Ampute (Uzuv Kaybı) Engelli Rapor Oranı 2026: Protez Hakları ve SGK Geri Ödemesi

Ampute bireyler için engelli raporu süreci, uzvun kaybedildiği anatomik seviyeye, doku kaybının yarattığı fonksiyonel kısıtlılığa ve 20 Şubat 2019 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik hükümleri çerçevesinde belirlenir. Kol, bacak, el, ayak veya parmak amputasyonlarında sağlık kurulları, hastanın günlük yaşam aktivitelerini bağımsız idame ettirebilme kapasitesini Ek-2 Kas İskelet Sistemi Özür Oranları Cetveli doğrultusunda puanlar. Tek bir uzvun diz altından kaybı dahi mevzuatta doğrudan %40 ve üzeri kalıcı engel oranı üreterek bireye engelli kimlik kartı, ÖTV muafiyetli araç, vergi indirimi ve erken emeklilik kapılarını aralar.

Uzuv kaybının ardından yaşanan en büyük mücadele sahalarından biri ise fonksiyonel rehabilitasyonun temel direği olan protez teminidir. 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 63. ve 73. maddeleri uyarınca Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), ampute bireylerin protez giderlerini Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) tavan listeleri üzerinden karşılamakla mükelleftir. Ancak serbest piyasadaki yüksek teknolojili myoelektrik, biyonik ve mikroişlemcili protez bedelleri ile SUT ödeme limitleri arasında oluşan ciddi farklar, yerleşik yüksek yargı içtihatları çerçevesinde kuruma karşı açılan itiraz ve tazmin davalarıyla çözüme kavuşturulmaktadır.

Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Yönetmeliği Çerçevesinde Amputasyon Oranları

Sağlık kurulları tarafından verilen engelli raporlarında uzuv amputasyonları, kas-iskelet sistemine bağlı anatomik defisitler kapsamında değerlendirilir. Heyet muayenesinde temel kriter, cerrahi operasyon sonrası kalan güdük dokusunun (stump) uzunluğu, eklem hareket açıklığı, protez uyum yeteneği ve uzvun sağladığı mekanik fonksiyonun hangi ölçüde yitirildiğidir. Yönetmelik cetvelinde üst ekstremite (kol ve el) ile alt ekstremite (bacak ve ayak) amputasyonları tamamen ayrı tablolarda ve özgül puanlama baremleriyle listelenmiştir.

Amputasyon seviyesinin proksimale (vücut merkezine) doğru yaklaşması, yani kaybedilen eklem sayısının artması, engellilik oranını doğrudan yükseltir. Örneğin ayak başparmağının kaybı lokal bir fonksiyon yitimi oluştururken, diz üstü seviyesinden bacak amputasyonu kalça eklemine binen yükü ve hareket açısını kökten değiştirerek bireyi ağır bir fonksiyonel kısıtlılığa sevk eder. Bu nedenle heyet incelemesinde radyolojik görüntüleme raporları, cerrahi epikriz belgeleri ve güdük ölçümleri dosyanın ayrılmaz parçasıdır. Resmi başvuru basamakları için engelli raporu alma kılavuzumuzu inceleyebilirsiniz.

Üst Ekstremite Kol, Ön Kol ve El Kayıplarında Dominant El Ayrımı

Erişkinler İçin Engellilik Yönetmeliği'nin en belirgin kurallarından biri, üst ekstremite kayıplarında baskın el (dominant el) ayrımının yapılmasıdır. İnsan beyninin motor korteks organizasyonunda yazı yazma, alet kullanma ve ince motor becerilerini yürüten baskın elin kaybı, dominant olmayan (non-dominant) kola kıyasla çok daha yüksek bir fonksiyon kaybı teşkil eder.

Resmi cetvelde sağ elini kullanan bir bireyin sağ kolunu omuzdan (omuz dezartikülasyonu veya intertorakoskapuler amputasyon) kaybetmesi halinde doğrudan %70 ila %75 arasında engellilik puanı takdir edilirken, aynı kayıp sol kolda meydana geldiğinde oran %65 ila %70 bandında değerlendirilir. Dirsek üstü amputasyonlarda dominant kol için %60-65, dirsek altı amputasyonlarda %55-60, el bileği seviyesindeki tam kayıplarda ise %50-54 arasında engel oranı tayin olunur. İki kolun veya her iki elin birden kaybedildiği bilateral üst ekstremite amputasyonlarında ise engel oranı %90'ın üzerine fırlayarak birey doğrudan 'Tam Bağımlı Engelli Birey' statüsüne kavuşur.

