Zihinsel veya bedensel rahatsızlığı sebebiyle kendi haklarını koruma ve hukuki tasarruflarda bulunma ehliyetini kaybeden yetişkin bireylerin hukuki güvenliği, 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu kapsamında vesayet kurumu ile teminat altına alınır. Vesayet altına alınan engelli bireyin yasal temsilcisi olarak atanan vasi, kısıtlının tüm malvarlığını serbestçe yönetme, gayrimenkullerini dilediği gibi elden çıkarma veya adına sınırsız tasarruflarda bulunma hakkına sahip değildir. Kanun koyucu, kısıtlının haklarının korunması ve malvarlığının kötüye kullanılmasını ya da erimesini engellemek amacıyla vesayet makamının ve denetim makamının onayına tabi iki kademeli sıkı bir denetim mekanizması öngörmüştür.
Engelli birey adına Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) muafiyetiyle sıfır kilometre otomobil satın alınması veya kısıtlıya ait tapulu bir evin, arsanın ya da paylı mülkiyet hissesinin satılması, vasinin tek başına alacağı kararlarla gerçekleştirilemez. Bu işlemler, 4721 Sayılı Kanunun 462 ve 463. maddeleri uyarınca mahkemeden açıkça ek izin veya yetki kararı alınmasını zorunlu kılar. Vesayet makamı olan Sulh Hukuk Mahkemesinden ek izin kararı alınmadan noterlerde araç tescili yapılamadığı gibi, tapu müdürlüklerinde de mülkiyet devri tesis edilemez.
Vesayet Hukukunda Ek Karar Zorunluluğu ve Yasal Çerçeve
Vesayet ilişkisi, vesayet makamı sıfatını taşıyan Sulh Hukuk Mahkemesi ile denetim makamı sıfatını taşıyan Asliye Hukuk Mahkemesinin sürekli gözetimi altında yürütülür. Mahkemenin verdiği vasi tayini kararı, vasiye yalnızca kısıtlıyı temsil etme ve onun mutat günlük yaşam ihtiyaçlarını karşılama yetkisi tanır. Olağan yaşam sınırlarını aşan tasarrufi işlemler kanunda tek tek sayılmış olup, bu işlemler için vesayet makamının münhasır izni aranır.
Kısıtlı bireylerin malvarlığı yönetiminde temel prensip, kısıtlının üstün menfaatinin korunması ve mevcut ekonomik değerlerinin erimesinin önlenmesidir. 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu bu koruma çerçevesini çok katı sınırlara bağlamıştır. Vasi, vesayet makamının izni olmaksızın kısıtlı adına bağış yapamaz, önemli taşınırları devredemez, kısıtlıyı borç altına sokamaz veya taşınmaz alım satımına girişemez. Vesayet davasının açılış ve kesinleşme süreçlerine dair genel prosedürü engelli bireye vasi tayini rehberimizden inceleyebilirsiniz.
Türk Medeni Kanunu Hükümleri ve İzin Makamları
Türk Medeni Kanunu sistemi, vesayet altındaki şahsın menfaatlerini korurken iki temel yetki maddesi üzerine inşa edilmiştir:
- Türk Medeni Kanunu Madde 462 (Vesayet Makamı İzni): Taşınmazların alımı, satımı, rehin edilmesi ve bunlar üzerinde başka bir ayni hak kurulması; olağan yönetim ve işletme sınırlarını aşan taşınır veya diğer hakların alımı, satımı, devri ve rehin edilmesi; ödünç verme ve alma; kambiyo taahhüdü altına girme; dava açma, sulh olma, tahkim ve konkordato yapılması vesayet makamının (Sulh Hukuk Mahkemesi) iznine tabidir.
- Türk Medeni Kanunu Madde 463 (Denetim Makamı İzni): Taşınmazların satışı, vesayet makamının izninden sonra ayrıca denetim makamının (Asliye Hukuk Mahkemesi) onayını gerektirir. Denetim makamı kararı onamadığı sürece gayrimenkul satışı hukuken kesinleşmez ve tapuda tescil işlemi gerçekleştirilemez.
