EKPSS'ye Hangi Engel Grubu Nasıl Girer? (Genel, Görme, İşitme, Zihinsel Test Farkları)

EKPSS engel grupları test farkları ve sınav uyarlamaları, Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı'na katılacak farklı kısıtlılıklara sahip adayların adil bir ölçme-değerlendirme sürecine tabi tutulabilmesi için geliştirilmiş bilimsel bir sınav metodolojisidir. Doğuştan işitme engelli olan bir bireyin Türkçe kelime dağarcığı ile görme engelli bir adayın şekil algısı veya zihinsel engelli bir adayın soyut matematik kavrayışı birbirinden köklü biçimde farklıdır.

Bu farklılıkları gözetmek amacıyla Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM), Engelli Kamu Personel Seçme Sınavı Yönetmeliği'nin 7. maddesi uyarınca adayları 4 ana engel grubuna (Genel Engelliler, Görme Engelliler, İşitme Engelliler ve Zihinsel Engelliler) ayırmakta ve her bir grup için ayrı soru kitapçığı ile salon uyarlaması tanzim etmektedir. Bu kapsamlı rehberde, 2026 yılı güncel engel grubu ayrımları, test kitapçığı özellikleri, muaf olunan soru tipleri, puanlama ve standart sapma dinamikleri ile ÖSYM'ye sunulacak sınav uyarlama talep dilekçesi tüm detaylarıyla incelenmiştir.

1. ÖSYM Resmi Engel Grupları ve Kapsamları

ÖSYM veri tabanında adayların sağlık kurulu raporlarına göre ayrıldığı 4 ana kategori şunlardır:

• 1. Genel Engelliler Grubu: Ortopedik engelliler, iç hastalıkları (diyabet, böbrek yetmezliği, kalp vb.), nörolojik rahatsızlıklar, onkoloji ve hafif düzey psikiyatrik rahatsızlığı olan adayları kapsar. Standart EKPSS müfredatından sorumludurlar; şekilli ve grafikli sorular dahil tüm soruları çözerler.
• 2. Görme Engelliler Grubu:
  • Az Görenler (Büyük Punto): 16 veya 18 punto büyüklüğünde basılmış özel kitapçık alarak sınavı tek başına okuyup işaretlerler.
  • Tam Görme Engelliler veya Okuyucu İsteyenler: Tek kişilik salonda okuyucu ve işaretleyici gözetmen eşliğinde sınava girerler. Görsel, grafikli, şekilli ve haritalı sorulardan tamamen muaftırlar.
• 3. İşitme Engelliler Grubu: İşitme cihazı/koklear implant kullanan veya işaret dili ile iletişim kuran adaylardır. İlköğretim öncesi işitme kaybı olan adaylar için Türkçe testi deyimlerden, karmaşık edebi sanatlardan arındırılarak sadeleştirilmiş soru kitapçığı ile uygulanır.
• 4. Zihinsel Engelliler Grubu: Sağlık raporunda hafif düzey zihinsel yetersizlik (mental retardasyon) tanısı bulunan adaylardır. Sorular somut, anlaşılır, tek basamaklı işlem gerektiren ve bilişsel seviyeye tam uyarlanmış biçimde hazırlanır.

2. Engel Gruplarına Göre Soru Tipleri ve Muafiyet Matrisi

Aşağıdaki semantik tabloda, farklı engel gruplarına uygulanan test içerikleri, soru biçimleri ve muafiyetler özetlenmiştir:

3. Puanlama, Standart Sapma ve Değerlendirme Ayrımı

EKPSS'de adayların en çok merak ettiği konulardan biri de puanların nasıl hesaplandığıdır:

• Grup İçi Standart Sapma: ÖSYM değerlendirmesinde her engel grubu (Genel, Görme, İşitme, Zihinsel) kendi aday kitlesi içerisinde ayrı bir test havuzunda değerlendirilir. Zihinsel engelli bir adayın doğru/yanlış ortalaması ile genel engelli bir adayın ortalaması birbirine karıştırılmaz.
• EKPSSP1 (Ortaöğretim), EKPSSP2 (Ön Lisans), EKPSSP3 (Lisans): Adayın öğrenim düzeyi ve engel grubunun standart sapması ile ortalaması baz alınarak 100 üzerinden puan üretilir. 4 yanlış 1 doğruyu götürür kuralı tüm gruplarda geçerlidir.