Alt Ekstremite Kalça, Uyluk, Diz Altı ve Ayak Amputasyon Dereceleri

Alt ekstremitede dominant taraf ayrımı uygulanmaz; çünkü yürüme, denge ve yük taşıma fonksiyonları iki bacak arasında simetrik olarak dağıtılır. Bacak amputasyonlarında rapor oranını belirleyen en kritik anatomik sınır diz eklemidir. Diz ekleminin korunabildiği diz altı (transtibial) amputasyonlar ile eklemin tamamen kaybedildiği diz üstü (transfemoral) amputasyonlar arasında belirgin bir puanlama farkı bulunur:

• Hemipelvektomi ve Kalça Dezartikülasyonu: Bacağın leğen kemiği seviyesinden veya kalça ekleminden bütünüyle çıkarılması durumudur. Vücut ağırlık merkezini tamamen bozan bu ağır tabloda tek taraflı kayıp için %65 ila %75 oranında rapor tanzim edilir.
• Diz Üstü Amputasyon (Transfemoral): Güdük boyunun uzunluğuna göre değişmekle birlikte, diz ekleminin yokluğu nedeniyle mekanik veya mikroişlemcili protez kontrolü gerektirir. Tek taraflı diz üstü kayıplarda cetvel oranı %50 ila %60 arasındadır.
• Diz Dezartikülasyonu: Diz eklem aralığından yapılan amputasyonlarda oran standart olarak %50 kabul edilir.
• Diz Altı Amputasyon (Transtibial): Diz eklemi korunduğu için hastanın proteze uyumu ve yürüyüş dinamiği çok daha yüksektir. Güdük boyu ve eklem hareketine bağlı olarak tek taraflı kayıplarda %40 ila %48 arasında oran verilir. Bu oran, hastanın hiçbir ek hastalığı olmasa dahi tek başına %40 engellilik barajını aşmasını sağlar.
• Ayak Bileği (Syme) ve Kısmi Ayak Amputasyonları: Syme amputasyonunda %30 ila %38, Chopart ve Lisfranc seviyesindeki kısmi ayak kayıplarında %20 ila %30, ayak başparmağının tam kaybında ise %10 ila %15 arasında engel puanı verilir.
• Çift Taraflı Alt Ekstremite Kaybı (Bilateral Amputasyon): İki bacağın birden diz altından veya diz üstünden kaybedilmesi durumunda Balthazard hesaplaması sonucu toplam oran %80 ila %95 seviyelerine ulaşır ve hastanın hareket kabiliyeti kalıcı olarak başkasına bağımlı hale geldiğinden raporda 'Tam Bağımlı' ibaresi zorunlu kılınır.

Ampute Bireylerde Balthazard Formülü ve Çoklu Fonksiyon Kaybı Hesaplama Simülasyonu

Amputasyonlar çoğu zaman izole bir cerrahi operasyonla sınırlı kalmayabilir. Özellikle iş kazaları, trafik kazaları, savaş yaralanmaları veya diyabete bağlı periferik damar hastalıklarında birden fazla uzuv kaybı veya uzuv kaybına eşlik eden iç hastalıkları (şeker hastalığı, hipertansiyon, görme bozuklukları) mevcuttur. Türkiye Cumhuriyeti engellilik mevzuatında birden fazla hastalığın engel puanları asla düz toplama (aritmetik toplama) yöntemiyle birleştirilemez. Bütün oranlar Balthazard formülü hesaplama rehberi uyarınca kademeli olarak sisteme dahil edilir.

