Özel Sektörde Engelli İşçi Çalıştırma Zorunluluğu (Kota) ve İŞKUR İş İlanları

Türkiye'de engelli bireylerin istihdamını güvence altına almak amacıyla 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında engelli çalıştırma zorunluluğu (kota sistemi) uygulanmaktadır. Bu sistem, özel sektör işverenlerine belirli oranda engelli personel istihdam etme yükümlülüğü getirmektedir.

4857 Sayılı İş Kanunu Madde 30: Yasal Dayanak

İş Kanunu'nun 30. maddesi, engelli ve eski hükümlü çalıştırma zorunluluğunu düzenlemektedir. Maddeye göre:

"İşverenler, elli veya daha fazla işçi çalıştırdıkları özel sektör işyerlerinde yüzde üç engelli, kamu işyerlerinde ise yüzde dört engelli ve yüzde iki eski hükümlü işçiyi ... çalıştırmakla yükümlüdürler."

Bu düzenleme, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ile desteklenmekte ve engelli bireylerin çalışma hayatına katılımını teşvik etmektedir.

Engelli Çalıştırma Kotası Nasıl Hesaplanır?

Özel Sektör İçin Hesaplama

Eşik değer: 50 veya daha fazla işçi çalıştıran işyerleri

Engelli oranı: Toplam çalışan sayısının %3'ü

Hesaplama kuralı: Yarım ve daha fazla olan kesirler tama yuvarlanır

Örnek hesaplama:

50 çalışanı olan bir işyeri: 50 × %3 = 1,5 → 2 engelli personel

100 çalışanı olan bir işyeri: 100 × %3 = 3 engelli personel

151 çalışanı olan bir işyeri: 151 × %3 = 4,53 → 5 engelli personel

Bilgi Kutusu: Kamu işyerlerinde oran %4 engelli ve ilave olarak %2 eski hükümlü olarak uygulanır.

Hesaplamada Dikkat Edilecek Hususlar

Belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler esas alınır

Kısmi süreli çalışanlar, çalışma süreleri dikkate alınarak tam süreli çalışmaya dönüştürülür

Tarım ve orman işleri yapılan işyerlerinde eşik değer 51 işçi olarak uygulanır

İşçi iken engelli hale gelenlere öncelik tanınır

İşverenler, yükümlü oldukları engelli işçileri İŞKUR aracılığı ile sağlarlar

2026 Yılı İdari Para Cezaları

Yasal kotayı doldurmayan işverenlere idari para cezası uygulanmaktadır:

2026 yılı ceza tutarı: Çalıştırılmayan her engelli birey ve her ay için 37.749 TL

Cezalar aylık olarak tahakkuk ettirilir

Bir yıl boyunca boş bırakılan kota, işletmelere yüz binlerce lira mali yük getirebilir

Uyarı: Yer altı ve su altı işlerinde engelli işçi çalıştırılamaz. Ayrıca sağlık kurulu raporunda çalıştırılamayacağı belirtilen işlerde engelli çalıştırılamaz.

Özel Sektörde Engelli Kadrosundan İşe Girme

Engelli Bireyler İçin İş Bulma Yolları

1. İŞKUR Üzerinden Başvuru

İşverenler, yükümlü oldukları engelli personeli İŞKUR aracılığıyla temin etmek zorundadır. Bu nedenle:

İŞKUR'a kayıtlı olmak ilk adımdır

İŞKUR'un düzenlediği engelli seçmelerini takip edin

İş ve Meslek Danışmanınız ile görüşerek uygun ilanlara yönlendirilin

2. Korumalı İşyerleri

Korumalı işyerleri, ağırlıklı olarak engelli bireyleri istihdam eden işletmelerdir. Bu işyerlerinde:

Engelli çalışan oranı %40'ın üzerindedir

Özel destek ve uyum hizmetleri sunulur

İŞKUR tarafından desteklenirler

3. Engelsiz İŞKUR Platformu

İŞKUR'un Engelsiz İŞKUR platformu, engelli bireylerin iş arama süreçlerini kolaylaştırmak için tasarlanmıştır. Platform üzerinden:

Güncel engelli iş ilanlarına erişebilir

Doğrudan başvuru yapabilir

İşverenlerle eşleşme imkânı bulabilirsiniz

İşverenler İçin Engelli İstihdamının Avantajları

Engelli çalışan istihdamı, işverenler için sadece yasal bir zorunluluk değil, aynı zamanda birçok avantaj sunmaktadır:

SGK prim teşvikleri ile maliyet avantajı

İş gücü çeşitliliği ile yenilikçi bakış açıları

Kurumsal sosyal sorumluluk imajının güçlenmesi

Devlet destekleri ve hibelerden faydalanma imkânı