Engelli Yakınına Bakım İzni 2026: 4857 Sayılı Kanun Kapsamında Ücretli/Ücretsiz İzin Hakları

Engelli yakınına bakım izni, 4857 sayılı İş Kanunu'nun Ek 2. maddesi ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 104. maddesi ile çalışanlara tanınan, işverenin veya amirin inisiyatifine bırakılmamış emredici bir yasal mazeret izni hakkıdır. 2026 yılı güncel çalışma mevzuatı uyarınca; en az %70 oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğu bulunan işçilere, çocuklarının tedavi ve bakım süreçlerinde kullanılmak üzere yılda 10 güne kadar ücretli mazeret izni verilmektedir. Bu izin süresince işçinin maaşından, SGK priminden veya yıllık ücretli izin hakkından hiçbir kesinti yapılamaz.

Özel sektörde faaliyet gösteren birçok çalışan ve insan kaynakları birimi, bu iznin varlığından haberdar olmamakta ya da izni işçinin yıllık izninden mahsup etmeye çalışmaktadır. Oysa Yargıtay'ın yerleşik içtihatları gereğince engelli çocuk bakım iznini kullanan işçiye baskı kurulması veya iş akdinin feshedilmesi ağır bir haksız fesih sebebi olup yüksek tazminat yaptırımlarına tabidir. Ayrıca 657 sayılı Kanun'a tabi memurlar için 3 aya kadar refakat izni ve 2 yıla varan aylıksız izin hakları bulunmaktadır. Bu otoriter mevzuat kılavuzunda; 2026 yılı izin kullanım koşullarını, maaş kesintisizlik matematiksel simülasyonunu, işçi ve memur hakları karşılaştırma tablosunu, adım adım İK başvuru sürecini ve işverene verilecek resmi izin talep dilekçesini tüm yasal boyutlarıyla inceliyoruz.

1. Yasal Mevzuat: 4857 Sayılı İş Kanunu Ek Madde 2 Hükmü

İşçilerin engelli çocukları sebebiyle kullanabileceği ücretli mazeret izni, 6645 sayılı Kanun ile 4857 sayılı İş Kanunu'na eklenen Ek Madde 2 (mevzuat.gov.tr) hükmüyle yasal güvenceye kavuşturulmuştur.

İlgili kanun maddesi açık ve nettir:

"İşçilerin en az yüzde yetmiş oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğunun tedavisinde, hastalık raporuna dayalı olarak ve çalışan ebeveynden sadece biri tarafından kullanılması kaydıyla, bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde on güne kadar ücretli izin verilir."

Mevzuatın belirlediği 4 zorunlu şart şunlardır:

• Rapor Oranı Eşiği: Çocuğun sağlık kurulu raporunda engellilik oranının en az %70 olması veya Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER) kapsamında 'Çok İleri Düzeyde Özel Gereksinimi Vardır (ÇİÖGV)' ya da 'Belirgin Özel Gereksinimi Vardır (BÖGV)' kararının yer alması gerekir.
• Ücretli İzin Niteliği: Bu izin ücretsiz izin değildir; 10 günlük sürenin ücreti işveren tarafından tam olarak ödenir ve SGK prim günleri eksiksiz yatırılır.
• Ebeveynlerden Yalnızca Biri Kuralı: İzni anne ve baba aynı anda kullanamaz. Ancak anne 4 gün, baba 6 gün şeklinde dönüşümlü olarak kullanabilir veya ebeveynlerden biri 10 günün tamamından faydalanabilir.
• Bölünerek Kullanılabilme Esnekliği: 10 günlük süre tek seferde blok olarak kullanılabileceği gibi; 1 gün, 2 gün veya yarımşar gün şeklinde yıl içerisindeki kontrol ve tedavi tarihlerine yayılarak da kullanılabilir.

2. 657 Sayılı DMK Kapsamında Devlet Memurlarının Bakım ve Refakat İzinleri

Kamuda 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na tabi çalışanlar için izin hakları çok daha geniş kapsamlıdır:

• DMK Madde 104/E (10 Günlük Ücretli Mazeret İzni): Memura da en az %70 engelli çocuğu için yılda 10 güne kadar mazeret izni verilir.
• DMK Madde 105/Son (3 Aya Kadar Refakat İzni): Memurun bakmakla yükümlü olduğu veya refakat etmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek ana, baba, eş ve çocukları ile kardeşlerinden birinin ağır bir kaza geçirmesi veya tedavisi uzun süren bir hastalığının bulunması hâllerinde; sağlık kurulu raporuna istinaden 3 aya kadar ücretli refakat izni verilir. Gerektiğinde bu süre bir katına kadar (toplam 6 aya) uzatılır. Refakat süresince memurun mali hakları kesintiye uğramaz.
• DMK Madde 108 (2 Yıla Kadar Aylıksız İzin): Refakat izninin bitiminden sonra talep edilmesi halinde memura 24 aya kadar aylıksız (ücretsiz) izin hakkı tanınır.