Vasi Tayin İlamının Kapsamı ve Temsil Yetkisinin Sınırları
Vesayet ilamı eline geçen vasi adaylarının en sık düştüğü yanılgı, bu mahkeme kararıyla kısıtlı adına her türlü işlemi yürütme yetkisine sahip olduklarını düşünmeleridir. Oysa vasi tayini ilamı, kısıtlının temel maaşını çekme, rutin sağlık harcamalarını karşılama ve bürokratik başvuruları tamamlama yetkisiyle sınırlıdır. Kısıtlı adına sıfır araç alma, mevcut aracı satma ya da adına tescilli taşınmazı devretme gibi mülkiyet ve borç doğurucu tasarruflar, genel vesayet yetkisine dahil değildir. Yetki sınırının aşılması halinde yapılan işlemler mutlak butlanla sakat kalır ve vasinin şahsi hukuki sorumluluğu doğar. Dilekçe hazırlık süreci için vasi tayini dilekçe örneği sayfamızdaki usul kurallarına riayet edilmesi gerekir.
Kısıtlı Adına ÖTV Muafiyetli Araç Alımında Mahkeme İzni
Yetişkin zihinsel engelli bireyler (%90 ve üzeri engelli sağlık kurulu raporu bulunanlar) adına ÖTV muafiyetli araç alımında vergi daireleri ve noterler, mutlaka vesayet makamından alınmış kesinleşme şerhli ek karar arar. Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği hükümleri gereğince, kısıtlı adına taşıt alımı ve tescili işlemi olağan yönetimi aşan bir iktisap kabul edilir.
Vesayet makamından ek yetki talep edilirken mahkemeye sunulan gerekçeler somut belgelere dayanmalıdır. Mahkeme hakimi, aracın kısıtlının sağlık kontrollerine götürülüp getirilmesi, fizik tedavi seanslarına katılımı ve toplu taşıma araçlarını kullanamayacak düzeydeki ağır engeli nedeniyle elzem olduğunu tespit etmek ister.
Sulh Hukuk Mahkemesine Başvuru ve Proforma Fatura Şartı
Ek karar talebinde bulunurken soyut ifadelerle mahkemeye başvurulması talebin sürüncemede kalmasına veya doğrudan reddine yol açar. Dilekçeye yetkili otomotiv bayisinden alınmış kaşeli ve ıslak imzalı proforma faturanın eklenmesi gerekir. Proforma fatura üzerinde aracın markası, modeli, motor hacmi, şasi numarası, net liste fiyatı, uygulanacak ÖTV muafiyet tutarı ve nihai anahtar teslim satış bedeli açıkça yer almalıdır. Fiyatta yasal tavan sınırlamaları ve net hesaplama tabloları için engelli araç alımı şartları ve ÖTV indirimi hesaplama rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Finansman Kaynağının İspatı ve Kredi Yasağı
Vesayet hukukunda araç alımına onay verilirken mahkemenin ilk incelediği husus, satın alma bedelinin nereden temin edileceğidir. Türk Medeni Kanununun 462. maddesinin 5. bendi gereğince kısıtlının borç altına girmesi istisnai izne tabi olup, mahkemeler kısıtlı adına taşıt kredisi çekilmesine veya kısıtlının borçlandırılmasına kesin bir dille karşı çıkar.
Finansman temininde iki hukuki model kabul görür:
- Kısıtlının Kendi Birikimi ile Alım: Kısıtlının banka hesabında taşıt bedelini karşılayacak nakit mevduat bulunuyorsa, mahkeme bu paranın araç alımında kullanılmasına izin verebilir. Ancak paranın kısıtlının tüm varlığını tüketmemesi ve gelecekteki bakım masraflarını tehlikeye düşürmemesi şarttır.
