Vasi kararı olmadan evde bakım maaşı çekilebilir mi sorusu; bakıma muhtaç yakını bulunan, zihinsel veya bedensel engelli aile ferdine her gün fiilen bakım hizmeti veren yüz binlerce vatandaşımızın banka gişelerinde, PTT müdürlüklerinde ve Sosyal Hizmet Merkezlerinde (SHM) en sık karşılaştığı kritik hukuki meselelerin başında gelmektedir. Kamuoyunda ve hatta bazı banka şubelerindeki gişe görevlilerinde yaygın olarak "engelli birey adına mahkemeden vasi tayin edilmeden hiçbir yardım ve bakım parası ödenemez, hesaptan çekilemez" şeklinde yanlış bir kanı hakimdir. Oysa 2828 Sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu'nun Ek 7. maddesi ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın Evde Bakım Yardımı Yönetmeliği mevzuatı gereğince; evde bakım ücreti engelli bireyin şahsına değil, bakım hizmetini fiilen ve kesintisiz yerine getiren bakıcıya (akrabaya) tahsis edilen bir haktır. Dolayısıyla bakım maaşının doğrudan bakıcının kendi adına açılan banka hesabına yatırıldığı durumlarda kural olarak mahkemeden vasi kararı alınması zorunlu değildir. Ancak engelli bireyin bizzat hak sahibi olduğu 2022 engelli aylığı veya özel mülkiyet ve miras durumlarında vesayet hukuku katı şekilde devreye girmektedir.
Bu kapsamlı mega rehberde; 2828 Sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu ve 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) çerçevesinde evde bakım maaşında vasi şartının arandığı ve aranmadığı haller, Ziraat Bankası ve PTT kart işlemleri, bakım heyetinin vesayet talepleri, hane geliri hesaplama kriterleri, vesayet makamı ek karar prosedürü ve Sulh Hukuk Mahkemesi vasi tayini dilekçe taslağı tüm ayrıntılarıyla incelenmektedir.
Evde Bakım Maaşında Hak Sahibi Kimdir: Bakıcı ile Engelli Ayrımı
Evde bakım yardımında yaşanan kavram kargaşasının temelinde, sosyal yardımın niteliği ve hukuki muhatabının doğru bilinmemesi yatmaktadır. Sosyal güvenlik ve sosyal yardım mevzuatımızda engelli bireylere ve ailelerine yönelik iki temel nakdi destek kalemi bulunmaktadır:
Birincisi; 2022 Sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun kapsamında ödenen Engelli Aylığıdır. Bu aylık doğrudan engelli bireyin kendi T.C. kimlik numarası üzerine tahsis edilir. Eğer engelli birey 18 yaşından büyük ve zihinsel engelli, demans veya psikiyatrik hastalık nedeniyle ayırt etme gücünden yoksunsa, banka veya PTT bu paranın çekilmesi için Türk Medeni Kanunu'nun 405. maddesi uyarınca kesinleşmiş mahkeme vasi kararını zorunlu olarak arar. Konunun gelir eşikleri ve kesilme dinamikleri için 2022 engelli aylığı gelir sınırı rehberimizi inceleyebilirsiniz.
İkincisi ise; 2828 Sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu'nun Ek 7. maddesi uyarınca ödenen Evde Bakım Yardımıdır (Evde Bakım Maaşı). Kanun metni son derece açıktır: "Her ne ad altında olursa olsun her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı, asgari ücretin aylık net tutarının 2/3'ünden daha az olan bakıma ihtiyacı olan engellilere evde bakım hizmeti veren akrabasına veya vasisine aylık net asgari ücret tutarında bakım ücreti ödenir."
Bu yasal tanımdan da anlaşılacağı üzere; evde bakım yardımında ödemenin alacaklısı ve hak sahibi engelli birey değil, ona her gün fiilen bakan bakıcıdır (anne, baba, eş, kardeş, çocuk vb.). Para bakıcının kendi adına açılan Ziraat Bankası hesabına yatırılır. Dolayısıyla engelli birey zihinsel engelli dahi olsa, bakım maaşı bakıcının kendi hesabına yattığı için bankadan parayı çekerken engelli adına vasi kararı ibraz etme zorunluluğu bulunmamaktadır. Bakıcı kendi kimliği ve kendi bankamatik kartı ile maaşı serbestçe çeker.
Vasi Kararı Hangi Hallerde Zorunludur ve Hangi Hallerde Gerekmez?