3. Maaş ve Bordro Hesaplama Simülasyonu: 10 Günlük Kesintisiz Gelir Güvencesi

4857 sayılı İş Kanunu kapsamında çalışan bir işçinin engelli çocuk bakım iznini kullandığı dönemde bordrosuna yapılacak işlem matematiksel olarak netleştirilmiştir. İşveren bu izin süresini işe devamsızlık sayamaz ve ücret kesintisi yapamaz.

Somut Bordro Simülasyonu (2026 Parametreleri):

Özel sektörde çalışan bir ebeveynin brüt maaşı 48.000,00 TL (Net yaklaşık 36.500 TL)'dir. Ebeveyn Eylül ayı içinde engelli çocuğunun ameliyat ve hastane tedavi süreci için 10 iş günü mazeret izni kullanmıştır:

• İşçinin Günlük Brüt Ücreti: 48.000 TL / 30 gün = 1.600,00 TL / gün.
• 10 Günlük İznin Brüt Parasal Değeri: 1.600 TL × 10 gün = 16.000,00 TL.
• Yasal Düzenleme Sonucu Bordro Tahakkuku: Bu 16.000 TL tutarındaki hak ediş doğrudan mazeret izni kalemi olarak tahakkuk eder; işçinin aylık brüt maaşı yine 48.000,00 TL olarak bankaya yatar.
• Yıllık İzin Etkisi: İşçinin 14 veya 20 günlük yasal yıllık ücretli izin bakiyesinden 0 gün düşülür. Yıllık izin hakkı aynen korunur.
• SGK Hizmet Dökümü: Prim gün sayısı tam 30 gün olarak bildirilir, eksik gün kodu girilemez.

Diğer emeklilik ve rapor avantajları için Engelliler İçin Erken Emeklilik Rehberi ve Engelli Sağlık Kurulu Raporu Nasıl Alınır? sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.

4. İşçi ve Memur Engelli Bakım İzinleri Karşılaştırma Matrisi

Aşağıdaki semantik tabloda özel sektör işçileri ile kamu personelinin sahip olduğu engelli bakım ve refakat hakları karşılaştırmalı olarak gösterilmiştir:

5. Adım Adım İşverene Başvuru ve İzin Kullanım Krokisi

İşyerinizde hukuki ihtilaf yaşamadan engelli bakım iznini kullanmak için takip etmeniz gereken 5 aşamalı süreç:

1. 1. Adım - Sağlık Raporunun Kontrol Edilmesi: Çocuğunuzun Sağlık Kurulu Raporu'ndaki oranın %70 veya üzerinde olduğu teyit edilir. e-Rapor barkodlu sureti hazırlanır.
2. 2. Adım - Tedavi / Randevu Belgesi Alınması: Hastaneden, rehabilitasyon merkezinden veya uzman hekimden muayene, tahlil, ameliyat veya fizik tedavi randevu fişi temin edilir.
3. 3. Adım - Eş Durum Belgesi: Eşinizin çalıştığı işyerinden 'aynı tarihlerde bu izni kullanmadığına dair' kısa bir yazı veya eş çalışmıyorsa SGK tescil kaydı dosyaya eklenir.
4. 4. Adım - İK'ya Yazılı Dilekçe Verilmesi: İzne çıkmadan en az birkaç gün önce (acil durumlar hariç) işyeri İnsan Kaynakları departmanına dilekçe teslim edilir ve evrak kayıt numarası alınır.
5. 5. Adım - Bordro Kontrolü: İlgili ayın bordrosunda 10 günlük sürenin mazeret izni olarak ödendiği ve SGK prim gününün 30 tam gün yattığı e-Devlet SGK Tescil ve Hizmet Dökümü üzerinden doğrulanır.

6. İşverene / İK'ya Verilecek Engelli Bakım İzni Dilekçesi Taslağı

İşvereninizin talebi reddetmesini veya yıllık izninizden düşmesini önlemek için noter formatında hazırlanan resmi izin dilekçesi örneği:

7. Yargıtay Emsal Kararları: Engelli Çocuğu Olan İşçinin Korunması

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarında (2018/6421 E., 2019/1102 K.); engelli çocuğunun bakımı veya tedavisi için kanuni mazeret iznini kullanan bir çalışanın işe devamsızlıkla suçlanamayacağı ve iş akdinin feshedilemeyeceği açıkça hüküm altına alınmıştır.

Yüksek Mahkeme emsal kararında; 'İş Kanunu Ek 2. maddesi ile tanınan hakkın emredici nitelikte olduğu, işverenin iş yoğunluğu bahanesiyle bu izni reddetme takdir yetkisinin bulunmadığı, izni kullanan işçinin işten çıkarılmasının sendikal tazminat ve kötü niyet tazminatı gerektiren ağır bir ihlal oluşturduğu' belirtilmiştir. İşvereniniz izninizi kullandırmaz veya kesinti yaparsa ALO 170 Çalışma Hayatı İletişim Merkezi üzerinden Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Müfettişliği'ne şikâyette bulunabilirsiniz.

Resmi Mevzuat ve Yasal Bağlantılar: 4857 Sayılı İş Kanunu (mevzuat.gov.tr) | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (csgb.gov.tr) | T.C. Resmî Gazete (resmigazete.gov.tr)