Vasi Olan Kişi Engelli Adına Maaş ve Araç İşlemlerini Nasıl Yapar? (2026 Ek Karar ve İzin Rehberi)

Zihinsel, psikiyatrik veya ağır bedensel engel durumları sebebiyle kendi fiil ehliyetini tam olarak kullanamayan bireylerin haklarının korunması amacıyla Türk hukuk sistemi Vesayet Hukuku mekanizmasını öngörmüştür. 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) uyarınca Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından kısıtlanarak kendisine vasi atanan yurttaşlarımızın maaş tahsisi, bankacılık işlemleri ve özellikle Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) muafiyetli araç alım süreçleri, katı idari ve adli denetime tabidir. Uygulamada vasilerin en çok karşılaştığı hata, ellerindeki vesayet ilamını sınırsız bir temsil yetkisi sanmaları ve mahkemeden Ek Karar almadan işlem yapmaya teşebbüs etmeleridir.

Bu kılavuzda; TMK hükümleri, Adalet Bakanlığı genelgeleri, Gelir İdaresi Başkanlığı tebliğleri ve Yargıtay emsal içtihatları çerçevesinde vasilerin yetki sınırlarını, banka maaş işlemlerini, ÖTV muafiyetli araç alımı için zorunlu mahkeme izin prosedürlerini ve itiraz yollarını tüm ayrıntılarıyla aydınlatıyoruz.

1. Vesayet Hukukunun Mevzuat Temeli ve Vasinin Yasal Statüsü

Vesayet ilişkisi, vesayet altındaki kişinin malvarlığını ve şahsi menfaatlerini üçüncü kişilere, hatta doğrudan vasinin kendisine karşı dahi korumayı amaçlayan kamusal nitelikli bir kurumdur:

• 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu Madde 405: Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle işlerini göremeyen veya korunması ve bakımı için kendisine sürekli yardım gereken ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokan her ergin kısıtlanır.
• TMK Madde 448: Vasi, vesayet altındaki kişiyi temsil eder; onun malvarlığını iyi bir idareci gibi özenle yönetmek, gelirlerini kısıtlının bakım, iaşe ve sağlık masraflarına hasretmek zorundadır.
• TMK Madde 462 (Vesayet Makamından İzin Alınması Gereken Haller): Vasinin taşınmaz alım-satımı, motorlu araç alımı, ödünç para verme ve alma, kambiyo taahhüdü altına girme gibi önemli tasarrufi işlemlerde mutlaka Vesayet Makamı (Sulh Hukuk Mahkemesi) izni alması emredilmiştir.
• TMK Madde 463 (Denetim Makamının İzni): Belirli ağır tasarruflarda (örneğin kısıtlıya miras intikali, işletme devri vb.) Asliye Hukuk Mahkemesi'nin de denetim izni aranır.

Engellilik oranının tespiti ve sağlık raporu süreçleri için Raporlar ve Mevzuat kategorimizdeki güncel mevzuat rehberlerini inceleyebilirsiniz.

2. Vasinin İşlemleri Karşılaştırma Matrisi: Tek Başına vs. Ek Karar Gerektiren Haller

Aşağıdaki karşılaştırma tablosu, vasinin tek başına yapabileceği olağan yönetim işleri ile mahkemeden ek karar alınmasını zorunlu kılan tasarrufi işlemleri netleştirmektedir:

3. ÖTV Muafiyetli Araç Alımı: Finansal Simülasyon ve Mahkeme Kriterleri

Engelli birey adına ÖTV istisnalı araç alımı yapılırken vesayet mahkemesinin denetlediği en hassas unsur finansal kaynak konusudur. Kanun ve yüksek yargı içtihatları, zihinsel engelli kısıtlının malvarlığının eritilmesine veya borç batağına sokulmasına izin vermez.