Balthazard formülünün temel felsefesi; insanın tüm vücut fonksiyonunun 100 kabul edilmesi ve her bir fonksiyon kaybının vücudun sağlam kalan kısmından düşülerek hesaplanmasıdır. Formül matematiksel olarak şu adımları izler:

Toplam Oran = A + [ (100 - A) × B ] / 100
(Burada A: En yüksek engel oranı, B: İkinci sıradaki engel oranı)

Konuyu somut bir vaka simülasyonu ile ele alalım: Diyabet komplikasyonu nedeniyle sol bacağı diz altından ampute edilmiş (%43 engel oranı), aynı zamanda Tip 2 diyabete bağlı organ tutulumu (%30) ve regüle edilemeyen hipertansiyon (%10) tanısı bulunan 54 yaşındaki bir sigortalı hastanın nihai kurul raporu şu şekilde teşekkül eder:

1. Birinci Aşama (En Yüksek İki Oranın Birleştirilmesi): Diz altı amputasyon oranı (%43) ile organ tutulumlu diyabet oranı (%30) ele alınır. 100'den 43 çıkarıldığında kalan sağlam vücut kapasitesi 57'dir. 57 rakamı %30 ile çarpıldığında 17,1 bulunur. Bu değer birinci orana eklendiğinde: 43 + 17,1 = 60,1 (yuvarlama ile %60) elde edilir.
2. İkinci Aşama (Üçüncü Hastalığın Eklenmesi): Elde edilen %60 oranına hipertansiyon (%10) eklenir. Kalan sağlam kapasite 100 - 60 = 40'tır. 40 × 0,10 = 4 puan. Toplam engel oranı: 60 + 4 = %64 olarak kesinleşir.
3. Değerlendirme ve Hak Kazanımı: Düz toplama yapılsaydı 43 + 30 + 10 = %83 çıkacak olan oran, yasal Balthazard hesaplaması sonucu net %64 olarak tescil edilir. Bu oran bireye 1. derece vergi indirimi, 5510 Sayılı Kanun Madde 28 kapsamında yaşsız erken emeklilik ve ağır şartları sağladığında ÖTV muafiyeti sağlar.

Uzuv Amputasyonu ve Fonksiyonel Seviyelere Göre Engellilik Hakları Karşılaştırma Matrisi

Amputasyon seviyesinin doğurduğu resmi engel oranları, devletin sunduğu hakların sınırlarını çizer. Aşağıdaki semantik karşılaştırma tablosu, anatomik uzuv kayıplarının yönetmelik karşılıklarını, SGK protez türü ayrımını ve araç alım muafiyetlerini bir arada sunmaktadır:

Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliği Kapsamında Protez Geri Ödeme Esasları

Uzuv kaybı yaşayan ampute hastaların temel yaşamsal ihtiyacı olan ortez ve protezler, 5510 Sayılı Kanun'un 63. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca genel sağlık sigortası finansman kapsamındadır. Kurum bu malzemelerin bedellerini Resmi Gazete'de yayımlanan Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) Ek-3/C-2 ve Ek-3/C-3 listelerinde kodlanan tavan fiyatlar üzerinden öder. Detaylı geri ödeme mevzuatı için SGK medikal cihaz geri ödeme rehberimize başvurabilirsiniz.

SUT sisteminde protezler basit mekanik protezlerden ileri teknoloji biyonik sistemlere kadar geniş bir yelpazede kodlanmıştır. Ancak kurumun belirlediği geri ödeme tavanları, döviz kuru ve enflasyonist maliyet artışları karşısında serbest piyasa tedarik fiyatlarının oldukça gerisinde kalmaktadır. Bu durum hastaları ya yüksek oranda medikal fark ücreti ödemeye ya da yasal itiraz ve yargı yoluna başvurmaya zorlamaktadır.

Konvansiyonel Mekanik Protezler ile Mikroişlemcili Biyonik Sistemler Arasındaki SUT Farkı

SGK, bacak protezlerinde hastanın aktivite düzeyini (K-Seviyesi: K1 çok düşük hareketlilikten K4 yüksek düzey sportif aktiviteye kadar) dikkate alır. Konvansiyonel mekanik eklemler ve klasik silikon liner soketli protezlerde kurum katkısı toplam maliyetin önemli bir bölümünü karşılayabilirken; mikroişlemcili diz eklemleri (örneğin C-Leg, Rheo Knee, Genium) ve biyonik el protezlerinde kurum ödemesi piyasa bedelinin yalnızca %10 ila %25'ini karşılamaktadır.

Mikroişlemcili protezlerin SGK tarafından doğrudan ödenebilmesi için SUT şu katı şartları aramaktadır: Hastanın bilateral ampute olması veya tek taraflı amputasyonda aktif olarak çalıştığını, K3-K4 mobilite seviyesinde bulunduğunu gösteren üniversite veya eğitim araştırma hastanesi sağlık kurulu raporu bulunması, hastanın daha önce mekanik protez kullanıp başarılı bir rehabilitasyon süreci geçirmiş olması ve güdük yapısının mikroişlemciye elverişli bulunması şarttır. Bu şartlar sağlansa dahi aradaki devasa fiyat makası nedeniyle medikal firmalar hastadan yüz binlerce lirayı bulan fark ücreti talep etmektedir.

