Şeker Hastalığı (Diyabet) Engelli Oranı 2026: Tip 1 / Tip 2 Komplikasyon Cetveli ve İnsülin Pompası Hakları

Şeker hastalığı (diyabet) engelli oranı, pankreastan insülin salınımının yetersizliği veya dokularda insülin direnci gelişmesi sebebiyle ömür boyu kan şekeri regülasyonu bozukluğu yaşayan Tip 1 ve Tip 2 diyabet hastalarına devlet sağlık kurullarınca verilen resmi çalışma gücü kaybı oranıdır. 20 Ekim 2026 tarihli Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik eki Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Cetveli uyarınca diyabet, klinik evresine ve vücutta yarattığı vasküler hasara göre puanlandırılmaktadır.

Diyabet, sadece kan şekeri yüksekliğinden ibaret bir tablo değildir; zamanla göz damarlarını (retinopati), böbrek glomerüllerini (nefropati) ve periferik sinir liflerini (nöropati) tahrip ederek çoklu organ hasarına yol açar. Sağlık kurullarında şeker hastalığı değerlendirilirken tek bir branşın puanıyla yetinilmez; Endokrinoloji, Göz Hastalıkları, Nefroloji ve Nöroloji branşlarının tespit ettiği organ hasarları Balthazard formülü ile birleştirilerek hastanın nihai engellilik yüzdesi ortaya çıkarılır.

1. Yasal Çerçeve: Endokrinoloji Özür Oranları Cetveli ve Diyabet Baremleri

Resmi Gazete'de yayımlanan güncel engellilik cetveline göre diyabet hastalığına takdir edilen resmi oranlar şu şekildedir:

• Diyet ve Oral Antidiyabetiklerle (Hap) Regüle Tip 2 Diyabet:

  Hastanın insülin ihtiyacı bulunmuyorsa, sadece metformin vb. haplar ve diyet ile takip ediliyorsa ve organ hasarı gelişmemişse standart olarak %20 engel oranı verilir.

• İnsülin Kullanan ve Komplikasyonu Bulunmayan Diyabet:

  Hastanın kan şekerini regüle etmek için günde bir veya birkaç kez insülin enjeksiyonu yapması gerekiyorsa ancak henüz böbrek, göz veya sinir harabiyeti gelişmemişse %30 engel oranı verilir.

• Komplikasyonlu Diyabet (Ağır Vasküler ve Organ Tutulumu):

  Diyabete bağlı olarak mikroalbüminüri/proteinüri (diyabetik nefropati), görme azalması (proliferatif diyabetik retinopati), periferik duyu kaybı (diyabetik polinöropati) veya periferik arter hastalığı gelişmişse doğrudan %40 veya %50 engel oranı takdir edilir.

• Ketozis Gösteren veya Labil Seyirli Tip 1 Diyabet:

  Kan şekeri çok sık hipoglisemi ve ketoasidoz ataklarıyla dalgalanan, insülin pompası kullanan Tip 1 diyabetik bireylerde komplikasyon derecesine göre %30 ila %40+ oran verilir.

2. Şeker Hastalığı Evreleri ve Sağlık Kurulu Oranları Karşılaştırma Matrisi

Aşağıdaki semantik tablo, şeker hastalığının tiplerine, tedavi biçimlerine ve eşlik eden komplikasyonlara göre sağlık kurulunda takdir edilen puanları özetlemektedir:

3. Balthazard Formülü ile Diyabet Komplikasyon Simülasyonu

Diyabet hastalarının engelli raporlarında en sık karşılaşılan hata, komplikasyonların tek kalemde toplanması yerine ayrı branşlarca ihmal edilmesidir. Balthazard formülü uyarınca gerçekçi simülasyon örnekleri:

• Simülasyon 1: Tip 2 Diyabet İnsülinli (%30) + Hipertansiyon (%10) + Periferik Nöropati (%10):

  Adım 1: 30 ve 10 birleşimi = 30 + [10 × (100 - 30) / 100] = 30 + 7 = %37. Kalan: 63. Adım 2: 63 × 0.10 = 6.3. Toplam: 37 + 6.3 = %43.3 (Yuvarlama ile %43 Net Rapor).

