda arz edilen gerekçeler doğrultusunda; ikamet adresimizin ve engelli bireye ait medikal durumun AFAD afet bilgi sistemine tescil edilmesini, olası bir afet durumunda arama-kurtarma ve tahliye ekiplerine öncelikli bildirim sağlanmasını saygılarımla arz ve talep ederim. .../.../2026

Adı Soyadı : .....................................................
İmza : .....................................................

EKLER :
1. Engelli Sağlık Kurulu Raporu Fotokopisi
2. Vasi / Veli Kararı Belgesi (varsa)
3. Medikal Cihaz Kullanım ve Reçete Belgesi
4. Yerleşim Yeri (İkametgah) Belgesi

Kızılay Geçici Barınma ve Psikososyal Destek Protokolleri

Afetin ilk şoku atlatıldıktan sonra başlayan geçici barınma evresinde Türk Kızılayı ve AFAD barınma koordinasyon merkezleri devreye girer. Engellilerin çadır ve konteyner kentlerde yaşamlarını insan onuruna yaraşır biçimde sürdürebilmeleri için belirlenen standartlar şunlardır:

  • Erişilebilir Barınma Üniteleri: Konteyner yerleşimlerinde ortopedik engelli bireylere giriş katı ve rampa eğimi %5'i geçmeyen üniteler tahsis edilir. Konteyner kapı genişlikleri tekerlekli sandalye geçişi için asgari 90 santimetre olmak zorundadır.
  • Erişilebilir Islak Hacimler: Ortak kullanım alanlarında veya konteyner içinde yer alan tuvalet ve banyolarda tutunma barları, kaymaz zemin kaplamaları ve eşiksiz duş alanları inşa edilir.
  • Mobil Eczane ve Medikal Sarf İkmal Hattı: Türk Kızılayı, afetten etkilenen engellilerin enkazda kalan ortez, protez, tekerlekli sandalye, beyaz baston ve işitme cihazlarının ücretsiz ikmalini Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı koordinasyonunda ivedilikle sağlar.
  • Psikososyal Destek Çadırları: Afetin travmatik etkilerini hafifletmek amacıyla zihinsel engelli, otizmli ve travma sonrası stres bozukluğu yaşayan bireyler için çocuk gelişimciler ve psikologlar eşliğinde duyusal yatıştırma seansları düzenlenir.

Vasi tayini ve vesayet makamı ek karar süreçleri hakkında yasal detayları öğrenmek isteyen vatandaşlarımız engelli vasi gayrimenkul ve araç izni kılavuzumuzu inceleyebilirler.

Danıştay Kararları ve Kamusal Sorumluluk İlkeleri

Afet yönetiminde kamu idarelerinin hizmet kusuru ve tazminat sorumluluğu Danıştay'ın yerleşik kararlarıyla tescil edilmiştir.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu ve Danıştay 10. Dairesi'nin afet kaynaklı tazminat davalarında geliştirdiği içtihatlar uyarınca; idare, afet öncesinde gerekli risk analizlerini yapmak, kırılgan grupları tespit edip kayıt altına almak ve acil durum tahliye planlarını engellilerin erişebilirliğine uygun şekilde hazır tutmak zorundadır. Afet anında engellinin önceden bildirilmiş adresine ulaşılamaması, asansörlerin kilitlenmesi sebebiyle tahliye edilememesi veya kesintisiz enerji sağlanamaması sebebiyle vefat eden hastalar açısından idarenin "ağır hizmet kusuru" bulunduğu kabul edilmektedir.

Bu yargısal güvenceler, kamu kurumlarının afet hazırlıklarında engellilere yönelik protokolleri bir lütuf değil, ifası zorunlu anayasal bir kamusal görev olarak görmelerini sağlamaktadır.

💬 Sıkça Sorulan Sorular

Okurlarımızın en çok merak ettiği sorular ve güncel mevzuat yanıtları:

1. AFAD Acil mobil uygulamasında engelli kaydı nasıl yapılır?

AFAD Acil mobil uygulaması indirildikten sonra e-Devlet şifresiyle giriş yapılır; 'Profil' ve 'Sağlık / Engel Durumu' sekmesinden ortopedik, görme, işitme veya zihinsel engel türü işaretlenerek sürekli kullanılan medikal cihazlar sisteme kaydedilir.

2. Elektrik kesintisinde solunum cihazı kullanan engelliler için jeneratör desteği var mı?

Evet. Sağlık Bakanlığı Evde Sağlık Hizmetleri ve AFAD koordinasyonunda, cihaza bağımlı hastaların adresleri elektrik dağıtım şirketlerine ve yerel AFAD merkezlerine bildirilir; kesinti anında öncelikli mobil jeneratör veya taşınabilir güç kaynağı yönlendirilir.

3. İşitme engelliler afet anında nasıl acil yardım çağrısı yapabilir?

İşitme engelli bireyler, AFAD Acil mobil uygulaması üzerindeki tek tuşla görsel butonları kullanabilir, 112 Acil Çağrı merkezine Engelsiz 112 uygulaması üzerinden işaret diliyle bağlanabilir veya SMS kanalıyla konum bildirebilir.

4. Geçici barınma çadır veya konteyner kentlerinde engelli erişilebilirliği zorunlu mu?

Evet. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ve TS 9111 standartları uyarınca, kurulan konteyner kentlerde tekerlekli sandalye rampaları, erişilebilir tuvalet-duş kabinleri ve hissedilebilir yüzeylerin bulunması yasal zorunluluktur.

5. Afet öncesi tahliye planı için nereye dilekçe verilmelidir?

Engelli birey veya vasisi, ikamet edilen il veya ilçe AFAD Müdürlüğü'ne, kaymakamlığa bağlı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı'na (SYDV) veya muhtarlığa engelli raporunu ekleyerek öncelikli tahliye kayıt dilekçesi sunmalıdır.

Deniz Şimşek

Deniz Şimşek

Genel Yayın Yönetmeni (GYY) — Sosyal politikalar, evde bakım maaşı ödeme takvimleri, 2022 engelli aylıkları ve kamu sosyal yardım mevzuatı konularında uzmanlaşmıştır. Platformun yayın politikasını ve editoryal içerik doğruluğunu yönetir.
Sıradaki Önerilen Rehber

Engelli Bireylerin Seçme-Seçilme Hakkı ve Oy Kullanmada Erişilebilirlik Kolaylıkları 2026: Seyyar Sandık, Şablonlu Pusula ve Yasal Haklar

298 Sayılı Kanun ve 5378 Sayılı Engelliler Kanunu kapsamında engelli bireylerin seçme ve seçilme hakları, yatağa bağımlı hastalar için seyyar sandık başvuru adımları, görme engelliler için Braille kabartmalı oy pusulası şablonu, refakatçi sınırları, bina erişilebilirliği ve sandık itiraz tutanağı rehberi.

Rehberi Okumaya Devam Et

Okur Yorumları ve Sorular0

Yorumlar ve yanıtlar yükleniyor...

Bir Soru veya Yorum Gönderin

Yazı hakkındaki sorularınızı veya deneyimlerinizi paylaşabilir, diğer okurlarımızın tecrübelerinden yararlanabilirsiniz.

Forum Hesabınız Var mı?

Google ile tek tıkla giriş yaparak adınız ve rozetinizle yorum yazabilirsiniz.

Bunlar da İlginizi Çekebilir