ÇÖZGER Raporu Nedir? 2026 Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu Dereceleri, Haklar ve Denklik Tablosu

ÇÖZGER raporu (Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu), 18 yaşını doldurmamış (0-18 yaş arası) özel gereksinimli çocukların sağlık, rehabilitasyon, eğitim ve sosyal haklardan yararlanabilmelerini sağlamak amacıyla çocuk sağlığı ve hastalıkları uzman hekimlerinden oluşan yetkili sağlık kurullarınca düzenlenen resmi belgedir. 20 Şubat 2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ile eski yüzdeli engelli raporu sistemi çocuklar için tamamen kaldırılmış ve çağdaş bir gereksinim modeli getirilmiştir.

ÇÖZGER sisteminin en temel özelliği, raporda hiçbir şekilde yüzde (%) engellilik oranı bulunmamasıdır. Kanun koyucu, çocukların gelişim çağında "özürlü veya engelli yüzdesiyle" yaftalanmasını engellemek amacıyla, çocuğun günlük yaşam aktivitelerindeki bağımsızlık ve destek ihtiyacını derecelendiren 7 farklı Özel Gereksinim Seviyesi ihdas etmiştir. Bu seviyelerin her biri, kamusal mevzuatta (ÖTV muafiyeti, evde bakım parası, SED yardımı, engelli yakını aylığı, RAM özel eğitim desteği) belirli erişkin oranlarına yasal olarak denk kabul edilmektedir.

1. Yasal Çerçeve: ÇÖZGER Yönetmeliği ve 7 Özel Gereksinim Seviyesi

ÇÖZGER Yönetmeliği'nin 3. ve 11. maddeleri uyarınca raporda kullanılan resmi gereksinim seviyeleri şunlardır:

• 1. Seviye: Özel Gereksinimi Vardır (ÖG): Çocuğun akranlarına göre hafif düzeyde desteğe ihtiyaç duyduğu durumdur (Erişkin dengi: %20 - %39).
• 2. Seviye: Hafif Düzeyde Özel Gereksinimi Vardır (HÖG): Belirli alanlarda süreli destek ihtiyacı vardır (Erişkin dengi: %40 - %49).
• 3. Seviye: Orta Düzeyde Özel Gereksinimi Vardır (OÖG): Günlük yaşam aktivitelerinde kısmi destek gerektirir (Erişkin dengi: %50 - %59).
• 4. Seviye: İleri Düzeyde Özel Gereksinimi Vardır (İÖG): Yoğun özel eğitim ve destek ihtiyacını ifade eder (Erişkin dengi: %60 - %69).
• 5. Seviye: Çok İleri Düzeyde Özel Gereksinimi Vardır (ÇİÖG): Çocuğun öz bakımını tek başına yerine getiremediği ağır tablodur (Erişkin dengi: %70 - %79).
• 6. Seviye: Belirgin Düzeyde Özel Gereksinimi Vardır (BÖG): Ağır kronik veya nörogelişimsel kısıtlılıktır (Erişkin dengi: %80 - %89).
• 7. Seviye: Özel Koşul Gereksinimi Vardır (ÖKGV): Çocuğun yaşamını sürdürmesi için sürekli başkasının bakımına ve özel teknolojik/tıbbi koşullara bağımlı olduğu durumdur (Erişkin dengi: %90 ve Üzeri Tam Muafiyet).

2. ÇÖZGER Dereceleri ve Erişkin Oran Denklik Tablosu Matrisi

Aşağıdaki semantik tablo, ÇÖZGER gereksinim derecelerinin kanuni oran karşılıklarını ve sağladığı kamu haklarını özetlemektedir:

3. ÇÖZGER ile ÖTV Muafiyeti ve Evde Bakım Parası Alma Kuralları

ÇÖZGER raporuna sahip çocukların aileleri kamu kurumlarında şu mevzuat kurallarıyla karşılaşırlar:

