Zihinsel Engelli Kategorisinden EKPSS'ye Girme Şartları ve Rapor Detayları

Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı (EKPSS), kamuda memur istihdamında pozitif ayrımcılığı tesis etmek amacıyla engel gruplarına özel test uyarlamaları barındıran özgün bir sınav sistemidir. Bu sistem içerisinde en çok tartışılan, suiistimale açık görülen ve kılavuz kuralları en katı şekilde işletilen alan 'Zihinsel Engelli' kategorisidir.

Engellilerin Devlet Memurluğuna Alınmaları Hakkında Yönetmelik, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ve ÖSYM EKPSS Başvuru Kılavuzu hükümleri uyarınca; kimlerin zihinsel engelli testine girebileceği kesin tıbbi ve bilişsel parametrelere bağlanmıştır. Bu kapsamlı rehberde; 2026 yılı zihinsel engelli kategorisi EKPSS başvuru koşulları, IQ puan aralıkları, ÇÖZGER ve RAM raporları, Ön Kabul ve Taahhüt Beyanı süreci ile itiraz yolları tüm detaylarıyla analiz edilmiştir.

Yasal Mevzuat ve Bilişsel Değerlendirme Standartları

Zihinsel engelli adayların sınav süreçleri şu mevzuat temellerine oturmaktadır:

• EKPSS Yönetmeliği (Resmi Gazete): Adayların engel gruplarının belirlenmesinde sağlık kurulu raporunun teşhis bölümünün ve varsa nörogelişimsel zeka testi raporlarının esas alınacağını hükme bağlar.
• Erişkin Engellilik Yönetmeliği Zeka Geriliği Cetveli: Zeka gerilikleri Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ICD-10 kriterlerine göre sınıflandırılır: Hafif Düzeyde Zeka Geriliği (IQ 50-69, %50 engel oranı), Orta Düzeyde Zeka Geriliği (IQ 35-49, %70 engel oranı) ve Ağır Düzeyde Zeka Geriliği (IQ 20-34, %90 engel oranı).
• ÖSYM Aile Bakanlığı Ön Kabul Komisyonları: Sınav öncesinde Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan uzman komisyon, adayın raporunu inceleyerek adayı doğru engel grubuna (Genel, İşitme, Görme, Zihinsel) tescil eden yegane yetkili organdır.
• 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu: Zihinsel yetersizliği sebebiyle kendi işlerini yönetemeyen ve vesayet altına alınan bireylerin haklarını yasal vasileri marifetiyle koruma altına alır.

Zihinsel Engel Düzeyleri, IQ Aralıkları ve EKPSS Uyarlama Matrisi

En Sık Yapılan Kritik Hata: Psikiyatrik Tanı ile Zihinsel Tanı Farkı

EKPSS başvurularında adayların ve ailelerin en çok yanıldığı nokta, psikiyatrik hastalıkların zihinsel engelli grubuna dahil olduğunu zannetmeleridir:

• Ruhsal ve Duygusal Hastalıklar: Depresyon, obsesif kompulsif bozukluk (OKB), bipolar bozukluk, şizofreni, atipik psikoz veya travma sonrası stres bozukluğu gibi psikiyatrik tanılar zihinsel yetersizlik DEĞİLDİR. Bu adaylar zeka geriliği taşımadıklarından 'Genel Engelli' grubundan sınava girerler.
• Zihinsel Engelli Kategorisi: Doğuştan veya erken çocuklukta başlayan zeka geriliği (mental retardasyon), Down sendromu veya zeka geriliğinin eşlik ettiği atipik otizm olgularını kapsar. Raporunda açıkça 'Hafif / Orta Düzey Zihinsel Yetersizlik' veya IQ skoru yazmayan hiçbir aday zihinsel engelli kitapçığından sınava alınmaz.