Her ne kadar genel kural bakım parasının bakıcı adına yatması olsa da, Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlükleri ile Sosyal Hizmet Merkezlerinin (SHM) uygulama yönetmeliklerinde bazı istisnai durumlarda vasi kararı şart koşulmaktadır:
Vasi Kararının Kesinlikle Aranmadığı Haller:
- Engelli birey 18 yaşından küçük bir çocuk ise (ÇÖZGER raporunda 'Özel Koşul Gereksinimi Vardır - ÖKGV' ibaresi bulunanlar), anne veya baba doğal veli olduğundan vasi kararı aranmaz. Bakım parası anne veya babanın hesabına yatar.
- Engelli birey 18 yaşından büyük, bedensel engelli (ortopedik, görme, işitme) ancak zihinsel melekeleri ve temyiz kudreti tam ise vasi kararı aranmaz. Bakıcı olarak tayin edilen akraba parayı kendi hesabından çeker.
- 18 yaşından büyük zihinsel engelli bireyin bakıcısı olarak birinci derece yakını (anne, baba, eş) Sosyal Hizmetler tarafından resmi bakıcı onaylanmışsa ve SHM heyeti vasi kararı talep etmemişse para bakıcı adına ödenir.
Vasi Kararının Zorunlu Tutulduğu Haller:
- Bakıcının Akraba Olmaması veya Engellinin Vasisi Olarak Bakım Vermesi: Engelli bireyin bakımını üstlenecek kan bağı bulunan birinci veya ikinci derece akrabası bulunmadığında ve bakım üçüncü bir şahıs tarafından yürütüleceğinde SHM heyeti Türk Medeni Kanunu'nun 405 veya 407. maddesi uyarınca mahkemeden vasi atanmasını ve bakımın vasi sıfatıyla yürütülmesini zorunlu kılar.
- Engelli Bireyin Mal Varlığı veya Miras Haklarının Korunması: Ağır zihinsel engelli veya ileri derecede demans hastası bireyin üzerine kayıtlı taşınmaz, araç veya banka mevduatı bulunması halinde, hane gelir testinde suistimalleri önlemek adına SHM heyeti vasi atanmasını ve Sulh Hukuk Mahkemesi'nden izin alınmasını isteyebilir. Ayrıntılı vesayet süreçleri için engelli bireye vasi tayini rehberimize başvurabilirsiniz.
- 2022 Engelli Aylığı ile Birlikte Çift Maaş Alınması: Hanede hem 2828 S.K. evde bakım parası hem de engellinin şahsına 2022 engelli maaşı bağlanmışsa; 2022 maaşı doğrudan engellinin T.C. kimlik numarasına yattığı için o maaşın PTT'den veya bankadan çekilebilmesi için vasi kararı ibrazı mecburi hale gelir.
Evde Bakım Ücreti ve Vesayet Durumları Karşılaştırma Matrisi
Aşağıdaki karşılaştırma matrisi, engellilik türlerine ve başvuru senaryolarına göre vasi kararı gerekliliğini, para çekme yetkilisini ve ilgili mevzuat hükümlerini detaylandırmaktadır:
| Engellilik Durumu ve Yaş Grubu | Bakıcı Kimliği | Maaşın Yattığı Hesap | Vasi Kararı Gerekir mi? | Yasal Dayanak ve Mevzuat |
|---|---|---|---|---|
| 18 Yaş Altı Zihinsel / Bedensel Engelli (ÇÖZGER) | Anne veya Baba | Anne/Babanın Kendi Hesabı | Hayır (Doğal Velayet) | 4721 S.K. Md. 335 & 2828 S.K. Ek 7 |
| 18 Yaş Üstü Bedensel Engelli (Zihinsel Engeli Yok) | Eş, Kardeş, Çocuk vb. | Bakıcının Kendi Hesabı | Hayır (Vesayet Aranmaz) | 2828 Sayılı Kanun Ek Madde 7 |
| 18 Yaş Üstü Ağır Zihinsel Engelli (SHM Bakıcı Onaylı) | Anne, Baba, Eş vb. | Bakıcının Kendi Hesabı | Genelde Hayır (SHM İsterse Evet) | Evde Bakım Yardımı Yönetmeliği |
| 18 Yaş Üstü Zihinsel Engelli (2022 Engelli Maaşı) | Engellinin Kendisi | Engellinin Kendi Hesabı / PTT | Evet (Kesinlikle Zorunlu) | 4721 S.K. Md. 405 & 2022 S.K. |
| Kimsesiz Engelliye Vasi Olarak Bakan Kişi | Mahkemece Atanan Vasi | Kısıtlı Adına Açılan Vasi Hesabı | Evet (Zorunlu İlam) | 4721 S.K. Md. 405, 407, 448 |
Ziraat Bankası ve PTT Kart Tahsisi ile Para Çekme Prosedürü
Evde bakım yardımının bankacılık operasyonları Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı protokolü gereğince Türkiye genelinde ağırlıklı olarak T.C. Ziraat Bankası üzerinden yürütülmektedir. Bazı pilot bölgelerde ve istisnai hallerde PTT Bank aracılığıyla da ödeme yapılabilmektedir.