• ÖTV Muafiyetli Araç Alımı (ÖKGV Şartı): Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği uyarınca; 18 yaş altı çocukların adına ÖTV istisnalı sıfır kilometre araç satın alabilmek için raporda kesinlikle "Özel Koşul Gereksinimi Vardır (ÖKGV)" ibaresi bulunmalıdır. ÇİÖG veya BÖG dereceleriyle vergi daireleri ÖTV muafiyeti vermez. Anne ve baba velayeten aracı satın alır; 18 yaş altı olduğu için vesayet mahkemesi izni aranmaz.
• Evde Bakım Maaşı Bağlanması (2828 Sayılı Kanun Ek Md. 7): Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı yönetmeliği gereğince; ÇÖZGER raporunda ÇİÖG, BÖG veya ÖKGV ibarelerinden birisi yer alan ve hanede kişi başına düşen aylık geliri asgari ücretin net tutarının 2/3'ünün altında olan ailelere her ay düzenli evde bakım parası ödenir.
• RAM ve Özel Eğitim Desteği: Raporda ÖG dahil herhangi bir seviye yer alması durumunda Milli Eğitim Bakanlığı Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM) değerlendirmesiyle ayda 8 seans bireysel ve 4 seans grup özel eğitim ücreti devlet tarafından karşılanır.

4. Adım Adım ÇÖZGER Raporu Alma Yol Haritası

Çocukları için ÇÖZGER raporu çıkarmak isteyen anne-babaların izleyeceği resmi süreç:

1. Yetkili ÇÖZGER Hastanesinden Randevu Alınması: Her hastane ÇÖZGER vermeye yetkili değildir. Sağlık Bakanlığınca ilan edilen Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanı ve Çocuk Psikiyatrisi bulunan yetkili Devlet, Şehir veya Üniversite Hastanesinden MHRS üzerinden "ÇÖZGER Sağlık Kurulu" randevusu alınır.
2. Çocuk İhtisas Poliklinik Muayeneleri: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları hekimi başta olmak üzere Çocuk Psikiyatrisi, Çocuk Nörolojisi, Çocuk Cerrahisi, Ortopedi, Göz ve KBB branşları çocuğu bizzat muayene eder. Varsa gelişim testleri (Denver, AGTE), işitme veya genetik test raporları sunulur.
3. ÇÖZGER Kurul Heyeti Değerlendirmesi: Kurul başkanı Çocuk Sağlığı uzmanı başkanlığında toplanan heyet, çocuğun öz bakım, iletişim ve hareket kabiliyetlerini inceleyerek 7 dereceden birini belirler.
4. e-Rapor Teslimi: Onaylanan rapor 3 gün içinde e-Devlet "ÇÖZGER Raporu Sorgulama" ekranına düşer ve resmi karekodlu çıktısı alınabilir.

5. ÇÖZGER Derecesine Karşı İl Sağlık Müdürlüğü İtiraz Dilekçesi

Çocuğun ağır bakım ihtiyacına rağmen ÖKGV veya ÇİÖG yerine İÖG verilerek ÖTV veya bakım parası hakkının engellenmesi durumunda İl Sağlık Müdürlüğüne verilecek resmi itiraz dilekçesi:

6. Çocuk 18 Yaşını Doldurunca ÇÖZGER'den Yetişkin Rapora Geçiş Prosedürü

ÇÖZGER raporu olan çocukların ailelerinin en çok dikkat etmesi gereken hukuki eşik 18 yaş sınırıdır:

• Raporun Kendiliğinden Hükümsüz Kalması: Çocuk 18 yaş gününü doldurduğu an sistem ÇÖZGER raporunu otomatik olarak kapatır. Bağlı bulunan evde bakım maaşı ve diğer sosyal yardımlar SGK ve Bakanlık sisteminde kesintiye uğrar.
• 18 Yaşından Önceki 3 Ay Kuralı: Bu mağduriyetin yaşanmaması için, çocuğun 18. yaş gününden 3 ay önce Erişkinler İçin Engelli Sağlık Kurulu Raporu (ESKR) randevusu alınmalı ve yüzdeli yetişkin raporu çıkarılarak SGK ve Sosyal Hizmet Merkezine teslim edilmelidir.
• Vesayet Kararı Alınması: Zihinsel veya ağır ruhsal engeli olan bireylerde 18 yaş dolduğunda velayet sona erdiği için anne veya babanın Sulh Hukuk Mahkemesine başvurarak vesayet kararı alması gerekmektedir.