Protez Reçetesi, Üç Hekimli Sağlık Kurulu Raporu ve Medikal Firma İşlem Krokisi

Bir protezin SGK katkısıyla temin edilebilmesi ve resmi geri ödeme dosyasının tekemmül ettirilmesi için aşağıda özetlenen resmi işlem adımlarının eksiksiz takip edilmesi zorunludur:

1. Üç Hekim İmzalı Sağlık Kurulu Raporu Tanzimi: Ameliyatı gerçekleştiren veya takibini yapan 3. basamak üniversite veya eğitim ve araştırma hastanesinden en az bir Ortopedi ve Travmatoloji uzmanı ile Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon uzmanının yer aldığı resmi sağlık kurulu raporu çıkartılır. Raporda amputasyon seviyesi, güdük ölçüleri, hastanın K-aktivite düzeyi ve gerekli protezin SUT kodu açıkça yazılmalıdır.
2. Uzman Hekim e-Reçetesi: Kurul raporuna istinaden ilgili dal uzman hekimi tarafından Medula sistemi üzerinden elektronik protez reçetesi düzenlenir.
3. Yetkili Medikal Ortez-Protez Merkezi Seçimi: Sosyal Güvenlik Kurumu ile sözleşmeli ve Sağlık Bakanlığı ruhsatına sahip ortez-protez uygulama merkezine başvuru yapılır. Merkez, hastanın güdük ölçüsünü alarak alçı veya 3D tarama yöntemiyle soket imalatına başlar.
4. Deneme, Uyum ve Teslim Tutanağı: Protez parçaları monte edilir, hasta üzerinde yürüyüş/kavrama testleri yapılır. Protezin hastaya tam uyum sağladığına dair hasta ve firma yetkilisi tarafından 'Malzeme Teslim Tutanağı' ve 'Barkodlu Fatura' imzalanır.
5. SGK İl Müdürlüğü Dosya İntikali: Medikal firma, Medula sisteminden aldığı evrakları, faturayı, UBB (Ulusal Bilgi Bankası) kayıtlarını ve garanti belgesini SGK Cibali veya ilgili İl Sağlık Sosyal Güvenlik Merkez Müdürlüğü'ne teslim eder. Kurum incelemesi neticesinde SUT tavan bedeli doğrudan hastanın veya firmanın banka hesabına aktarılır.

SGK Protez Fark Bedellerinin Tahsili ve Yargıtay Emsal İçtihatları

Ampute bireylerin çağdaş tıp standartlarına uygun, düşme riskini önleyen ve mesleki hayatlarını sürdürmelerini sağlayan mikroişlemcili veya myoelektrik protezleri alırken ödedikleri yüksek fark ücretleri hukuk düzeninde karşılıksız kalmamaktadır. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 2. maddesindeki 'Sosyal Hukuk Devleti' ilkesi ve 56. maddesindeki 'Herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkı' güvencesi uyarınca, devlet sigortalının sağlığını korumakla yükümlüdür.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve Danıştay'ın yerleşik içtihatları; hekim kurulunca hastanın anatomik yapısı, yaşı ve mesleği gereği 'tıbben zorunlu' görülen protez bedelinin, kurum tarafından SUT tavanıyla sınırlandırılarak eksik ödenmesini hukuka aykırı bulmaktadır. Yüksek yargı kararlarında, SUT fiyat listelerinin serbest piyasa gerçeklerini yansıtmadığı hallerde, hastanın sağlığına kavuşması için zorunlu olan güncel piyasa bedelinin SGK tarafından yasal faiziyle birlikte karşılanması gerektiği hükme bağlanmıştır. Bu kapsamda hastalar, protez faturasını ödedikten sonra önce SGK'ya yazılı itiraz ve iade başvurusu yapmakta; başvurunun reddi veya 30 gün içinde cevapsız kalması üzerine İş Mahkemesi'nde 'Kurum İşleminin İptali ve Protez Bedeli Farkının Tahsili' davası açarak ödedikleri parayı yasal faiziyle geri alabilmektedir.