Finansal Denge ve ÖTV Hesaplama Simülasyonu

2026 yılı için belirlenen ÖTV muafiyetli araç üst limiti (tüm vergiler dahil) 2.290.200 TL'dir. Simülasyon örneğimizde brüt satış fiyatı 2.100.000 TL olan C segment bir aile aracını ele alalım:

1. Vergisiz Matrah: Yaklaşık 875.000 TL.
2. ÖTV Oranı (%80): 700.000 TL (Engelli muafiyetiyle 0 TL ödenir).
3. KDV Tutarı (%20): 875.000 * 0,20 = 175.000 TL.
4. Engelliye Net Satış Fiyatı: 875.000 + 175.000 = 1.050.000 TL.
5. Toplam Vergi Avantajı: 1.050.000 TL tasarruf.

Vergi indirimleri, ÖTV baremleri ve güncel sınırların detayları için Vergi İndirimleri ve ÖTV sayfamızdaki hesaplama rehberini inceleyebilirsiniz.

Mahkemenin Araştırdığı 3 Altın Kriter

Sulh Hukuk Hâkimi, vasi tarafından sunulan araç alım izin talebini incelerken şu 3 unsuru bilirkişi ve banka kayıtlarıyla tetkik eder:

• Aracın Kısıtlının Menfaatine Olup Olmadığı: Kısıtlının hastane kontrollerine götürülüp getirilmesi, fizik tedaviye erişimi veya tekerlekli sandalye transferi için araca fiilen ihtiyaç duyulup duyulmadığı.
• Kaynağın Varlığı (Borçlanma Yasağı): Kısıtlının banka hesabında bu 1.050.000 TL nakit var mıdır? Eğer yoksa, parayı ödeyecek olan vasi veya üçüncü kişi "Bu bedeli kendi öz kaynaklarımla kısıtlıya hibe/bağış olarak karşılıyorum, kısıtlıdan hiçbir hak talep etmeyeceğim" şeklinde noterde düzenlenmiş taahhütname vermiş midir?
• Kredi Kullanım Reddi: Kesinlikle banka kredisi çekilemez. Mahkemeler taşıt kredisiyle araç alımına asla izin vermez. Kredi başvurusu yapılmışsa ek karar talebi doğrudan reddedilir.

4. Adım Adım Ek Karar ve Tescil Yol Haritası

Vasinin otomobil bayisinden aracı teslim alıp trafiğe tescil ettirebilmesi için takip etmesi gereken 5 aşamalı bürokratik prosedür şöyledir:

1. Aşama: Proforma Fatura Temini

   Otomotiv bayisine gidilerek kısıtlının adı ve T.C. kimlik numarası adına düzenlenmiş, motor ve şasi numarası (veya araç model ve donanım bilgisi) ile KDV dahil net satış fiyatını gösteren kaşeli ve imzalı Proforma Fatura alınır.

2. Aşama: Sulh Hukuk Mahkemesi'ne Ek Karar Başvurusu

   Vesayet kararını veren Sulh Hukuk Mahkemesi Yazı İşleri Müdürlüğü'ne (veya muhabere yoluyla) dilekçe, proforma fatura, sağlık raporu fotokopisi ve gerekirse vasinin finansman taahhütnamesi teslim edilir.

3. Aşama: Mahkemenin Ek Kararı Yazması ve Kesinleşmesi

   Hâkim dosya üzerinden veya gerek görürse duruşma açarak inceleme yapar. Araç alımının kısıtlının yararına olduğuna kanaat getirirse "Kısıtlı adına belirtilen aracın ÖTV muafiyetiyle satın alınmasına ve tesciline izin verilmesine" şeklinde ek karar tesis eder. Kararın kesinleşme şerhi alınır.

4. Aşama: Vergi Dairesi ÖTV Muafiyet İncelemesi

   Bayi, mahkemenin ek kararını, vesayet ilamını ve %90 üzeri (veya özel tertibatlı) sağlık kurulu raporunu Gelir İdaresi Başkanlığı'nın ÖTV istisna otomasyon sistemine yükler. Vergi dairesi onayı alınır.