7. ÇÖZGER ile Engelli Yakını Aylığı (2022 Sayılı Kanun) Şartları

18 yaşından küçük özel gereksinimli bir çocuğun fiilen bakımını üstlenen anne veya babaya, 2022 sayılı Kanun kapsamında Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından her ay düzenli "Engelli Yakını Aylığı" ödenmektedir. Bu yardımdan yararlanabilmek için aranan yasal kriterler:

• Asgari ÇÖZGER Seviyesi: Raporda en az "Hafif Düzeyde Özel Gereksinimi Vardır (HÖG - %40 dengi)" veya üzeri bir seviyenin yer alması şarttır.
• Hane Geliri Kriteri: Aile içinde kişi başına düşen aylık net gelirin, 2026 yılı için belirlenen net asgari ücretin 1/3'ünden az olması gerekir (Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı - SYDV gelir testi).
• Sosyal Güvenlik Durumu: Aylığı alacak ebeveynin SGK kapsamında (4A işçi, 4B Bağ-Kur, 4C memur) aktif sigortalı olarak çalışmaması ve herhangi bir emekli maaşı almaması esastır.

8. ÇÖZGER Raporunda Değerlendirilen 5 Temel Gelişim Alanı

ÇÖZGER kurulu çocuğu incelerken Dünya Sağlık Örgütü ICF (İşlevsellik, Yetiyitimi ve Sağlığın Uluslararası Sınıflandırması) prensiplerine dayalı olarak şu 5 alanda fonksiyonel analiz yapar:

1. Bilişsel ve Zihinsel Gelişim: Yaşına uygun problem çözme, kavrama, hafıza ve öğrenme kapasitesi.
2. İletişim ve Dil Becerileri: Alıcı dil (anlama), ifade edici dil (konuşma), jest-mimik kullanımı ve alternatif iletişim araçlarına ihtiyaç düzeyi.
3. Motor ve Hareket Becerileri: Kaba motor (yürüme, koşma, denge) ve ince motor (kalem tutma, düğme ilikleme) koordinasyonu.
4. Öz Bakım ve Günlük Yaşam: Kendi başına yemek yeme, giyinme, tuvalet hijyeni sağlama ve tehlikelerden korunma becerisi.
5. Sosyal ve Duygusal Uyum: Akran ilişkileri kurma, sosyal ortamlara adapte olma ve öfke/kaygı kontrolü.

ÇÖZGER raporunda yüzde (%) oran neden yazmaz?

20 Şubat 2019 tarihli ÇÖZGER Yönetmeliği gereğince; 18 yaşını doldurmamış çocukların etiketlenmesini önlemek ve gelişimsel potansiyellerini korumak amacıyla raporda yüzde (%) oran kullanılmaz. Bunun yerine çocuğun günlük yaşamdaki destek ihtiyacını belirten 7 kademeli 'Özel Gereksinim Derecesi' kullanılır.

ÇÖZGER raporu ile ÖTV muafiyetli sıfır araç alınabilir mi?

Evet. ÇÖZGER raporunun sonuç bölümünde 'Özel Koşul Gereksinimi Vardır (ÖKGV)' ibaresi yer alan çocuklar için aileleri ÖTV Kanunu Madde 7/2 kapsamında sıfır kilometre aracı %90 ve üzeri engelli haklarıyla ÖTV'siz satın alabilirler.

ÇÖZGER ile Evde Bakım Maaşı almak için hangi derece gerekir?

Evde bakım maaşı bağlanabilmesi için ÇÖZGER raporunda; 'Çok İleri Düzeyde Özel Gereksinimi Vardır (ÇİÖG)', 'Belirgin Düzeyde Özel Gereksinimi Vardır (BÖG)' veya 'Özel Koşul Gereksinimi Vardır (ÖKGV)' derecelerinden birinin bulunması ve hane geliri kriterinin sağlanması şarttır.

Çocuk 18 yaşını doldurduğunda ÇÖZGER raporuna ne olur?

Çocuk 18 yaşını doldurduğu gün ÇÖZGER raporunun geçerliliği yasal olarak sona erer. Çocuğun haklarının devam etmesi için 18 yaşını bitirmeden önceki son 3 ay içerisinde Erişkin Engelli Sağlık Kurulu Raporu (yüzdeli rapor) için hastaneye başvurulması zorunludur.

ÇÖZGER raporunun derecesine nasıl itiraz edilir?

Raporun e-Devlet'e yüklenmesinden itibaren 30 gün içinde İl Sağlık Müdürlüğüne itiraz dilekçesi verilir. İl Sağlık Müdürlüğü çocuğu başka bir yetkili ÇÖZGER hakem hastanesine sevk ederek yeniden heyet değerlendirmesi yaptırır.