Engelli Memurların Tayin ve Yer Değiştirme Hakkı (Tek Seferlik Unvan/Şehir Hakkı)

Engelli memurların tayin ve yer değiştirme hakkı, kamu hizmetinde görev yapan engelli çalışanlarımızın tedavi gördükleri uzman hastanelere yakınlaşabilmeleri, aile ve sosyal destek mekanizmalarına erişebilmeleri ve yaşamlarını zorlaştıran fiziki engelleri asgariye indirebilmeleri için devlet tarafından tanınmış en güçlü tayin kolaylığıdır. Kamu kurumlarındaki rutin rotasyon, zorunlu şark hizmeti ve bölge puanı kuralları, engelli çalışanlarımızın özel durumları gözetilerek tamamen esnetilmiştir.

Bu hakkın temel yasal omurgasını 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun Ek 39. maddesi ile Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik'in Ek 3. maddesi oluşturmaktadır. 2014 yılında yürürlüğe giren ve kamuoyunda 'Engelli Memura Bir Defaya Mahsus Şartsız Tayin Hakkı' olarak bilinen düzenleme uyarınca; engellilik oranının en az %40 olduğunu belgeleyen devlet memurları, zorunlu çalışma süresine veya puan sıralamasına tabi olmaksızın diledikleri şehre atanabilmektedir. Bu kılavuzda, tek seferlik şehir tercihi hakları, aday memurlukta tayin imkanları, Danıştay İDDK emsal kararları, engelli yakını olan memurların hakları ve kuruma sunulacak resmi atama talep dilekçesi yer almaktadır.

1. Yasal Mevzuat: Ek Madde 39 ve Yönetmelik Hükümleri

Engelli memurların atama ve yer değiştirme süreçlerini düzenleyen emredici kurallar şunlardır:

• Yönetmelik Ek Madde 3 Hükmü: 'İlgili mevzuatına göre alınan sağlık kurulu raporunda en az yüzde kırk oranında engelli olduğu belirtilen memurlar ile ağır engelli raporlu eşi veya bakmakla yükümlü olduğu birinci derece kan hısımları bulunan memurlar, engellilik durumundan kaynaklanan gerekçelere dayalı olarak yer değiştirme talebinde bulunabilir.'
• Bir Defaya Mahsus Serbest İl Tercihi: Yönetmeliğin açık fıkrası uyarınca; 'Memurun kendisinin engelli olması halinde, engellilik durumuna bağlı olarak zorunlu çalışma sürelerine tabi olmaksızın, memuriyet hayatı boyunca bir defaya mahsus olmak üzere istediği yere atanması esastır.' Bu hakta memur herhangi bir sağlık kurulu tedavi gerekçesi göstermeksizin yalnızca engelli olduğunu belirterek tercih ettiği ile tayinini isteyebilir.
• Zorunlu Hizmet ve Bölge Muafiyeti: MEB'de görev yapan engelli öğretmenler veya Sağlık Bakanlığı'ndaki engelli sağlık personeli gibi zorunlu hizmete tabi kadrolarda bulunan engelliler, bölge hizmet yükümlülüklerinden (doğu/şark görevi) tamamen muaf tutulurlar.
• Kadro Yokluğu Gerekçesinin Geçersizliği: Kurum amirleri veya personel daireleri 'Talep edilen ilde unvanınıza uygun münhal (boş) kadro bulunmamaktadır' gerekçesiyle atamayı reddedemez. İdare, merkez teşkilatından kadro aktarımı (tahsis) yaparak memurun talebini karşılamak zorundadır.

2. Standart Memur Tayini ile Engelli Tayini Karşılaştırma Matrisi

Aşağıdaki semantik tabloda, genel atama şartları ile engelli memurlara tanınan imtiyazlar karşılaştırılmıştır:

3. Aday Memurken Tayin ve Danıştay İDDK Emsal Kararı

Kamu kurumlarının en sık yaptığı idari hatalardan biri, EKPSS ile yeni atanmış bir adayın asaleti henüz tasdik edilmediği (1 veya 2 yıllık adaylık süreci dolmadığı) gerekçesiyle tayin talebini geri çevirmesidir.