5. Aşama: Noter Tescil ve Ruhsat İşlemleri

   Noterde araç kısıtlı adına tescil edilir. Ruhsata "ÖTV muafiyetlidir, 5 yıl süreyle satılamaz" ve "Vesayet altındadır, mahkeme izni olmadan devredilemez" şerhleri düşülerek araç vasiye teslim edilir.

5. Sulh Hukuk Mahkemesi Araç Alım İzni (Ek Karar) Dilekçe Taslağı

Vasilerin Sulh Hukuk Mahkemesi'ne sunabileceği resmi dilekçe formatı aşağıda yer almaktadır:

T.C. [...] SULH HUKUK MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİ'NE
                                                    (Vesayet Bürosu)

ESAS NO               : 202... / [...] Esas
KARAR NO              : 202... / [...] Karar

TALEPTE BULUNAN (VASİ): [Adınız Soyadınız] (T.C. Kimlik No: [...])
ADRES                 : [İkametgah Adresiniz]
TELEFON               : [Telefon Numaranız]

KISITLI               : [Kısıtlı Engellinin Adı Soyadı] (T.C. Kimlik No: [...])

KONU                  : Türk Medeni Kanunu'nun 462/2. Maddesi Uyarınca Kısıtlı Adına ÖTV Muafiyetli Sıfır Araç Alımına İzin (Ek Karar) Verilmesi Talebidir.

AÇIKLAMALAR :
1. Mahkemenizin yukarıda esas ve karar numarası belirtilen ilamı ile kısıtlı [Kısıtlının Adı Soyadı]'na vasi olarak atanmış bulunmaktayım. Vesayet kararı kesinleşmiş olup görevim devam etmektedir.

2. Kısıtlının % [...] oranında [ağır zihinsel / bedensel] engeli mevcuttur. Rutin sağlık kontrolleri, periyodik hastane sevkleri, fizik tedavi seansları ve günlük zaruri yaşam ihtiyaçlarının karşılanması toplu taşıma araçlarıyla fiilen imkânsız hale gelmiştir.

3. Kısıtlının yüksek yararı ve tedavi süreçlerinin aksamaması amacıyla ekte proforma faturası sunulan [Marka / Model / Yıl] aracın, 4760 Sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 7/2. maddesinde tanınan istisnadan yararlanılarak kısıtlı adına satın alınması zorunluluğu doğmuştur.

4. Söz konusu aracın satın alınmasında kısıtlının mevcut malvarlığı zedelenmeyecek, kısıtlı adına kesinlikle hiçbir kredi veya borçlandırıcı işlem tesis edilmeyecek olup, araç bedeli [Vasi olarak şahsım tarafından karşılıksız hibe edilerek / kısıtlının mevcut nakit tasarrufundan] peşin olarak ödenecektir.

HUKUKİ SEBEPLER       : TMK m. 405, 448, 462/2, ÖTV Kanunu m. 7 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER              : 
1. Mahkemenizin Vesayet Kararı ve Kesinleşme Şerhi
2. Yetkili Sağlık Kurulu Raporu (Engelli Raporu)
3. Yetkili Otomotiv Bayisinden Alınan Proforma Fatura
4. Finansman Taahhütnamesi / Banka Hesap Ekstresi

NETİCE VE TALEP       : Yukarıda arz ve izah olunan gerekçelerle; ekte proforma faturası bulunan motorlu taşıtın kısıtlı adına ÖTV muafiyeti kapsamında satın alınması ve tescil işlemlerinin ifası hususunda tarafıma TMK m. 462/2 gereğince SATIN ALMA İZNİ (EK KARAR) verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim. [Tarih]

Vasi: [Adı Soyadı]
İmza: .................................

