Türkiye'de yaşayan engelli bireylerin kamusal haklardan, vergi indirimlerinden, sosyal ödeneklerden ve erişilebilirlik muafiyetlerinden sorunsuz yararlanabilmesi, devlet kayıtlarındaki dijital entegrasyona bağlıdır. Bu entegrasyonun merkezinde, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösteren Ulusal Engelliler Veri Bankası (UEVB) yer alır. Yetkili sağlık kuruluşlarından alınan sağlık kurulu raporları, ÇÖZGER belgeleri ve engel oranları bu merkezi veri havuzunda kayıt altına alınarak kamu kurumlarının erişimine açılır.
Bireyin elinde geçerli bir engelli sağlık kurulu raporu bulunsa dahi, bu rapor UEVB kütüğüne işlenmemişse kamu kurumları nezdinde işlem yürütmek imkansızlaşır. Belediyelerin toplu taşıma birimleri, Türk Hava Yolları, TCDD, Gelir İdaresi Başkanlığı ve ÖSYM gibi kurumlar, fiziksel evrak yerine doğrudan bu veri tabanındaki dijital sorgu sonucuna göre işlem tesis eder. Bu rehberde; Ulusal Engelliler Veri Bankasının yasal dayanağını, e-Devlet kapısı üzerinden sorgulama adımlarını, veri eşleşmesi tablosunu, kaydı bulunmayanlar için Sosyal Hizmet Merkezi (SHM) başvuru sürecini ve resmi itiraz dilekçesini ayrıntılarıyla inceledik. İlgili diğer mevzuat konuları için raporlar ve mevzuat sayfamızı ziyaret edebilir, rapor alma basamakları için engelli raporu nasıl alınır rehberini okuyabilirsiniz.
Ulusal Engelliler Veri Bankasının Hukuki Altyapısı ve Kurumsal Rolü
Ulusal Engelliler Veri Bankası, 5378 Sayılı Engelliler Hakkında Kanun'un 5. ve 41. maddeleri gereğince kurulmuş resmi bir bilişim ağıdır. Kanun koyucu, engellilere yönelik koruyucu ve destekleyici politikaların sağlıklı planlanabilmesi, mükerrer yardımların önlenmesi ve bürokratik kırtasiyeciliğin sonlandırılması amacıyla tüm verilerin tek çatı altında toplanmasını emretmiştir. Veri bankasının idaresi, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü sorumluluğundadır.
Sistemin temel işlevi, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde sağlık kurulu heyetine girmiş tüm vatandaşların sağlık durumlarını, vücut fonksiyon kaybı oranlarını, bağımlılık derecelerini (tam bağımlı veya kısmi bağımlı) ve rapor sürelerini T.C. kimlik numarasıyla eşleştirmektir. Bu kayıt sistemi, engelli bireyin her kamu kurumuna ayrı ayrı onaylı rapor fotokopisi taşıma mecburiyetini ortadan kaldırır. Kamu kurumları, geliştirdikleri web servisler vasıtasıyla UEVB kayıtlarını sorgular ve yasal hakları saniyeler içinde tanımlar.
Merkezi veri tabanında yer alan bilgilerin doğruluğu, engelli bireyin elde edeceği hakların sıhhati açısından belirleyicidir. Yanlış kaydedilmiş bir engel oranı ya da sisteme işlenmemiş bir "tam bağımlı" ibaresi, evde bakım maaşının reddedilmesine veya ÖTV muafiyetli araç başvurusunun vergi dairesince geri çevrilmesine sebebiyet verebilir. Hak kayıplarının önüne geçmek adına raporun heyetten çıktığı ilk hafta sistem doğrulaması yapılmalıdır.