- Vasinin Karşılıksız Bağışı ile Alım: Uygulamada en yaygın yöntemdir. Vasi, araç bedelinin tamamını kendi kişisel malvarlığından veya birikiminden karşılayacağını, taşıtın kısıtlı adına tescil edileceğini ve kısıtlıdan hiçbir hak, alacak ya da bedel talep etmeyeceğini mahkeme huzurunda yazılı taahhütnameyle beyan eder. Bu taahhütname mahkemenin onay vermesini kolaylaştırır.
Kısıtlının Üstün Yararı Kriteri ve Emsal Yargı Kararları
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarında, vasi tarafından talep edilen araç alım izinlerinde kısıtlının bizzat yararlanıp yararlanmayacağı esas alınır. Kısıtlının yatalak olması, araçla seyahat edemeyecek durumda bulunması ya da ikamet ettiği bölgede düzenli hastane nakline ihtiyaç duymaması gibi durumlarda mahkemeler talebi reddedebilir. Araç alındıktan sonra yalnızca vasinin kendi şahsi işleri için kullanılacağı yönünde bir kanaat oluşursa ek karar verilmez.
Kısıtlıya Ait Gayrimenkul Satışında İki Kademeli Yargı Denetimi
Vesayet makamlarının en titiz ve katı yaklaştığı işlem türü, kısıtlıya ait bir taşınmazın (daire, dükkan, arsa, tarla ya da hisseli miras payı) satılmasıdır. Kanun koyucu, zihinsel engelli bireylerin barınma güvencesini korumak ve taşınmazlarının haksız şekilde elden çıkarılmasını önlemek amacıyla satışı birden fazla adli süzgeçten geçirir.
Vesayet Makamı Sulh Hukuk İzni ve Gerekçe Şartı
Gayrimenkul satışı için ilk başvuru vesayet makamı olan Sulh Hukuk Mahkemesine yapılır. Vasinin dilekçesinde taşınmazın satışına neden ihtiyaç duyulduğu tartışmasız delillerle ortaya konulmalıdır. Kural olarak kısıtlının malı, ancak kısıtlının bakımı, sağlık giderleri, tedavi masrafları veya barınma ihtiyacı mevcut gelirleriyle karşılanamadığı takdirde satılabilir. Keyfi olarak veya yatırım değişikliği amacıyla gayrimenkul satılmasına mahkemeler izin vermez.
Denetim Makamı Asliye Hukuk Onayı ve Kesinleşme Süreci
Sulh Hukuk Mahkemesinin taşınmazın satışına izin vermesi tek başına yeterli değildir. Türk Medeni Kanununun 463. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, Sulh Hukuk Mahkemesinin kararı resen denetim makamı olan Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilir. Asliye Hukuk Mahkemesi dosya üzerinden inceleme yaparak satışı kısıtlının menfaatine uygun bulursa onaylar. Asliye Hukuk Mahkemesinin onama kararı verilmeden tapuda hiçbir resmi satış ve devir işlemi yapılamaz.
Bilirkişi Kıymet Takdiri ve Açık Artırma ile Satış Usulü
Taşınmaz satışı, sıradan bir vatandaşın gayrimenkulünü pazarlıkla satması gibi yürütülmez. Türk Medeni Kanununun Velayet, Vesayet ve Miras Hükümlerinin Uygulanmasına Dair Tüzük hükümleri uyarınca şu aşamalar izlenir:
- Keşif ve Kıymet Takdiri: Sulh Hukuk Mahkemesi taşınmaz mahallinde keşif icra eder. Gayrimenkul değerleme uzmanı, mimar ve inşaat mühendisinden oluşan bilirkişi heyeti taşınmazın güncel serbest piyasa rayiç değerini tespit eden ayrıntılı bir rapor hazırlar.