6. Vasinin Yıllık Defter ve Hesap Tutma Yükümlülüğü (TMK m. 454 - 455)

Vasi tayin edilen bireyin görevi yalnızca engelli maaşını çekmek veya araç satın almakla sınırlı değildir. Türk Medeni Kanunu'nun 454 ve 455. maddeleri, vasiye her yıl vesayet makamına ayrıntılı bir mali hesap ve faaliyet raporu sunma zorunluluğu getirmiştir:

• Yıllık Hesap Raporu Tanzimi: Vasi, her takvim yılı sonunda kısıtlının elde ettiği tüm gelirleri (2022 engelli aylığı, evde bakım ücreti, yetim aylığı, kira veya mevduat faiz gelirleri) ve kısıtlı için yapılan tüm harcamaları (sağlık harcamaları, gıda, giyim, ilaç, fatura ve aracın zorunlu bakım/sigorta giderleri) fatura ve makbuzlarıyla birlikte bir deftere kaydeder.
• Hâkim Onayı ve İbra: Bu hesap cetveli, ilgili yılın ocak veya şubat ayında Sulh Hukuk Mahkemesi Vesayet Bürosu'na bir dilekçe ekinde sunulur. Mahkeme hâkimi veya görevlendirdiği bilirkişi hesapları inceler; harcamaların kısıtlının menfaatine uygun yapıldığını teyit ederse hesabı onaylar ve vasiyi o yıl için ibra eder.
• Kötü Yönetim ve Tazminat Riski: Eğer vasi, kısıtlının maaşını kendi lüks tüketimine harcamışsa veya araç yakıt/bakım masraflarını kısıtlının hesabından karşılayıp aracı kendi ticari işlerinde kullanmışsa, mahkeme vasiyi görevden alabileceği gibi (TMK m. 483), zararın vasiden tazmin edilmesine de hükmedebilir.

7. Vasilik Görevinin Sona Ermesi, Değişmesi ve Aracın Hukuki Akıbeti

Uygulamada sıklıkla merak edilen hususlardan biri de vasinin vefatı, istifası veya engellinin vefatı durumunda tescil edilen aracın ve maaş hesaplarının ne olacağıdır:

• Vasinin Değişmesi Halinde: Vasinin istifası veya azli halinde mahkeme yeni bir vasi atar. Yeni vasi atandığında önceki vasinin araç üzerindeki tüm temsil ve kullanım yetkisi kendiliğinden son bulur. Yeni vasi, mahkeme kararını notere ve vergi dairesine ibraz ederek ruhsat ve yetki kayıtlarını üzerine geçirir.
• Kısıtlının Vefatı Halinde: Kısıtlı engelli bireyin vefat etmesi durumunda vesayet ilişkisi kanunen derhal son bulur (TMK m. 471). Engelli birey adına kayıtlı araç ve bankadaki mevduatlar genel miras hukuku hükümlerine tabi hale gelir. Araç, mirasçılık belgesi (veraset ilamı) uyarınca yasal mirasçılara intikal eder. Şayet 5 yıllık ÖTV muafiyeti süresi dolmadan vefat gerçekleşmişse, mirasçıların aracı kendi aralarında nasıl paylaşacakları ve ÖTV ödeme yükümlülüğü Vergi Usul Kanunu ve Gelir İdaresi tebliğlerine göre karara bağlanır.

8. Yargıtay İçtihatları ve Hukuki Sınırlar: Kısıtlının Korunması İlkesi

Vesayet makamlarının araç alımında uyguladığı denetim, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarıyla şekillenmiştir. Yüksek yargının konuya dair bağlayıcı ilkeleri şunlardır:

• Borçlanma Yasağı İlkesi: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin istikrar kazanmış kararlarında, vesayet altındaki kişinin borçlandırılmasına cevaz verilemeyeceği vurgulanmıştır. Kısıtlı adına taşıt kredisi çekilmesi veya kısıtlının gayrimenkulü üzerine ipotek tesis edilerek araç bedelinin karşılanması yönündeki mahkeme izinleri bozulmaktadır.
• Kişisel Yarar Kriteri: Aracın kısıtlının bakım ve ulaşım ihtiyacı için değil de vasinin kendi ticari veya şahsi işlerinde kullanılması amacıyla talep edildiği yönünde şüphe uyanırsa, hâkim keşif ve sosyal inceleme raporu aldırarak talebi reddedebilir.
• Satışta Açık Artırma Kuralı: Araç 5 yıllık sürenin ardından satılmak istendiğinde vasi yine tek başına satamaz. Mahkeme bilirkişi tayin ederek aracın piyasa rayicini belirler ve kısıtlının zarar görmemesi için satışı pazarlık veya ihale yoluyla mahkeme gözetiminde yaptırır.

