Ortopedik Engelliler İçin ÖTV Muafiyeti ve Ehliyet Kodları 2026: Sol Bacak, Sağ Bacak ve Tertibat Projesi

Türkiye vergi sisteminde engelli bireylere tanınan en stratejik hakların başında gelen Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) muafiyeti, ortopedik engeli bulunan vatandaşlar için yüzde 90 oran şartı aranmaksızın uygulanabilen müstesna bir yasal haktır. Zihinsel, görme veya genel iç hastalıkları kaynaklı engellilik hallerinde aranan asgari %90 engel oranı eşiği, vücudun hareket ettirici aksamında (kol, bacak, ayak, omurga) kalıcı fonksiyon kaybı bulunan ortopedik engellilerde aranmaz. Bu kategorideki temel kriter; engelin tıbbi yüzdesinden ziyade, söz konusu fiziksel kısıtlılığın aracı bizzat sevk ve idare etmeye engel teşkil edip etmediği ve bu durumun özel bir teknik tertibatla veya otomatik vites teknolojisiyle telafi edilip edilemeyeceğidir. 2026 yılı güncel Gelir İdaresi Başkanlığı Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği, Emniyet Genel Müdürlüğü sürücü belgesi sağlık şartları yönetmeliği ve TSE Araç Proje standartları çerçevesinde hazırlanan bu kapsamlı rehberde; sol bacak, sağ bacak ve üst ekstremite kısıtlılıklarında geçerli ehliyet kodları, mühendislik tertibat projeleri, vergi dairesi vize prosedürleri ve emsal resmi başvuru süreçleri adım adım ele alınmıştır.

1. Yasal Mevzuat: 4760 Sayılı ÖTV Kanunu Madde 7/2 ve 1 Sıra No'lu Tebliğ

Ortopedik engellilerin taşıt alımındaki vergi istisnası, 4760 Sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 7. maddesinin 2 numaralı fıkrasının (b) bendi ile yasal güvenceye kavuşturulmuştur. İlgili kanun maddesi ve tebliğ hükümleri uyarınca:

• Hareket Ettirici Aksam Kriteri: İstisnadan yararlanabilmek için engelliliğin mutlak surette bacak, ayak, kol veya el gibi "hareket ettirici aksamda" meydana gelmiş olması şarttır. İşitme kaybı, tek göz körlüğü, iç organ ameliyatları veya dil konuşma bozuklukları, oranları ne olursa olsun %90'ın altında kaldığı müddetçe bu fıkra kapsamında ÖTV muafiyeti sağlamaz.
• Özel Tertibat Zorunluluğu ve İstisnası: Kanun metninde malul ve engellinin bizzat kullanması amacıyla "özel tertibatlı hale getirilmiş" taşıtlar muafiyet kapsamına alınmıştır. Ancak Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı tebliğleri uyarınca; sadece sol alt ekstremitede (sol bacak/sol ayak) kısıtlılığı bulunan bireyler için debriyaj pedalının bulunmadığı standart fabrika çıkışlı otomatik vitesli araçlar "özel tertibat" hükmünde kabul edilmekte ve ilave hiçbir aparat gerekmeksizin doğrudan ÖTV istisnası uygulanmaktadır.
• 5 Yılda Bir Yararlanma Kuralı: Hak sahibi engelli birey, bu istisnadan ilk iktisap tarihinden itibaren 5 takvim yılı geçmedikçe ikinci bir araç için yararlanamaz. Satış ve devir süreçlerine ilişkin tüm kurallar İkinci El Engelli Aracı ÖTV Muafiyeti ve Noter Devir Kılavuzu başlığımızda açıklanmıştır.
• MTV Muafiyeti Tamamlayıcılığı: 197 Sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu'nun 4. maddesi gereğince, ÖTV istisnasıyla alınan araçlar aynı zamanda yıllık MTV ödemelerinden de tescil tarihi itibarıyla muaf tutulur.

2. Uzuv Kısıtlılıklarına Göre ÖTV Şartları ve Tertibat Matrisi

Ortopedik engellilik türlerine göre mevzuatın aradığı donanım, aparat ve sürücü belgesi kodları aşağıdaki teknik tabloda karşılaştırmalı olarak özetlenmiştir:

3. Sürücü Belgesinde Yer Alması Gereken Kritik Kısıtlama Kodları

Sağlık Bakanlığı İl Sağlık Müdürlüğü Komisyonu tarafından engelli bireyin yeni nesil sürücü belgesinin arka yüzüne işlenen sayısal kodlar, vergi dairesinin ÖTV istisnasını onaylamasında birincil hukuki delildir. En sık karşılaşılan resmi kodlar ve işlevleri:

• 10.02 Kodu: Otomatik vites kısıtlamasını ifade eder. Sol bacak engellilerde raporla birlikte bu kodun varlığı ÖTV muafiyeti için yeterli görülmektedir.
• 78 Kodu: Yalnızca otomatik vitesli araç kullanabileceğini tanzim eden evrensel Avrupa Birliği uyum kodudur.
• 20.06 Kodu: Sola uyarlanmış veya sola aktarılmış fren pedalı tertibatını belgeler; sağ ayak engellilerde elzemdir.
• 25.04 Kodu: Hızlandırıcı (gaz) pedalının sol tarafa monte edildiğini ve sol ayakla kumanda edileceğini gösterir.
• 35.03 Kodu: Direksiyonu bırakmadan kumanda edilebilen kontrol anahtarları (sinyal, far, korna kontrol düğmeleri) tertibatıdır.
• 40.11 Kodu: Direksiyon simidine monte edilen özel direksiyon topuzu aparatını ifade eder.

4. Sıfır Araç Alımında Adım Adım Tertibat ve Tescil Süreci (5 Aşama)

Ortopedik engelli bir vatandaşın sıfır kilometre taşıtı bayiden ÖTV'siz teslim alabilmesi için takip etmesi gereken bürokratik yol haritası şöyledir:

1. Engelli Sağlık Kurulu Raporunun Alınması: Sağlık Bakanlığı yetkili hakem hastanesine başvurulur. Raporda mutlaka "Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir" veya "Otomatik vitesli araç kullanabilir" klinik tespiti yer almalıdır. Oran %10 dahi olsa geçerlidir.
2. İl Sağlık Komisyonundan Kodlu Ehliyet Alınması: Aile hekimi ve uzman hekim sevkleriyle İl Sağlık Müdürlüğü Komisyonuna girilir ve engelinize uygun araç kısıtlama kodları (örn: 10.02, 20.06) sürücü belgenize tescil ettirilir.
3. Bayi ve Araç Seçimi: Fiyatı 2026 yılı yasal üst limitini aşmayan bir model seçilir. Bayi satış sözleşmesi düzenler. Fiyat tavanı hesaplamaları için ÖTV Hesaplama Robotu ve 2026 ÖTV Muafiyetli Araç Limiti ve Bayi İncelemesi sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.
4. Makine Mühendisi Tertibat Projesi ve TSE Onayı: Eğer araç sağ ayak veya çift bacak kısıtlılığı sebebiyle aparata ihtiyaç duyuyorsa, yetkili makine mühendisi tarafından teknik proje çizilir. Tertibat Sanayi Bakanlığı onaylı atölyede monte edildikten sonra TSE Araç Kontrol Merkezine (AKM) götürülerek uygunluk belgesi alınır. Sol ayak engellilerde araç fabrika çıkışlı otomatik vites ise bu aşama tamamen atlanır.
5. Vergi Dairesi Onayı ve Tescil: Bayi, raporu, kodlu ehliyeti ve TSE proje onayını Vergi Dairesi Otomasyon Sistemine (VEDOP) yükler. Nakil Vasıtaları Vergi Dairesi ÖTV istisna belgesini onayladıktan sonra araç tescil edilir, ruhsata engelli şerhi işlenir ve plaka teslim alınır.

5. Vergi Dairesi ÖTV Muafiyet ve Özelge Talep Dilekçesi

Ortopedik engeli bulunmasına rağmen yerel vergi dairelerinin değerlendirme tereddüdü yaşadığı durumlarda Gelir İdaresi Başkanlığı Nakil Vasıtaları Müdürlüğüne sunulacak resmi başvuru metni:

6. Sağlık Kurulu Raporundaki Teşhis ve Klinik Bulguların Önemi

Vergi dairelerinin ve Gelir İdaresi Başkanlığı'nın incelemelerinde en sık ret gerekçesi, engelli sağlık kurulu raporundaki teşhisin "hareket ettirici aksam" ile doğrudan bağdaştırılamamasıdır. 20 Eylül 2026 tarihli ve 30692 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik uyarınca, kurul raporunun arka yüzündeki veya elektronik sistemdeki açıklama bölümünde şu hususların net olarak yer alması zorunludur:

• Eklem Hareket Açıklığı (ROM) Ölçümleri: Kalça, diz, ayak bileği veya omuz-dirsek eklemlerindeki hareket kısıtlılığının santimetre ve derece cinsinden raporda kayıtlı olması gerekir. Örneğin; "Sol kalça koksartrozu neticesi eklem hareket kısıtlılığı ve bacakta 3 cm kısalık" teşhisi, otomatik vites muafiyeti için tartışmasız bir klinik bulgudur.
• Kas Gücü Kaybı Derecelendirmesi: Nörolojik muayenede (örneğin polio sekeli, periferik sinir lezyonu veya hemiparezide) ekstremitenin kas gücünün 1/5, 2/5, 3/5 veya 4/5 seviyesinde olduğu açıkça yazılmalıdır. Kas gücü 4/5 dahi olsa araç kullanırken pedallara basma refleksini zayıflatıyorsa özel tertibat hakkı doğmaktadır.
• Raporun Sadece Oran İçermesi Yetersizdir: Raporda yalnızca "%25 ortopedik engelli" yazması Gelir İdaresi için yeterli değildir. Raporun açıklama kısmında mutlak surette "Özel tertibatlı araç kullanması gerekir" veya "Sadece otomatik vitesli araç kullanabilir" ifadesinin yer alması şarttır. Bu ibare yoksa yetkili hastaneye başvurularak heyet raporuna ek şerh düşülmesi talep edilmelidir.

7. Vergi Mahkemesi ve Danıştay Emsal Kararları Işığında Hak Arama

Yerel vergi dairelerinin tebliğleri dar yorumlayarak sol ayak veya sol kol engellilerine ÖTV muafiyetini reddetmesi durumunda izlenecek yargı yolu yerleşik yüksek yargı içtihatlarıyla netleşmiştir. Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu'nun yerleşik kararlarında;

"Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 7/2-b maddesinin amacı, hareket ettirici aksamında kısıtlılığı olan bireylerin toplumsal yaşama katılımını kolaylaştırmak ve hareket serbestisini sağlamaktır. Otomatik vites teknolojisinin debriyaj pedalını ortadan kaldırması hasebiyle sol bacak engelliler yönünden fonksiyonel olarak özel tertibat işlevini gördüğü tebliğ ile de kabul edilmiş olup; idarenin lafzi yorumla mükellefi mağdur etmesi kanunun amacına aykırıdır" ilkesi istikrarlı olarak vurgulanmaktadır.

Vergi dairesi ret işlemi tesis ettiği takdirde, ret yazısının tebliğinden itibaren 30 gün içerisinde yetkili Vergi Mahkemesinde iptal davası açılabilir. Dava dilekçesinde emsal Danıştay kararları, kodlu sürücü belgesi ve hastane heyet raporu sunulduğunda davalar yüzde 95'in üzerinde hak sahibi lehine sonuçlanmaktadır.

Ortopedik engelliler için ÖTV indiriminde asgari bir yüzde sınırı var mıdır?

Hayır, kesinlikle bir oran sınırı yoktur. Zihinsel, görme veya genel hastalıklarda %90 oranı zorunludur; ancak ortopedik engellilerde engelin bacak veya kollarda olması, aracı özel tertibat veya otomatik vitesle kullanabileceğinin sağlık kurulunca belgelenmesi halinde %10, %20 veya %35 gibi düşük oranlarda bile ÖTV muafiyeti %100 eksiksiz uygulanır.

Sol ayak engeli olanlar araca herhangi bir fiziksel aparat taktırmak zorunda mıdır?

Hayır. Gelir İdaresi Başkanlığı tebliğleri uyarınca sol bacak ve sol ayakta kısıtlılığı olan bireyler için fabrikasyon otomatik vitesli araçlar doğrudan özel tertibat sayılmaktadır. Araca sonradan gaz-fren kolu veya pedal mekanizması gibi hiçbir harici aparat monte edilmez; orijinal otomatik vitesli araç doğrudan ÖTV'siz satın alınır.

Sağ bacak engeli bulunan birey sadece otomatik vitesli aracı tertibatsız alabilir mi?

Hayır. Sağ bacak gaz ve fren pedallarını doğrudan kumanda eden birincil organ kabul edildiğinden, sadece otomatik vites sağ bacak engellilerde tek başına yeterli görülmez. Mutlaka fren ve gaz pedalının sol ayağa aktarılmasına yarayan aparatın veya elden kumanda tertibatının TSE onaylı bir projeyle araca monte edilmesi zorunludur.

Sol bacak engellinin aldığı ÖTV'siz aracı ailesi veya başkaları kullanabilir mi?

Evet. Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 53. maddesinde yapılan düzenlemeyle, sol bacak engeli nedeniyle üzerinde hiçbir ek aparat bulunmayan, yalnızca fabrika çıkışlı otomatik vitesli olan engelli araçlarını engelli bireyin eşi, çocukları, akrabaları dahil geçerli sürücü belgesi olan herkes serbestçe ve kısıtlama olmaksızın kullanabilir.

Ortopedik engelliler araçlarını kaç yılda bir ÖTV'siz yenileyebilir?

Tescil tarihinden itibaren tam 5 takvim yılı (60 ay) geçtikten sonra engelli birey mevcut aracını dilerse normal piyasaya herhangi bir vergi ödemeksizin satabilir ve aynı hakla yeniden sıfır kilometre bir taşıtı ÖTV'siz olarak satın alma hakkını elde eder.