- Satış Usulünün Belirlenmesi: Kural açık artırma yoluyla satıştır. İhale, mahkemenin görevlendirdiği satış memuru tarafından ilan edilerek gerçekleştirilir. Ancak kısıtlının menfaati açıkça gerektiriyorsa ve taşınmaz hisseli olup diğer paydaşlar kısıtlının hissesini rayiç değerin üzerinde almayı taahhüt ediyorsa, hakim istisnai olarak pazarlıkla satışa izin verebilir.
- Muhammen Bedel Koruması: Taşınmaz, bilirkişinin tespit ettiği muhammen bedelin altında bir tutara kesinlikle satılamaz.
Satış Bedelinin Korunması ve Bloke Vadeli Mevduat Hesabı
Satış tamamlandığında alıcı bedeli doğrudan vasiye ödeyemez. Satış bedeli, mahkemenin belirleyeceği milli bir kamu bankasında kısıtlı adına açılacak vadeli mevduat hesabına depo edilir. Bu hesap üzerine mahkemece derhal vesayet blokesi konulur. Vasi, mahkemenin yazılı müzekkeresi ve izni olmaksızın bu hesaptan tek bir kuruş dahi çekemez. Mahkeme yalnızca kısıtlının belgelenen aylık bakım ve tedavi giderleri kadar tutarın vasiye ödenmesine periyodik kararlarla müsaade eder.
İşlem Türlerine Göre Vesayet Karşılaştırma Matrisi
Aşağıdaki karşılaştırma tablosu, engelli birey adına yapılacak araç alımı ile gayrimenkul satışı arasındaki yasal dayanak, yetkili merciler, denetim usulleri ve masraf kalemlerini sistematik olarak özetlemektedir:
| Kriter ve Hukuki Nitelik | ÖTV Muafiyetli Araç Alımı | Taşınmaz (Gayrimenkul) Satışı |
|---|---|---|
| Temel Yasal Dayanak | TMK Madde 462 Fıkra 2 | TMK Madde 462/1 ve Madde 463/1 |
| İlk Karar Makamı | Sulh Hukuk Mahkemesi (Vesayet) | Sulh Hukuk Mahkemesi (Vesayet) |
| Denetim Makamı Onayı | Gerekmez (Sulh Hukuk kararı kafidir) | Zorunludur (Asliye Hukuk Mahkemesi) |
| Satış / Alım Usulü | Bayiden doğrudan proforma fatura ile | İlke olarak Açık Artırma (İstisnaen Pazarlık) |
| Bilirkişi İncelemesi | Nadiren (Gerekirse hekim görüşü) | Zorunlu (Rayiç bedel kıymet takdiri) |
| Ortalama Karar Süresi | 3 ile 6 Hafta Arası | 3 ile 6 Ay Arası |
| Bedelin Yönetimi | Bayiye doğrudan araç karşılığı transfer | Kısıtlı adına bloke vadeli mevduat hesabı |
| Tipik Ret Gerekçesi | Kredi çekme talebi veya ihtiyaç yokluğu | Satışın zorunlu olmaması veya düşük teklif |
Başvuru ve İzin Sürecinde Adım Adım İşlem Rehberi
Vesayet makamından ek karar çıkartılması, yargılama usulü kurallarına sıkı sıkıya bağlı idari nitelikli bir çekişmesiz yargı işidir. Sürecin hatasız işletilmesi için takip edilmesi gereken adımlar şunlardır:
Dilekçenin Hazırlanması ve UYAP Üzerinden Tevzi Edilmesi
Başvuru, kısıtlının ikametgahı vesayet dosyasının bulunduğu Sulh Hukuk Mahkemesine hitaben yazılır. Dilekçede kısıtlının adı, soyadı, T.C. kimlik numarası, esas dosya numarası ve talep edilen iznin açık niteliği belirtilir. e-Devlet şifresiyle turkiye.gov.tr üzerinden erişilen UYAP Vatandaş Portal aracılığıyla adliyeye gitmeden dilekçe ve ekleri doğrudan dosyaya gönderilebilir.