Bakıcı onaylanan kişi için banka hesap açma süreci adım adım şu şekilde işler:
- Hesabın Açılması: SHM bakım heyeti ev ziyaretini ve gelir incelemesini tamamlayıp onay verdikten sonra bakıcıya bir resmi onay yazısı verir. Bakıcı T.C. Kimlik Kartı ile Ziraat Bankası şubesine gider ve kendi adına vadesiz mevduat hesabı açtırır. Hesap kesinlikle engelli adına değil, bakıcının adına açılır.
- Bankamatik Kartı (Bankkart) Teslimi: Bakıcı adına anında veya adrese teslim bankamatik kartı basılır. Bakıcı her ayın 15'i ile 31'i arasında il listelerine göre yatan evde bakım maaşını Ziraat Bankası ATM'lerinden ve tüm kamu bankalarının (Halkbank, VakıfBank, PTT) ortak ATM'lerinden komisyonsuz olarak çeker.
- Haciz ve Bloke Koruması: 2828 Sayılı Kanun Ek Madde 7 gereğince evde bakım parası haczedilemez ve üzerine banka borcu nedeniyle bloke konulamaz. Banka personeli hesaba borç blokesi koyarsa, engelli maaşına haciz ve bloke konulması rehberi ile yasal itiraz adımları işletilmelidir.
- Engelli Adına Açılan Hesaplarda Vasi İstisnası: Eğer ödeme istisnai olarak kısıtlı engelli birey adına yapılıyorsa; banka şubesi TMK 405 uyarınca mahkeme vasi atama ilamını ve TMK 448 gereğince Sulh Hukuk Mahkemesi'nden alınmış 'bankadan para çekmeye ve hesap açmaya yetkili kılındığına dair' ek vesayet makamı izin kararını görmeden gişeden ödeme yapmaz ve bankamatik kartı vermez. Konuyla ilgili ek mahkeme kararı alma detayları için vasi ek karar alma kılavuzuna göz atabilirsiniz.
Hane gelir kriteri hesaplamalarında 2026 yılı için asgari ücretin net tutarının 2/3'ü formülü uygulanır. SYDV ve SHM heyetlerinin hanede uyguladığı detaylı gelir denetimleri için sitemizin SYDV gelir testi ve hane ziyareti rehberinden istifade edebilir, hukuki dilekçe hazırlamak için ise online dilekçe oluşturucu aracımızı kullanabilirsiniz.
Vesayet Makamı Ek Karar Prosedürü ve SHM Heyet Denetimi
Zihinsel engelli birey adına vasi tayin edilmiş olması, vasinin sınırsız bir mali tasarruf yetkisine sahip olduğu anlamına gelmez. Türk Medeni Kanunu'nun 448 ve devamı maddeleri uyarınca; vesayet altındaki kişinin mal varlığını korumak amacıyla vesayet makamı (Sulh Hukuk Mahkemesi) vasinin işlemlerini düzenli olarak denetler.
Vasi atanan kişinin engelli adına banka hesabı açabilmesi, vadeli hesapları yönetebilmesi veya birikmiş engelli aylıklarını çekebilmesi için vasi atama ilamına ek olarak mahkemeden 'Bankada Hesap Açmaya ve Maaş Çekmeye Yetki Verilmesine İlişkin Ek Karar' talep etmesi gerekir. Birçok banka şubesi ana vesayet ilamında bu açık yetkiyi görmediğinde parayı bloke etmekte ve ek karar istemektedir.
Ayrıca Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bakım heyetleri yılda en az bir kez haneye habersiz denetim ziyaretinde bulunmaktadır. Bu ziyaretlerde engelli bireyin fiziki temizliği, sağlık takibi, bakıcının ikametgahında fiilen kalıp kalmadığı ve bakım ücretinin engellinin refahı için harcanıp harcanmadığı titizlikle tutanağa bağlanır. Vasi ile engellinin ayrı adreslerde ikamet ettiği tespit edilirse evde bakım maaşı derhal askıya alınır.