Sağlık Bakanlığı e-Rapor Sistemi ile Veri Bankası Entegrasyonu
20 Şubat 2019 tarihinde yürürlüğe giren Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ve Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (ÇÖZGER), raporlama süreçlerinde kağıt dönemini kapatmıştır. Bu tarihten itibaren yetkili kılınan tüm devlet hastaneleri, eğitim ve araştırma hastaneleri ile üniversite hastaneleri, engelli raporlarını Sağlık Bakanlığı'nın Ulusal e-Rapor Sistemi üzerinden düzenlemektedir.
Sağlık kurulu heyetinin ıslak imza yerine güvenli elektronik imza ile onayladığı rapor, oluşturulduğu anda merkezi Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü sunucularına aktarılır. Buradan da web servis entegrasyonuyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın Ulusal Engelliler Veri Bankası veri havuzuna otomatik olarak aktarılır. Bu entegrasyon zinciri sayesinde:
- Hastanede onaylanan rapor, ortalama 24 ile 48 saat içinde e-Devlet kapısına ve UEVB veri tabanına düşer.
- Rapor üzerinde yer alan karekod ve elektronik takip numarası sayesinde sahte rapor düzenleme ihtimali bütünüyle bertaraf edilir.
- Bireyin engel grubunda yer alan tüm teşhisler (ortopedik, görme, işitme, zihinsel, kronik) sistemde ayrı ayrı etiketlenir.
- ÇÖZGER raporu alan çocuklar için belirlenen özel gereksinim kategorileri (ÖKGV gibi) anında Aile Bakanlığı çocuk destek modülüne işlenir.
Çift taraflı işitme kaybı veya birden fazla hastalığın birleşimi durumunda uygulanan hesaplama kurallarını öğrenmek isteyen okurlarımız, hazırladığımız Balthazard formülü hesaplama rehberini inceleyebilir.
e-Devlet Üzerinden Veri Bankası Kaydı ve Rapor Doğrulama Adımları
Vatandaşlar, adlarına kayıtlı engelli verilerinin sisteme doğru yansıyıp yansımadığını e-Devlet kapısı üzerinden iki farklı hizmet kanalıyla kontrol edebilir. Doğrulama süreci şu adımlarla yürütülür:
Sağlık Bakanlığı e-İmzalı Rapor Sorgulama Hizmeti
İlk aşama, raporun Sağlık Bakanlığı sisteminde geçerli bir e-Rapor olarak kayıtlı olduğunu teyit etmektir:
- T.C. kimlik numarası ve kişisel şifre ile e-Devlet kapısına giriş yapılır.
- Arama çubuğuna "e-İmzalı Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu Sorgulama" (veya 18 yaş altı için ÇÖZGER Sorgulama) yazılır.
- Ekrana gelen listede raporun başlangıç ve bitiş tarihleri, raporu düzenleyen hastanenin adı, rapor numarası ve engel oranı kontrol edilir.
- Sayfanın altındaki "Barkodlu Belge Oluştur" butonuna basılarak PDF formatındaki resmi karekodlu rapor cihazınıza indirilir.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli Bilgi Sorgulama Hizmeti
İkinci aşama, Sağlık Bakanlığı'ndaki raporun UEVB veri tabanına işlenip işlenmediğini doğrulamaktır:
- e-Devlet arama çubuğuna "Engelli Kimlik Kartı Bilgi Sorgulama" veya "Engelli Hizmetleri Kayıt Bilgisi" yazılır.
- Gelen ekranda kişinin Ulusal Engelliler Veri Bankasında kayıtlı olup olmadığı, engelli kimlik kartı numarası ve sistemdeki aktiflik durumu listelenir.
- Eğer bu ekranda "Kayıt bulunamadı" uyarısı alınıyorsa, e-Raporunuz UEVB sistemine otomatik aktarılmamış demektir. Bu durumda Sosyal Hizmet Merkezine başvuru yapılması gerekir.