Adım Adım Zihinsel EKPSS Başvuru Süreci

Zihinsel engelli kategorisinden sınava girmek isteyen adayın ve vasisinin izlemesi gereken prosedür:

1. Tam Teşekküllü Hastaneden Rapor Alınması: Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporunda açıkça 'Zihinsel' engelli grubunun işaretli olması, teşhis hanesinde zeka geriliği kodunun bulunması ve hastane arşivinde resmi zeka testi (WISC-R veya WAIS) çıktısının yer alması şarttır.
2. Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü Komisyonu: Sınav başvuru takvimi başladığında aday, vasisi ile birlikte Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü'ne gider. Komisyon adayın raporunu inceler, gerekirse adayla görüşür ve 'Ön Kabul ve Taahhüt Beyanı Belgesi'ni düzenler. Belgede 'Engel Grubu: ZİHİNSEL' olarak onaylanır.
3. ÖSYM Başvuru Merkezine Kayıt: Onaylanan Ön Kabul Belgesi ve sağlık kurulu raporu ile birlikte ÖSYM Başvuru Merkezi'ne (Sınav Koordinatörlüğü) gidilerek sistem kaydı kesinleştirilir. Adayın sınav salon uyarlaması (okuyucu-işaretleyici desteği) sisteme işlenir.

Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü Engel Grubu İtiraz Dilekçesi Şablonu

Sınav Esnasında Okuyucu ve İşaretleyici Görevlilerinin Yasal Sorumlulukları

ÖSYM Sınav Uygulama Yönergesi uyarınca zihinsel engelli adaya refakat etmek üzere görevlendirilen okuyucu ve işaretleyiciler, üniversite mezunu kamu personeli veya öğretmenler arasından özenle seçilir. Görevlilerin adayın sınav performansını etkileyecek yönlendirici mimikler yapması, adaya doğru şıkkı ima etmesi veya adayın cevabını sorgulaması kesinlikle yasaktır.

Okuyucu, soruyu adayın algılama hızına uygun biçimde, tane tane ve tarafsız bir ses tonuyla okumakla yükümlüdür; aday talep ettiği sürece aynı soruyu sınırsız sayıda tekrar okumak zorundadır. İşaretleyici ise yalnızca adayın sesli veya işaretle beyan ettiği şıkkı optik cevap formuna kurşun kalemle taşma yapmaksızın kodlar. Sınav salonundaki tüm konuşmalar ÖSYM salon içi ses ve kamera kayıt sistemiyle arşivlenmekte olup ihlal halinde sınav iptal edilir ve görevliler hakkında adli soruşturma açılır.

Atama Sonrası Aday Memurluk ve Kurum İçi İntibak Eğitimi

Zihinsel engelli kategorisinden kamu kurumlarına hizmetli veya memur olarak yerleşen personelin göreve adaptasyonu, 657 sayılı Kanunun Temel ve Hazırlayıcı Eğitim hükümlerine tabidir. Kurum amirleri, zihinsel engelli personelin bilişsel durumunu gözeterek adaya soyut ve karmaşık bürokratik işlemler yerine; evrak getirip götürme, dijital tarama, arşiv tasnifi, kütüphane düzenleme veya danışma karşılama gibi somut ve net görev tanımları vermekle yükümlüdür.

Kurum içi mobbing, dışlama veya adayın yetersizliğini alay konusu yapacak çalışma ortamı oluşmasına karşı kurum amirleri doğrudan idari ve cezai sorumluluk taşır. İdare, personelin çalışma alanını ferah, güvenli ve huzurlu bir ortam olarak tanzim etmekle kanunen borçludur.

ÇÖZGER ve RAM Raporlarının Ön Kabul Komisyonundaki Önemi

Ön Kabul ve Taahhüt Beyanı için Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü'ne başvuran 18 yaşını yeni doldurmuş genç adaylar yönünden, geçmişte alınmış ÇÖZGER raporları ile Milli Eğitim Bakanlığı Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM) Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu Raporları belirleyici kanıt niteliğindedir.