• Simülasyon 2: Tip 2 Diyabet (%20) + Ağır Uyku Apnesi (%35):

  100 - 35 = 65 kalan kapasite. Diyabet: 65 × 0.20 = 13. Toplam: 35 + 13 = %48 Net Rapor. Vergi indirimi ve erken emeklilik tam olarak sağlanır.

• Simülasyon 3: Komplikasyonlu Diyabet (%40) + Diyabetik Retinopati Göz Azalması (%20):

  100 - 40 = 60. 60 × 0.20 = 12. Toplam: 40 + 12 = %52 Net Engelli Oranı.

4. Adım Adım Sağlık Kurulunda Diyabet Raporu Alma Kılavuzu

Diyabet hastalarının kurula girmeden önce hazırlaması gereken evraklar ve muayene basamakları:

1. İlaç ve İnsülin Raporlarının Çıkarılması: Eczaneden veya e-Nabız'dan onaylı "Kronik Hastalık İlaç Kullanım Raporu"nun çıktısı alınır. Kaç yıldır insülin veya hap kullanıldığı tevsik edilir.
2. Sağlık Kurulu Randevusu ve Kan Tahlilleri: MHRS'den alınan randevu gününde aç karna hastaneye gidilerek Açlık Kan Şekeri, HbA1c, Serum Kreatinin ve Tam İdrar Tahlili (TIT) verilir.
3. Göz Polikliniği Muayenesi: Diyabet hastaları mutlaka göz polikliniğinde "Göz Dibi Damlalı Muayenesi (Fundus)" yaptırmalıdır. Rapora retinopati evresi yazdırılmalıdır.
4. Nöroloji Muayenesi ve EMG: Ayaklarda yanma, karıncalanma, iğnelenme veya uyuşma varsa nöroloji uzmanına belirtilerek EMG testi istenmeli ve polinöropati tanısı rapora işletilmelidir.
5. Endokrinoloji / Dahiliye Heyet Formunun Onayı: Dahiliye uzmanı tüm tahlilleri değerlendirerek %20, %30 veya %40 baremini formuna işler.

5. Diyabet Komplikasyonlarının İhmaline Karşı İtiraz Dilekçesi

İnsülin kullanılmasına veya nöropati/retinopati bulunmasına rağmen sağlık kurulunun sadece %20 vererek komplikasyonları yok sayması durumunda verilecek resmi itiraz metni:

6. Diyabet Engelli Raporunun Sağladığı Sosyal ve Çalışma Hakları

Diyabet tanısıyla %40 ve üzeri engelli raporu alan vatandaşlarımızın kazandığı yasal imkanlar:

• Engelli Erken Emeklilik Hakkı (5510 S.K. Md. 28): Yaş beklemeden, prim gün sayısı ve sigortalılık süresine göre emekli maaşı bağlanır.
• Nöbet ve Gece Vardiyası Muafiyeti: 657 sayılı DMK ve 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca, insülin kullanan engelli kamu çalışanlarına ve işçilere istekleri dışında gece nöbeti ve gece vardiyası yazılamaz.
• İnsülin Pompası ve Sensör Geri Ödemeleri: SGK Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) kapsamında engelli raporu olan bireylerin sürekli glikoz takip sensörleri ve insülin pompası sarf malzemesi geri ödemelerinde ek muafiyetler uygulanır.

7. Diyabetik Nefropati Evreleri, Mikroalbüminüri ve GFR Cetveli

Diyabetin en tehlikeli ve en sık maluliyet yaratan komplikasyonu böbrek glomerüllerinde meydana getirdiği harabiyettir (diyabetik nefropati). Sağlık kurullarında Nefroloji branşı şu evreleri esas alarak ek puan takdir eder:

• Mikroalbüminüri Evresi (Evre 3 Nefropati): 24 saatlik idrarda 30-300 mg/gün albümin atılımı tespit edildiğinde böbrek tutulumu başlamış kabul edilir. Diyabet oranı doğrudan komplikasyonlu sınıfına girerek %40 baremine yükseltilir.
• Aşikar Proteinüri ve Makroalbüminüri (Evre 4 Nefropati): Günlük idrar albümin atılımı 300 mg üzerine çıkar ve serum kreatinin yükselmeye başlar. Glomerüler Filtrasyon Hızı (GFR) 60 ml/dk altına indiğinde hastaya Kronik Böbrek Yetmezliği (KBY) Evre 3 teşhisi konulur ve Nefroloji cetvelinden ilave %40 oran verilir.
• Son Dönem Böbrek Yetmezliği (Evre 5 Nefropati / Diyaliz): GFR 15 ml/dk altına düşmüş veya hasta hemodiyaliz / periton diyalizi programına alınmışsa cetvel uyarınca %90 engel oranı takdir edilir. Bu hastalar doğrudan ÖTV'siz araç alma ve ağır engelli haklarına kavuşur.