Kamu Hizmetlerinde Veri Bankası Kaydının Bağlayıcılığı ve Karşılaştırma Matrisi
Ulusal Engelliler Veri Bankası kaydı, kamu kurumlarının sunduğu ayrıcalıklarda tek doğrulama kaynağı olarak kabul edilir. Aşağıdaki semantik tablo, farklı kamusal haklarda UEVB kaydının gerekliliğini, sorgulayıcı kurumu ve aranan temel kriterleri göstermektedir:
| Kamusal Hak ve Muafiyet | Sorgulayıcı Kurum | UEVB Entegrasyon Türü | Aranan Asgari Şart | Kayıt Olmaması Halinde Sonuç |
|---|---|---|---|---|
| Engelli Kimlik Kartı | Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı | Doğrudan Veri Kaynağı | %40 ve Üzeri / ÇÖZGER | Kart basımı yapılmaz |
| Şehir İçi Ücretsiz Toplu Taşıma | Büyükşehir ve İl Belediyeleri | Web Servis Sorgusu | %40 Oran veya Kimlik Kartı | Ücretsiz kart vizesi reddedilir |
| TCDD ve THY Seyahat İndirimi | Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı | e-Devlet Entegrasyonu | %40 (THY %20-%25, TCDD Ücretsiz) | İndirimli bilet kesilemez |
| EKPSS ve Kura Başvurusu | Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) | Merkezi Kütük Doğrulaması | %40 ve Üzeri Geçerli Rapor | Sınav başvurusu sistemce engellenir |
| Evde Bakım Yardımı | İlçe Sosyal Hizmet Merkezleri | Bakanlık İç Modülü | Tam Bağımlı / ÖKGV İbaresi | Maaş bağlama heyetine sevk edilmez |
| Engelli Su Faturası İndirimi | Belediye Su ve Kanalizasyon İdareleri (İSKİ, ASKİ vb.) | Protokol Sorgulaması | %40 Oran ve İkametgah Eşleşmesi | Yüzde 50 tarife indirimi uygulanmaz |
Tablodan anlaşılacağı üzere, UEVB kaydı bulunmayan bir birey yasal olarak engelli sayılsa dahi kamusal hizmetlerde sürekli engellerle karşılaşır. Engellilik alanındaki diğer tüm yasal imtiyazlar için sitemizdeki engelli hakları tam listesi rehberine başvurabilirsiniz.
Veri Bankasında Kaydı Bulunmayan veya Hatalı Görünenler İçin Çözüm Yolu
Yeni rapor almasına rağmen UEVB sisteminde kaydı görünmeyen ya da eski raporundaki engel oranı hatalı işlenmiş yurttaşların izlemesi gereken prosedür adım adım belirlenmiştir:
- İkametgahın Bulunduğu Sosyal Hizmet Merkezine (SHM) Başvuru: Yetki doğrudan Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüklerine bağlı ilçe SHM müdürlüklerindedir. Randevu almaya gerek kalmaksızın mesai saatleri içinde şahsen müracaat edilir.
- Gerekli Belgelerin İbrazı: Nüfus cüzdanı aslı ve hastaneden alınmış e-imzalı/barkodlu engelli sağlık kurulu raporunun çıktısı başvuru memuruna teslim edilir.
- Sistem Manuel Eşleştirme Talebi: SHM bünyesindeki veri giriş sorumlusu, Aile Bilgi Sistemi (ABS) üzerinden Sağlık Bakanlığı e-Rapor havuzuna sorgu atarak raporun dijital aslına ulaşır. Onay butonuna basılarak UEVB kütüğüne tescil işlemi tamamlanır.
- Sistem Güncelleme Süresi: SHM yetkilisinin onayından sonra kayıt ortalama iki saat içinde e-Devlet kapısında görünür hale gelir. Belediyeler ve diğer kamu kurumlarının veriyi çekmesi ise gece yürütülen toplu veri eşitleme (batch process) sonrasında aktifleşir.