SGK İl Müdürlüğü Protez Bedeli Fark İadesi ve Cihaz Ödemesi Talep Dilekçesi

Medikal firmaya ödenen protez bedelinin SUT tavanını aşan kısmını SGK'dan talep etmek ve olası bir İş Mahkemesi davasına yasal zemin hazırlamak amacıyla kullanılacak resmi idari başvuru dilekçesi şablonu aşağıdadır:

SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
... SOSYAL GÜVENLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ'NE
(Sağlık Sosyal Güvenlik Merkezi Müdürlüğü)

BAŞVURU SAHİBİ (SİGORTALI) : [Adınız Soyadınız]
T.C. KİMLİK NUMARASI       : [11 Haneli T.C. Kimlik Numaranız]
SGK SİCİL NUMARASI         : [SGK Sicil / Tahsis Numaranız]
ADRES                      : [Açık İkametgah Adresiniz]
TELEFON                    : [05XX XXX XX XX]
KONU                       : Sağlık kurulu raporu ile tıbben kullanılması zorunlu görülen protez bedelinin, fatura bedeli üzerinden eksiksiz ödenmesi ve SUT kesinti farkının yasal faiziyle tarafıma iadesi talebidir.

AÇIKLAMALAR:

1. Kurumunuzun ... sicil numaralı genel sağlık sigortalısıyım. Geçirmiş olduğum [hastalık/kaza/ameliyat] neticesinde [sağ/sol kol/bacak] uzvumu [diz üstü/diz altı/dirsek üstü vb.] seviyesinden kaybetmiş bulunmaktayım.

2. Tedavimi yürüten ... Üniversitesi / Eğitim ve Araştırma Hastanesi tarafından düzenlenen ... tarih ve ... sayılı Sağlık Kurulu Raporu ile anatomik fonksiyonlarımı idame ettirebilmem ve düşme riskini engelleyebilmem için "[Protezin Tam Tıbbi Adı ve Modeli]" kullanmam tıbben zorunlu görülmüş ve adıma e-reçete tanzim edilmiştir.

3. Söz konusu protez, ruhsatlı ve yetkili ortez-protez merkezinden ... tarih ve ... seri numaralı fatura mukabilinde KDV dahil [Fatura Tutarı, Örn: 420.000,00] TL bedel ödenerek temin edilmiş ve tarafıma teslim edilmiştir.

4. Kurumunuzca işbu malzeme için SUT (Sağlık Uygulama Tebliği) tavan fiyatı gerekçe gösterilerek yalnızca [SGK'nın Ödediği Tutar, Örn: 45.000,00] TL ödeme yapılmış, kalan [Fark Tutarı, Örn: 375.000,00] TL tarafımca cebren ödenmek zorunda bırakılmıştır.

5. T.C. Anayasası'nın 2. ve 56. maddeleri ile Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve Danıştay'ın yerleşik emsal içtihatları uyarınca, hekim raporuyla zorunlu görülen tıbbi malzemenin piyasa rayicine uygun gerçek bedelinin sigortalıya ödenmesi Anayasal bir yükümlülüktür. SUT fiyat tarifelerinin güncel piyasa şartlarını karşılamaması sigortalının aleyhine sonuç doğuramaz.

HUKUKİ SEBEPLER : T.C. Anayasası m. 2, 56; 5510 Sayılı Kanun m. 63, 73; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu emsal kararları ve ilgili mevzuat.

NETİCE VE TALEP : Yukarıda arz ve izah olunan nedenlerle;
Tarafımca medikal firmaya ödenen fatura bedeli ile Kurumunuzca karşılanan tutar arasındaki [Fark Tutarı] TL bakiye alacağın, ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte aşağıda belirttiğim IBAN hesabıma yatırılmasını, talebimin reddi halinde 7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca dava açma hakkımı saklı tuttuğumu saygılarımla arz ve talep ederim. [Tarih: GG.AA.YYYY]

EKLER:
1. Üç Hekimli Sağlık Kurulu Raporu ve Uzman Hekim e-Reçetesi
2. Medikal Firma Onaylı Fatura ve Ödeme Makbuzu
3. Malzeme Teslim ve Uyum Tutanağı
4. Kimlik Fotokopisi