Oysa Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun (İDDK) yerleşik kararları ve Devlet Personel Başkanlığı'nın mülga mütalaalarında; 657 sayılı Kanun'un Ek 39. maddesinin engelli memurların korunması amacıyla getirilmiş üstün bir norm olduğu, maddede 'asaleti onaylanmış memurlar' şeklinde bir kısıtlama yer almadığı, dolayısıyla aday memurların da bir defaya mahsus tayin hakkından ve sağlık mazereti yer değişikliğinden eksiksiz faydalanacağı açıkça hükme bağlanmıştır. Bu gerekçeyle reddedilen tüm idari işlemler İdare Mahkemeleri tarafından iptal edilmektedir.

4. Adım Adım Engelli Tayin Başvuru Süreci

Engelli memurun tayin hakkını kullanırken izlemesi gereken adımlar:

1. Hedef İl ve Kurum Biriminin Tespiti: Memur, atanmak istediği ili ve varsa ilçedeki uygun teşkilat birimini belirler.
2. Gerekli Belgelerin Temini: Güncel e-Devlet barkodlu Erişkin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu, memuriyet görev belgesi ve varsa aile birliğini/tedavi ihtiyacını gösterir ek evraklar hazırlanır.
3. Silsile Yoluyla Dilekçenin Sunulması: Görev yapılan birim amirliğine hitaben, 657 sayılı Kanun Ek Madde 39 ve Yer Değiştirme Yönetmeliği Ek 3. maddesi zikredilerek tayin dilekçesi verilir. Evrak EBYS (Elektronik Belge Yönetim Sistemi) üzerinden Personel Genel Müdürlüğü'ne iletilir.
4. Atama Kararnamesi ve İlişik Kesme: Bakanlık veya kurum başkanlığı atama onayını yayımlar. Memur görev yaptığı ilden ilişiğini keserek (mehil müddeti olan 15 günlük yasal süre içerisinde) yeni görev yerinde işe başlar ve yolluk/harcırahını tahsil eder.

5. Engelli Memur Bir Defaya Mahsus Yer Değiştirme Talep Dilekçesi Şablonu

Kurum amirliğine verilecek standart resmi tayin dilekçesi taslağı:

6245 Sayılı Harcırah Kanunu Kapsamında Yolluk ve Nakil Masrafları

Engelli memurların bir defaya mahsus yer değiştirme hakkını kullanarak başka bir ile atanmaları durumunda, devlet tarafından memura ve ailesine yol ve taşınma masraflarını karşılamak üzere 6245 sayılı Harcırah Kanunu uyarınca nakil harcırahı (sürekli görev yolluğu) ödenmesi yasal bir haktır.

Harcırah tutarı; memurun kadro derecesine göre belirlenen günlük yevmiye, aile fertlerinin bilet ve yevmiye giderleri ile eşya taşıma kilometre katsayısı üzerinden hesaplanır. Bazı kamu kurumlarının 'kendi isteğiyle tayin oldu' gerekçesiyle yolluk ödemekten imtina ettiği görülmektedir. Ancak Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun yerleşik içtihatlarına göre; engellilik durumuna bağlı yer değiştirme keyfi bir nakil talebi değil, anayasal bir sosyal koruma gereğidir. Dolayısıyla kurumu tarafından yolluğu ödenmeyen engelli memurlar, İdare Mahkemesi'ne açacakları tam yargı davası ile yolluklarını yasal faiziyle tahsil edebilmektedir.