8. Diyabetik Retinopati (Göz) ve Polinöropati (Sinir) Hasarının Tespiti

Diyabet hastalarının sağlık kurulunda hak kaybına uğramaması için Göz ve Nöroloji muayenelerini eksiksiz yaptırmaları hayati önem taşır:

• Non-Proliferatif Diyabetik Retinopati (NPDR): Retina kılcal damarlarında mikroanevrizmalar, sert eksüdalar ve kanamalar mevcuttur. Görme keskinliğinde azalma olmasa dahi Göz Hastalıkları uzmanı retinopati varlığını rapora şerh eder.
• Proliferatif Diyabetik Retinopati (PDR) ve Makula Ödemi: Retinada yeni damar oluşumları, vitreus içi kanamalar ve görme merkezinde sıvı toplanması tablosudur. Lazer fotokoagülasyon tedavisi veya göz içi anti-VEGF iğne enjeksiyonu alan hastalarda görme alanı ve görme keskinliği kayıpları Snellen eşeline göre puanlandırılarak %20 ila %50 arasında göz oranı eklenir.
• Diyabetik Sensorimotor Polinöropati: Elektromiyografi (EMG) testinde aksonal veya demiyelinizan polinöropati saptandığında, Nöroloji branşı alt ekstremite duyu kaybı ve motor güç kaybı derecesine göre %10 ila %30 oran takdir eder.

Şeker hastalığına sağlık kurulunda yüzde kaç engelli oranı verilir?

Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik Endokrinoloji cetveline göre; diyet ve oral antidiyabetik (hap) ile regüle Tip 2 diyabete %20, komplikasyonsuz insülin kullanan diyabete %30, mikro veya makrovasküler komplikasyon gelişmiş (göz, böbrek veya sinir tutulumlu) diyabete ise %40 ila %50 oran verilir.

Tip 1 diyabet hastaları doğrudan %40 veya %90 engelli raporu alabilir mi?

Tip 1 diyabet hastalarında ketoasidoz öyküsü ve labil kan şekeri tablosu varsa endokrinoloji cetvelinden en az %30 ila %40 oran verilir. ÇÖZGER kapsamında çocuklarda 'Özel Koşul Gereksinimi Vardır (ÖKGV)' verilerek haklar %90 oranına denk tutulur. Erişkinlerde ise Tip 1 diyabete nöropati veya nefropati eklendiğinde %40 barajı kolaylıkla aşılır.

Diyabetik nöropati (el-ayak yanması ve uyuşması) diyabet oranını artırır mı?

Evet. Diyabete bağlı periferik nöropati Nöroloji branşınca EMG testi ile tevsik edildiğinde, diyabetin %20 veya %30'luk oranına ek olarak %10 ila %20 arasında ilave nörolojik engel puanı verilir ve Balthazard ile birleştirilir.

Şeker hastalığı raporu için hangi tahliller zorunludur?

Sağlık kurulu muayenesinde; son 3 aya ait HbA1c düzeyi, açlık kan şekeri, serum kreatinin ve 24 saatlik idrarda mikroalbüminüri tahlilleri ile göz polikliniğinde Göz Dibi (Fundus) ve Nörolojide EMG tetkikleri istenir.

Şeker hastalığı engelli raporu süreli mi süresiz mi düzenlenir?

Diyabet kronik ve küratif tedavisi olmayan kalıcı bir metabolizma hastalığıdır. Komplikasyonsuz vakalarda ilk raporda 1-2 yıl kontrol muayenesi konulabilmekle birlikte; organ hasarı yerleşmiş ve insülin bağımlı hastalarda raporlar genellikle süresiz olarak tanzim edilir.