Adı Soyadı: [İmza]
Banka Adı ve IBAN: TRXX XXXX XXXX XXXX XXXX XXXX XX

Ampute Bireylerin ÖTV Muafiyeti, Özel Tertibatlı Araç ve Ehliyet Hakları

Uzuv kaybı yaşayan bireyler, Türk vergi hukukunda engellilere tanınan en avantajlı muafiyetlerden biri olan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) muafiyetli sıfır araç alım hakkından doğrudan yararlanabilir. 4760 Sayılı ÖTV Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca, uzuv kaybı kas-iskelet sistemine bağlı bir ortopedik engel oluşturduğundan, bu bireylerde genel %90 rapor oranı şartı aranmaz. Engel oranı %40, hatta %25 dahi olsa araç alımında vergi istisnası uygulanır.

Mevzuatın belirlediği temel ayrım uzvun vücuttaki yerleşimine dayanır:

• Sol Bacak Amputasyonları: Sol bacağını diz üstü veya diz altından kaybeden bireyler için yasa koyucu 'otomatik vitesli araçları' doğrudan engelliye uygun özel tertibat olarak kabul etmiştir. Bu kişiler araçlarına hiçbir mekanik kol ekletmeksizin, yalnızca ehliyetlerinde otomatik vites kodları bulunması kaydıyla sıfır kilometre aracı ÖTV'siz satın alabilir.
• Sağ Bacak Amputasyonları: Gaz ve fren pedalları aracın sağ tarafında yer aldığından, sağ bacak kayıplarında aracın gaz pedalının sola taşınması veya pedalların elden kumandalı mekanik tertibata dönüştürülmesi zorunludur. Ayrıntılı düzenleme için ortopedik engelli ÖTV muafiyeti rehberimize bakabilirsiniz.
• Üst Ekstremite (Kol ve El) Amputasyonları: Direksiyona topuz takılması, silecek ve sinyal kollarının sağlam tarafa aktarılması veya direksiyonun el fonksiyonuna göre modifiye edilmesi şartıyla ÖTV istisnası uygulanır.
• Sürücü Belgesi Kodları: İl Sağlık Müdürlüğü bünyesindeki Komisyondan alınan Sürücü Sağlık Raporu ile ehliyete 10.02 (otomatik vites), 20.06 (sol ayağa uyarlanmış gaz pedalı), 35.03 (direksiyon topuzu) gibi kodlar işlenmelidir. Kod detayları için engelli ehliyet kodları tablomuzu inceleyebilirsiniz.

Maluliyet, Engelli Erken Emekliliği ve Sosyal Destek Güvenceleri

Çalışma hayatı devam ederken veya sigorta başlangıcından önce uzuv kaybı yaşayan bireyler için 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu iki farklı erken emeklilik mekanizması öngörmüştür:

1. Malulen Emeklilik (5510 S.K. Madde 25): Sigortalı olarak çalışmaya başladıktan sonra meydana gelen iş kazası, meslek hastalığı veya genel kaza neticesinde çalışma gücünün en az %60'ını kaybettiği SGK Sağlık Kurulu tarafından onaylanan bireyler malul sayılır. Örneğin bir kolun veya iki bacağın birden kaybedilmesi doğrudan maluliyet kapsamındadır. En az 10 yıllık sigortalılık süresi ve 1800 prim günü bulunan bireyler, yaş şartına tabi olmaksızın derhal malulen emekli maaşına hak kazanır (başkasının bakımına muhtaç derecede ağır maluliyette 10 yıl şartı aranmaz, yalnızca 1800 prim günü yeterlidir).

2. Engelli Erken Emekliliği (5510 S.K. Madde 28): Çalışma gücü kaybı %40 ila %59 arasında kalan diz altı ampute veya tek kol ampute sigortalılar, malul sayılmasalar dahi engellilere tanınan kademeli erken emeklilik hakkından yararlanır. Vergi indirim belgesi alan veya SGK sağlık kurulu sevkiyle rapor alan bu çalışanlar; 15 ila 18 yıl sigortalılık süresi ve 3600 ila 4400 prim günüyle emekli olabilirler. Ayrıca çift taraflı yüksek uzuv kaybı olan bireylerin hanesinde kişi başı gelir net asgari ücretin 2/3'ünü aşmıyorsa, 2828 Sayılı Kanun Ek 7. maddesi uyarınca aylık Evde Bakım Yardımı bağlanmaktadır.