KPSS, EKPSS ve memuriyette engellilik haklarına ilişkin diğer yasal prosedürler için KPSS ile EKPSS Arasındaki Farklar 2026 konulu uzman incelememizi de ziyaret edebilirsiniz.

Vasi, engelli birey adına tek başına mahkeme izni olmadan ÖTV muafiyetli araç satın alabilir mi?

Hayır. 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 462. maddesi gereğince vasi, vesayet altındaki kısıtlı adına motorlu taşıt veya önemli menkul/gayrimenkul değer alırken vesayet makamı olan Sulh Hukuk Mahkemesi'nden resmi ek karar (alım izni) almak zorundadır. Mahkeme izni olmadan ne vergi dairesi ÖTV istisnası uygular ne de noter araç tescilini yapar.

Vasi, engellinin üzerine ÖTV muafiyetli araç alırken taşıt kredisi çekebilir mi?

Hayır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatları uyarınca kısıtlının borçlandırılması kesinlikle yasaktır. Araç alımı için bankadan kısıtlı adına kredi çekilemez, kısıtlının malvarlığı veya maaşı rehin gösterilemez. Araç bedelinin kısıtlının kendi birikiminden veya vasinin karşılıksız/hibe yoluyla karşılayacağı nakitle peşin ödenmesi şarttır.

Vasi, engellinin 2022 engelli aylığını veya evde bakım maaşını PTT ya da bankadan nasıl çeker?

Vasi tayin edilen kişi, mahkemece verilen kesinleşme şerhli vesayet ilamını ve kimlik belgesini banka şubesine veya PTT merkezine ibraz ederek hesap açılışı veya maaş kartı talebinde bulunur. Bankalar vesayet kararı doğrultusunda vasiye özel yetkili banka kartı tahsis eder veya ödemeleri gişeden vasiye imza karşılığı yapar.

Mahkemeden alınan araç alım izni ek kararı ile araç hemen satılabilir mi?

Hayır. Alınan ek karar yalnızca aracın satın alınmasını kapsar. ÖTV muafiyetiyle alınan aracın 5 yıllık yasal süresi dolsa dahi, aracın ileride satılabilmesi için Sulh Hukuk Mahkemesi'nden ayrı bir 'Satış İzni Ek Kararı' alınması ve çoğu durumda aracın bilirkişi kıymet takdiriyle açık artırma usulüyle satılması gerekir.

Vasi atanan engellinin maaşı üzerinde haciz veya bloke uygulanabilir mi?

Hayır. 5510 Sayılı Kanun'un 93. maddesi ve İcra ve İflas Kanunu'nun 82. maddesi uyarınca engelli aylıkları ve sosyal yardımlar haczedilemez. Bankaların veya alacaklıların kısıtlının maaş hesabına bloke koyması hukuka aykırıdır; vasi icra mahkemesine veya ilgili kuruma başvurarak blokeyi derhal kaldırtma yetkisine sahiptir.

Vesayet kararı süreli midir, süresi dolunca maaş ve araç işlemleri durur mu?

TMK m. 414 uyarınca vasilik görevi kural olarak 2 yıllık süre için verilir ve mahkemece ikişer yıllık dönemlerle uzatılabilir. Vesayet süresi dolduğunda Sulh Hukuk Mahkemesi görevi uzatmazsa veya süre uzatım ek kararı alınmazsa bankalar maaş ödemelerini durdurur ve hiçbir resmi kurum vasi ile işlem yapmaz.