Sulh Hukuk Mahkemesi Vasi Tayini ve Hesap Açma Dilekçe Örneği
Eğer Sosyal Hizmetler Merkezi dosyanızda vasi kararı talep etmişse veya engellinin 2022 maaşı için vasi atanması gerekiyorsa, engelli bireyin ikametgahının bulunduğu yerdeki Nöbetçi Sulh Hukuk Mahkemesi'ne aşağıdaki dilekçe ile başvurulmalıdır:
NÖBETÇİ SULH HUKUK MAHKEMESİ HAKİMLİĞİ'NE
[İl / İlçe Adı]
DAVACI (TALEP EDEN) : [Adınız Soyadınız] - T.C. Kimlik No: [TC Numaranız]
ADRES : [İkametgah Adresiniz]
TELEFON : [Telefon Numaranız]
KISITLI ADAYI : [Engelli Bireyin Adı Soyadı] - T.C. Kimlik No: [Engellinin TC'si]
ADRES : [Engelli Bireyin İkametgah Adresi]
YAKINLIK DERECESİ : [Annesi / Babası / Kardeşi / Çocuğu / Vasisi]
KONU : 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 405. maddesi uyarınca kısıtlı adayı adına VASİ TAYİN EDİLMEM ve sosyal yardım/bakım maaşı işlemleri için bankalarda hesap açma, para çekme yetkisi verilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR :
1- Kısıtlı adayı [Engelli Bireyin Adı Soyadı], şahsımın [oğlu/kızı/annesi/babası/eşi] olup [Hastalık/Engellilik Tanısı - örn: ağır zihinsel engelli / ileri demans] hastasıdır.
2- Kısıtlı adayının ekte sunulan [Hastane Adı]'ndan alınmış [Rapor Tarih ve Numarası] tarihli Engelli Sağlık Kurulu Raporu'nda (veya ÇÖZGER) görüleceği üzere; engel oranı %[Oran] olup raporda 'Tam Bağımlı Engelli Birey' ibaresi yer almaktadır. Kısıtlı adayı kendi işlerini görememekte, temyiz kudreti bulunmamakta ve hukuki işlemlerini bizzat yerine getirememektedir.
3- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bünyesinde yürütülen 2828 Sayılı Kanun kapsamındaki Evde Bakım Yardımı ile 2022 Sayılı Kanun kapsamındaki engelli aylığı başvurularının tamamlanabilmesi, PTT ve T.C. Ziraat Bankası nezdinde hesap açılması ve hak edilen bakım aylıklarının çekilebilmesi için mahkemenizce vasi tayini yapılması zorunlu hale gelmiştir.
4- Kısıtlı adayının günlük tüm bakım, iaşe ve sağlık ihtiyaçları tarafımca karşılanmakta olup, kısıtlı adayı ile aramda herhangi bir menfaat çatışması bulunmamaktadır.
HUKUKİ SEBEPLER : 4721 Sayılı TMK m. 405, 407, 448, 6100 Sayılı HMK ve ilgili mevzuat hükümleri.
HUKUKİ DELİLLER : Nüfus Aile Kayıt Tablosu, Engelli Sağlık Kurulu Raporu, İkametgah Belgesi, Sosyal Hizmetler Başvuru Evrakları, Tanık ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE TALEP :
Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle;
1) Kısıtlı adayı [Engelli Bireyin Adı Soyadı]'nın 4721 Sayılı TMK m. 405 uyarınca KISITLANMASINA,
2) Kısıtlı adayına şahsım [Adınız Soyadınız]'ın VASİ OLARAK ATANMASINA,
3) Kısıtlı adayı adına Sosyal Hizmetler, SGK, Ziraat Bankası, PTT ve ilgili resmi kurumlarda evde bakım parası ve sosyal yardım maaşlarını bağlatmaya, banka hesabı açmaya ve her ay düzenli yatan maaşları çekmeye tarafıma YETKİ VERİLMESİNE karar verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim. [Tarih]
DAVACI (VASİ ADAYI) : [Adınız Soyadınız]
İMZA :
Resmi mevzuat maddelerine ve vesayet hükümleri kanun metinlerine Resmi Mevzuat Portalı üzerinden, vasi atama davası dosyanızın tensip zaptı ve duruşma günlerine ise e-Devlet UYAP Vatandaş Portalı üzerinden doğrudan erişebilirsiniz.