Tensip Zaptı Gereklerinin Yerine Getirilmesi ve Masraf Avansı
Mahkeme dilekçeyi inceledikten sonra bir tensip zaptı düzenler. Tensip zaptında eksik belgelerin (proforma fatura, taahhütname, tapu kaydı, güncel sağlık raporu) tamamlanması için vasiye kesin süre verilir. Taşınmaz satışı gündeme geldiğinde bilirkişi ve keşif avansının mahkeme veznesine yatırılması istenir.
Duruşma veya Dosya Üzerinden İnceleme Aşaması
Araç alımı izinleri kural olarak dosya üzerinden evrak incelemesiyle sonuçlandırılır. Hakim gerekli görürse vasiyi dinleyebilir. Taşınmaz satışlarında ise bilirkişi raporunun taraflara tebliği, itirazların alınması ve satış şartlarının kararlaştırılması için kısa duruşmalar açılabilir.
Kesinleşme Şerhinin Alınması ve Noter veya Tapuya İbraz
Mahkemenin verdiği izin kararı tek başına işlem yapmaya yetmez. Kararın taraflara tebliğ edilmesi, istinaf veya itiraz süresinin dolması ve mahkeme kalemince kararın arkasına "Kesinleşmiştir" şerhinin vurulması zorunludur. Kesinleşme şerhli ilam olmadan noterler araç tescilini onaylamaz, tapu daireleri taşınmaz devrini yapmaz. Araç satışı aşamalarında karşılaşılan 5 yıl kuralı ve yasal prosedürler için ÖTV indirimi ile alınan araç nasıl satılır sayfamıza göz atabilirsiniz.
Araç Alımı İçin Sulh Hukuk Mahkemesi Ek Karar Dilekçe Taslağı
Aşağıdaki dilekçe taslağı, vasinin kendi kişisel malvarlığıyla kısıtlı adına taşıt satın almak istemesi durumunda mahkemeye sunulacak standart başvuru metnidir:
NÖBETÇİ SULH HUKUK MAHKEMESİ'NE
(VESAYET MAKAMI SIFATIYLA)
İSTANBUL
DOSYA NO : 2026/.... Esas
EK KARAR TALEP
EDEN (VASİ) : Adı Soyadı (T.C. Kimlik No: ....................)
Adres: ...................................................
KISITLI : Adı Soyadı (T.C. Kimlik No: ....................)
Adres: ...................................................
KONU : Kısıtlı adına ÖTV muafiyetinden yararlanılarak sıfır kilometre
binek araç satın alınması ve tescili hususunda ek yetki/izin
verilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR :
1. Mahkemenizin yukarıda esas numarası yazılı dosyasında verilen kesinleşmiş
karar ile kısıtlı ........................'a vasi olarak atanmış bulunmaktayım.
2. Kısıtlının mevcut sağlık kurulu raporunda belirtilen ağır bedensel/zihinsel engeli
sebebiyle toplu taşıma araçlarından yararlanması fiilen imkansızdır. Kısıtlının
düzenli hastane kontrolleri, fizik tedavi seansları ve acil sağlık nakil ihtiyaçlarının
karşılanabilmesi için binek bir taşıta mutlak ihtiyaç duyulmaktadır.
3. Kısıtlı adına Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) muafiyeti kapsamında satın alınması planlanan
araca ilişkin yetkili bayiden temin edilen proforma fatura ekte sunulmuştur.
4. TAAHHÜT: Satın alınacak taşıtın tüm bedeli, tescil masrafları ve vergileri
tarafımca (vasi şahsi birikiminden) karşılanacak olup, kısıtlının şahsi mevduatından,
malvarlığından veya maaşından hiçbir kesinti ya da ödeme yapılmayacaktır. Ayrıca taşıt
için herhangi bir kredi çekilmeyecek, kısıtlı borç altına sokulmayacaktır. Taşıt
münhasıran kısıtlının sağlık ve sosyal yaşam konforu için kullanılacaktır.