4. Adım Adım Test Grubu Tescil Krokisi

Adayın doğru engel grubuna atanması için izlenecek basamaklar:

1. Rapor Tanılarının Kontrol Edilmesi: Sağlık raporundaki teşhislerin açıkça belirtildiğinden emin olunmalıdır (Örn. 'Hafif MR', 'Sensorinöral İşitme Kaybı', 'Görme Kaybı' vb.).
2. ÖSYM Başvuru Merkezinde Yüz Yüze Kayıt: EKPSS başvuruları ilk kez yapılıyorsa adayın ÖSYM Sınav Koordinatörlüklerine bizzat giderek raporunu teslim etmesi ve görevlinin adayı doğru engel grubuna (Genel, Görme, İşitme, Zihinsel) kodlamasını sağlaması zorunludur.
3. AİS Sisteminden Kontrol: Başvuru tamamlandıktan sonra ais.osym.gov.tr'den 'Engelli / Sağlık Bilgilerim' sekmesi açılarak tanımlanan test grubu ve salon özellikleri teyit edilir. Hatalı grup varsa derhal itiraz edilir.

5. ÖSYM Başkanlığı'na Engel Grubu Düzeltme Dilekçesi Şablonu

Sisteme hatalı test grubu işlenen adayların düzeltme talep dilekçesi taslağı:

6. İlgili EKPSS Test ve Hazırlık Bağlantıları

EKPSS test yapıları ve sınav hazırlığına dair diğer sayfalarımızı inceleyebilirsiniz:

Pedagojik Uyarlama Esasları ve ÖSYM Soru Hazırlama Standartları

ÖSYM Sınav Hizmetleri Daire Başkanlığı bünyesindeki Engelli Sınav Komisyonu, her engel grubunun algısal, bilişsel ve fizyolojik kapasitesini gözeterek soru redaksiyonu yapar. Görme engelliler için hazırlanan testlerde geometrik şekiller, grafikler, harita okuma soruları ve karmaşık şemalar tamamen kaldırılır; bu soruların yerine eşdeğer bilişsel kazanımı ölçen sözel mantık, analitik muhakeme ve metin anlama soruları ikame edilir. Bu yaklaşım bir imtiyaz değil, Anayasa'nın 10. maddesinde güvenceye bağlanan pozitif ayrımcılık ve fırsat eşitliği ilkesinin zorunlu bir sonucudur.

İşitme engelli adaylara yönelik dil bilgisi uyarlamaları ise Türk İşaret Dili'nin özgün gramer yapısı dikkate alınarak kurgulanır. Doğal işitme yetisi olmayan ve işaret diliyle iletişim kuran bireylerde yan cümlecikler, dolaylı anlatımlar ve soyut deyimler anlamsal kayıplara yol açabildiğinden, sorular duru Türkçe, yalın cümle yapıları ve dolaysız yüklem bağlantılarıyla kaleme alınır. Bu sayede adayın bilgi seviyesi dil bariyerine takılmaksızın objektif biçimde ölçülebilir.

Zihinsel engelli testlerinde ise aşırı teknik terimlerden arındırılmış, somut gündelik yaşam pratiklerini ve temel vatandaşlık bilgilerini içeren sorular tercih edilir. Zaman algısını yönetmekte güçlük çeken bu adaylar için okuyucu ve işaretleyici yardımı eşliğinde sakin, teşvik edici ve baskıdan uzak bir salon atmosferi tesis edilir. Test kitapçıkları her oturum sonunda ÖSYM Merkezine özel mühürlü kurye torbalarıyla ulaştırılarak değerlendirme sürecine dahil edilir.