Büyükşehirlerde İl İçi İlçe Değişikliği ve Ulaşım Uyarlaması

Tek seferlik tayin hakkı yalnızca ilden ile geçişlerde değil, İstanbul, Ankara, İzmir gibi yüzölçümü çok geniş metropollerde ikamet eden engelli memurların il içi ilçe değişikliklerinde de hayati bir işleve sahiptir. İkametgahı Beylikdüzü'nde olan ancak görevi Tuzla'da bulunan ortopedik bir engellinin her gün saatlerce toplu taşımada seyahat etmesi fiilen imkansızdır.

Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik ve 5378 sayılı Kanun'un erişilebilirlik ilkeleri gereğince; büyükşehir sınırları içinde görev yapan engelli memurlar, evlerine en yakın ilçe teşkilatına veya ikametgahlarının bulunduğu belediye sınırları içindeki birime atanma talebinde bulunabilirler. İdare bu talepleri öncelikle karşılamakla mükelleftir.

Eş Durumu ve Aile Birliği Mazereti ile Engelli Tayininin Birlikte İşletilmesi

Engelli devlet memurlarının bir defaya mahsus tayin hakkı ile 657 sayılı Kanun'un 72. maddesinde düzenlenen 'Aile Birliği (Eş Durumu) Mazereti' birbirini tamamlayan iki bağımsız haktır. Eşi özel sektörde sigortalı çalışan veya farklı bir kamu kurumunda memur olan engelli çalışanlar, eş durumu tayin şartlarını (örneğin son iki yılda 360 gün prim şartı gibi) sağlamakta zorlansalar dahi, doğrudan Yönetmelik Ek Madde 3 kapsamındaki engelli tayin hakkını devreye sokarak eşinin ikamet ettiği ile hiçbir bürokratik engele takılmaksızın atanabilmektedirler.

6. İlgili Tayin ve Kamu Mevzuatı Bağlantıları

Memuriyet hakları ve nakil süreçlerine dair diğer bağlantılarımızı inceleyebilirsiniz:

Engelli memurların 'bir defaya mahsus' tayin hakkı ne anlama gelir?

Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin Ek 3. maddesi uyarınca engelli memurlar, kadro ve hizmet gereklerine bağlı kısıtlamalara (bölge hizmet süresi, puan, kontenjan vb.) tabi tutulmaksızın istedikleri il veya ilçeye bir defaya mahsus olmak üzere doğrudan tayin edilme hakkına sahiptir.

Aday memur iken (asalet tasdik olmadan) tayin istenebilir mi?

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu kararları ve DPB görüşleri uyarınca; engellilik durumuna bağlı yer değiştirme hakkı temel bir anayasal koruma normu olduğundan, adayın asaletinin tasdik edilip edilmediğine bakılmaksızın aday memurluk sürecinde de uygulanması zorunludur.

Engelli çocuğu veya eşi olan memurlar tayin hakkından faydalanabilir mi?

Evet. Kendisi engelli olmayan ancak eşi, çocuğu veya bakmakla yükümlü olduğu anne/babası 'Ağır Engelli' ya da 'Tam Bağımlı' olan memurlar da aile fertlerinin tedavi ve bakım imkanlarının bulunduğu şehirlere tayin talep edebilirler.

Tek seferlik hak kullanıldıktan sonra yeniden engellilik tayini istenebilir mi?

Kural olarak tek seferlik hak serbestçe istenen şehir içindir. Ancak sonrasında memurun sağlık durumunun ağırlaşması, engel oranının artması veya yeni bir tedavi zorunluluğunun resmi sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi halinde sağlık mazereti kapsamında yeniden yer değişikliği talep edilebilir.

Kurum 'boş kadro yok' diyerek engelli memurun tayinini reddedebilir mi?

Hayır. Danıştay'ın yerleşik içtihatlarına göre; engelli memurun atanmak istediği ilde boş kadro bulunmasa dahi, kurumlar ihtiyaç duyulan kadroyu Bakanlık veya Genel Müdürlük düzeyinde tahsis ederek (kadro aktarımı yaparak) atamayı gerçekleştirmekle yükümlüdür.