Adayın eğitim hayatı boyunca kaynaştırma eğitimine tabi tutulduğunu veya Özel Eğitim Meslek Okulu'ndan (zihinsel engelliler okulu) mezun olduğunu gösteren diplomalar ve RAM eğitsel tanılama belgeleri, komisyon hekimlerinin adayın bilişsel profilini tereddütsüz şekilde 'Zihinsel Engelli' olarak tescil etmesinde büyük kolaylık sağlar.

Sınav Binalarında Fiziksel Güvenlik ve Veli Bekleme Alanları

ÖSYM Sınav Koordinatörlükleri, zihinsel engelli adayların sınava gireceği okul binalarında gürültüden uzak, sakin, geniş koridorlu ve zemin kat sınıfları tahsis eder. Sınav esnasında adayın kaygılanmasını önlemek ve ani panik durumlarını yatıştırmak amacıyla bina içerisinde rehberlik uzmanları ve sağlık personeli hazır bulundurulur; refakatçi velilere özel bekleme salonları ayrılır.

Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM) Raporları ve Eğitsel Değerlendirme Süreci

Zihinsel engelli adayların EKPSS başvuru dosyalarında sağlık kurulu raporuna ilave olarak Milli Eğitim Bakanlığı Rehberlik ve Araştırma Merkezleri (RAM) tarafından tanzim edilen eğitsel değerlendirme ve özel eğitim kurul kararları büyük önem taşır. RAM raporları, adayın zihinsel öğrenme kapasitesini, okuma-anlama becerilerini ve kavramsal gelişim düzeyini detaylı olarak belgeler. ÖSYM başvuru merkezinde adayın engel grubu sisteme kodlanırken RAM raporundaki bulgular göz önünde bulundurulur; adaya verilecek sınav süresi ilavesi, büyük puntolu soru kitapçığı veya okuyucu-kodlayıcı desteği bu eğitsel değerlendirme sonucuna göre kesinleştirilir.

Zihinsel engelli kategorisinden EKPSS'ye girmek için IQ sınırı kaçtır?

Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Yönetmeliği ve ÖSYM kılavuzuna göre; zeka testlerinde (WISC-R, WAIS vb.) IQ skoru 70 ve altında olan (Hafif Düzeyde Zihinsel Yetersizlik: IQ 50-69, Orta Düzey: IQ 35-49) bireyler zihinsel kategoriden sınava girer.

Raporunda Zihinsel yazmayan ama psikiyatrik tanısı olanlar bu gruptan girebilir mi?

Hayır. Depresyon, şizofreni, bipolar veya anksiyete gibi psikiyatrik bozukluklar zihinsel engelli değil, 'Süreğen / Ruhsal ve Duygusal' kategorisine girer ve bu adaylar 'Genel Engelli' kitapçığından sınava girerler.

Zihinsel engelli adaylara sınavda refakatçi (okuyucu/işaretleyici) verilir mi?

Evet. Ön Kabul ve Taahhüt Beyanı aşamasında talep eden zihinsel engelli tüm adaylara tekli sınav salonu tahsis edilir, adaya soruları okuyan ve cevap kağıdına kodlayan bağımsız okuyucu-işaretleyici görevlendirilir.

Zihinsel engelli EKPSS soruları diğer gruplarla aynı mıdır?

Hayır. Zihinsel engelli adaylara ÖSYM tarafından soyut kavramlardan arındırılmış, daha somut, gündelik yaşam pratiklerini ve sade dil yapısını içeren özel hazırlanmış test kitapçığı uygulanır.

Zihinsel engelli memurların vesayet ve vasi kararı atamada sorun yaratır mı?

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu gereğince kısıtlanan zihinsel engelli adayın memuriyete başvuru ve atama sözleşmesi imzalama işlemlerini mahkemece atanan yasal vasisi, vesayet makamı olan Sulh Hukuk Mahkemesi'nin izniyle yürütür.