Sağlık Kurulu Raporu Değişikliği ve Engel Grubu Güncelleme Prosedürü

Adayın sağlık durumunda zaman içerisinde meydana gelen değişiklikler, geçirilen cerrahi operasyonlar veya yeni bir engelin ortaya çıkması durumunda, ÖSYM Aday İşlemleri Sistemi (AİS) üzerindeki engel grubunun güncellenmesi zorunludur. Örneğin, önceden genel engelli kategorisinde kayıtlı olan bir adayın görme kaybının ilerleyerek %40'ın üzerine çıkması halinde, güncel Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu (veya ÇÖZGER) ile birlikte Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü'ne başvurması gerekir.

İl müdürlüğünde Ön Kabul ve Taahhüt Beyanı belgesi yeniden tanzim edildikten sonra, aday bu belge ve onaylı sağlık kurulu raporu aslı veya e-Devlet barkodlu nüshası ile birlikte ÖSYM Sınav Koordinatörlüklerine şahsen müracaat ederek sistem kaydını revize ettirmelidir. Sınav başvuru süresi bittikten sonra yapılan engel grubu değişiklik talepleri, kılavuzda belirtilen istisnai sağlık mazereti durumları hariç olmak üzere o sınav dönemi için işleme alınmayabilir; bu sebeple rapor yenileme süreçlerinin başvuru takviminden en az 1 ay önce tamamlanması kritik önem taşır.

Sınav Güvenliği ve Engelli Aday Haklarının Korunması Güvencesi

ÖSYM Sınav Koordinatörlüğü, engelli adayların sınav salonlarındaki kamera kayıtlarını ve sınav evraklarını 6114 sayılı Kanun kapsamında arşivler. Sınav esnasında gözetmenin okuma hızının yetersiz kalması, işaretleyicinin adayın beyanı dışında kodlama yapması veya adayın fiziksel engeline uygun olmayan oturma düzeni dayatılması hallerinde sınav anında tutanak düzenlenmesi esastır. Bu kayıtlar, adayın olası idari dava açma sürecinde İdare Mahkemeleri tarafından doğrudan incelenen kesin delil mahiyetindedir.

Adayların sınav öncesinde ÖSYM kılavuzunda yer alan teknik açıklamaları eksiksiz okumaları, kendilerine tahsis edilen salon ve refakatçi türünü sınav giriş belgesinden dikkatle teyit etmeleri olası karışıklıkları peşinen önler.

EKPSS'de her engel grubuna aynı sorular mı sorulur?

Hayır. EKPSS'de sorular adayın engel grubuna göre farklılaşır. Genel Engelliler ve Görme Engelliler benzer müfredata tabi iken; Zihinsel Engellilere bilişsel uyarlamalı sadeleştirilmiş sorular, İşitme Engellilere ise dil bilgisi ve soyut kavramları sadeleştirilmiş özel testler yöneltilir.

Görme engelli adaylar hangi soru tiplerinden muaftır?

Okuyucu talep eden görme engelli adaylar; grafik, tablo, harita, geometrik şekil ve görsel algı gerektiren tüm sorulardan kanunen muaftır. Bu adaylara görsel içermeyen eşdeğer sözel veya işlem soruları sorulur.

İşitme engelliler için sınavda nasıl bir dil uyarlaması yapılır?

İlköğretime başlama yaşı öncesinde işitme kaybı yaşayan adaylar için Türkçe dil yapısı, mecazlar, deyimler ve karmaşık paragraf yapıları sadeleştirilir; daha kısa ve doğrudan soru kökleri kullanılır.

Zihinsel engelli kategorisinden kimler sınava girebilir?

Resmi sağlık kurulu raporunda zihinsel yetersizlik (hafif düzey mental retardasyon, IQ düzeyi vb.) tanısı açıkça belirtilmiş olan adaylar zihinsel engelli test grubuna dahil edilir. Raporda sadece psikiyatrik tanı (depresyon, anksiyete vb.) olanlar bu gruba dahil edilmez.

Aday engel grubunun yanlış tanımlandığını fark ederse ne yapmalıdır?

Sınav tarihinden önce ÖSYM Başkanlığı Engelli Masası'na itiraz dilekçesi ve onaylı sağlık kurulu raporu ile başvurarak test grubu değişikliği talep edilmelidir; aksi takdirde sınav anında kitapçık değiştirilemez.