Sosyal Hizmet Merkezine Verilecek Veri Bankası Kayıt ve Düzeltme Dilekçesi
Kurumlar arası sistem uyuşmazlığı nedeniyle kaydı sisteme düşmeyen veya süresiz raporu olmasına rağmen UEVB'de pasif görünen bireyler, İlçe Sosyal Hizmet Merkezine yazılı dilekçe vermelidir. İlgili başvuru metni aşağıdadır:
Tarih: ... / ... / 202...
.................................... AİLE VE SOSYAL HİZMETLER İLÇE MÜDÜRLÜĞÜNE
(Sosyal Hizmet Merkezi Müdürlüğü)
Konu: Ulusal Engelliler Veri Bankası (UEVB) Kaydının Oluşturulması / Güncellenmesi Talebi
Başvuru Sahibi Adı Soyadı : ............................................................
T.C. Kimlik No : ............................................................
Doğum Tarihi : ... / ... / ......
Telefon No : ............................................................
İkamet Adresi : ............................................................
Yetkili .......................................................................... Hastanesinden almış olduğum ... / ... / ...... tarihli ve .................................... sayılı Erişkinler İçin Engelli Sağlık Kurulu Raporu (veya ÇÖZGER) ile tarafıma %........... oranında (veya ...................................................... özel gereksinim düzeyi ile) sürekli / süreli engellilik durumu tespit edilmiştir.
Raporum Sağlık Bakanlığı e-Rapor sisteminde kayıtlı ve elektronik imzalı olmasına rağmen, e-Devlet kapısı ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Ulusal Engelliler Veri Bankası sorgulamasında kaydım bulunmamakta / eski tarihli raporum görünmektedir. Bu sebeple kamu kurumları nezdinde tanınan engelli haklarından, indirimlerden ve kimlik kartı imkanlarından yararlanamamaktayım.
5378 Sayılı Engelliler Hakkında Kanun'un ilgili maddeleri uyarınca, ekte sunduğum resmi sağlık kurulu raporumun incelenerek Ulusal Engelliler Veri Bankası (UEVB) sistemine tescil edilmesini ve engelli kimlik kartı basım sürecimin başlatılmasını arz ve talep ederim.
Ekler:
1- Nüfus cüzdanı fotokopisi
2- Karekodlu / e-İmzalı Engelli Sağlık Kurulu Raporu dökümü
3- Varsa vasi tayini mahkeme kararı
İmza: ...................................
Eski Raporların Sisteme Aktarımı ve Hak Kayıplarının Önlenmesi
Ulusal Engelliler Veri Bankası konusunda en sık problem yaşayan kitle, 2019 yılı öncesinde "sürekli" kaydıyla rapor almış yurttaşlardır. Sağlık Bakanlığı e-Rapor sistemi kurulmadan önce düzenlenen raporlar merkezi dijital sunucularda değil, yalnızca raporu veren hastanenin fiziksel arşivinde ve İl Sağlık Müdürlüklerinin defterlerinde saklanmaktaydı.
Bu eski raporların geçerliliği yürürlükteki mevzuat uyarınca korunmaktadır. 2019 tarihli Yönetmeliğin Geçici 1. maddesi açıkça; "Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce yürürlükte olan yönetmelik hükümlerine göre alınmış olan sürekli raporlar geçerlidir" hükmünü amirdir. Ancak bu raporların UEVB'ye aktarılabilmesi için hastane arşiv doğrulaması şarttır.
Vatandaş eski raporunun aslı veya tasdikli suretiyle SHM'ye gittiğinde, SHM yetkilisi raporu doğrudan sisteme giremez. Raporu tanzim eden hastaneye resmi üst yazı yazarak raporun doğruluğunu sorar. Hastane başhekimliğinden "Rapor arşivimizde mevcuttur ve aslına uygundur" yanıtı geldiği gün evrak UEVB'ye işlenir ve haklar aktifleşir. Bu bürokratik yazışma ortalama 15 ile 45 gün sürebileceğinden, hak kaybı yaşamamak adına işlemler son güne bırakılmamalıdır.