HUKUKİ SEBEPLER : 4721 Sayılı TMK m. 462/2, HMK ve ilgili sair mevzuat.
DELİLLER : Vesayet kararı, engelli sağlık kurulu raporu, proforma fatura,
finansman taahhütnamesi ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM : Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle; kısıtlı ........................
adına ekte proforma faturası sunulan aracın ÖTV muafiyetinden faydalanılarak satın alınmasına,
tescil işlemlerinin yapılmasına ve ruhsatın kısıtlı adına çıkarılmasına ilişkin tarafıma
EK YETKİ VE İZİN VERİLMESİNİ saygılarımla arz ve talep ederim. .../.../2026
Vasi Adı Soyadı
İmza
Taşınmaz Satışı ve Araç Alımında Finansal Masraf Simülasyonu
Vesayet makamından izin alınırken yargılama ve resmi harç giderleri ortaya çıkar. 2026 yılı yargı harç tarifeleri, bilirkişi ücretleri ve resmi kurum giderleri dikkate alınarak hazırlanan tahmini maliyet simülasyonu aşağıdadır:
- Ek Karar Başvuru Harcı ve Gider Avansı: Başvuru sırasında Sulh Hukuk Mahkemesi veznesine yaklaşık 650 TL maktu başvuru harcı ve 1.200 TL tebligat/posta gider avansı yatırılır.
- Bilirkişi ve Keşif Masrafları (Taşınmaz Satışında): Taşınmaz mahallinde yapılacak keşif için hakim ve katip yolluğu, araç ücreti ile gayrimenkul uzmanı bilirkişi heyeti için toplamda yaklaşık 8.500 TL ile 14.000 TL arasında keşif avansı tahakkuk ettirilir.
- İhale ve Satış İlan Masrafları: Taşınmaz açık artırmayla satılacaksa Basın İlan Kurumu ve UYAP Satış Portalı ilan giderleri için yaklaşık 12.000 TL ile 20.000 TL arasında masraf oluşur. Bu bedel ihale bedelinden mahsup edilir.
- ÖTV Muafiyetli Araç Alımında Harçlar: Mahkemeden alınan araç alım izni maktu harca tabidir; herhangi bir nispi satış harcı doğurmaz. Noter tescil ve plaka basım ücreti 2026 yılı tarifelerine göre ödenir.
Yargıtay İçtihatları Doğrultusunda Sık Yapılan Hatalar ve Ret Nedenleri
Vesayet makamlarına yapılan ek karar başvurularında en sık karşılaşılan usul ve esas hataları mahkemenin ret kararı vermesine yol açar. Yargıtay denetiminden geçen dosyalarda öne çıkan ret sebepleri şunlardır:
- Borçlanma veya Kredi Talebi: Kısıtlı adına taşıt kredisi çekilerek araç alınması talebi, kısıtlının iflas ve haciz tehlikesiyle karşılaşmaması amacıyla mahkemelerce doğrudan reddedilir.
- Menfaat Çatışması Bulunması: Vasinin, kısıtlının taşınmazını kendi eşine, çocuklarına veya iş ortaklarına satmak istemesi açık bir menfaat çatışması oluşturur. Bu durumda mahkeme vasinin yetkisini kısıtlar ve işleme özel kayyım atar.
- Gerekçesiz Taşınmaz Satışı: Kısıtlının nakit ihtiyacı bulunmadığı, gelirinin bakımına fazlasıyla yettiği ve taşınmazın düzenli kira getirisi sağladığı durumlarda satılarak paraya çevrilmesi talebi kabul görmez.
- Eski Tarihli veya Niteliksiz Sağlık Raporu: Sağlık kurulu raporunun süresinin dolmuş olması veya raporda kısıtlının durumuna dair açıklık bulunmaması ek karar verilmesini engeller.




