Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 72. maddesinde her Türk vatandaşının hak ve ödevi olarak tanımlanan vatan hizmeti, bireylerin bedensel ve ruhsal sağlık durumları elverdiği ölçüde yerine getirilmektedir. Kronik, ortopedik, duyusal, zihinsel veya genetik engeli bulunan yükümlülerin askerlik hizmetinden yasal olarak muaf tutulması, hem bireyin sağlığını korumayı hem de Türk Silahlı Kuvvetleri'nin muharip disiplinini temin etmeyi amaçlar.
7179 sayılı Askeralma Kanunu ile Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda halk arasında 'Çürük Raporu' olarak bilinen 'Askerliğe Elverişli Değildir' kararı tanzim edilmektedir. Bu rehberde; 2026 yılı güncel askerlik muafiyeti başvuru adımları, e-Devlet yoklama süreci, Aile Hekimliği ve yetkili hastane heyetleri, Sağlık Yeteneği Yönetmeliği dilim cetveli ve askerlik şubesi itiraz dilekçesi eksiksiz açıklanmıştır.
Yasal Mevzuat ve TSK Sağlık Yeteneği Dilim Esasları
Askerlikten muafiyet süreçleri 7179 sayılı Askeralma Kanunu ve TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği çerçevesinde yürütülür. Yönetmelik hastalıkları dört ana dilimde sınıflandırır:
- A Dilimi: Askerliğe tam elverişli olan veya askerlik yapmaya engel teşkil etmeyen çok hafif fonksiyonel bozuklukları kapsar. Askerlik görevi eksiksiz yerine getirilir.
- B Dilimi: Barışta askerliğe elverişli olmayan, ancak seferberlik ve genel savaş halinde geri hizmetlerde veya levazım birliklerinde görevlendirilebilecek ileri düzey hastalık ve sakatlıkları ifade eder. Barışta doğrudan muafiyet sağlar.
- C Dilimi: Geçici hastalık ve nekahet dönemlerini ifade eder (örneğin yeni geçirilmiş kırık ameliyatları, tüberküloz tedavisi, geçici kilo uyumsuzlukları). Yükümlüye 1 yıl veya 2 yıl 'Ertesi Yıla Terk' (hava değişimi/sevk geciktirmesi) kararı verilir.
- D Dilimi: Hem barışta hem de seferde hiçbir surette askerlik yapamayacak derecede ağır, kronik, kalıcı veya ilerleyici sakatlık ve engelleri kapsar. Kesin ve sürekli muafiyet kararıdır.
TSK Sağlık Yeteneği Hastalık Dilimleri ve Karar Matrisi
| Yönetmelik Dilimi | Hastalık / Engel Şiddeti | Barışta Askerlik Durumu | Seferde Askerlik Durumu | Verilen Resmi Karar |
|---|---|---|---|---|
| A Dilimi | Hafif kusurlar, stabil şikayetler | Askerliğe Elverişlidir | Askerliğe Elverişlidir | Normal Sevk ve Celp |
| B Dilimi | İleri derece görme/işitme kaybı, eklem ankilozu, fıtık | Askerliğe Elverişli Değildir | Seferde Görev Yapabilir | Barışta Kesin Muafiyet |
| C Dilimi | Geçici nekahat, ameliyat iyileşme dönemi, aşırı obezite | Geçici Olarak Askıda | Askıda | Ertesi Yıla Terk (1 Yıl Sevk Tehiri) |
| D Dilimi | Ağır psikiyatrik hastalıklar, parapleji, uzuv kaybı, organ nakli | Askerliğe Elverişli Değildir | Askerliğe Elverişli Değildir | Sürekli ve Kesin Muafiyet |
Adım Adım Askerlik Muafiyeti Başvuru Rehberi
Engelli bir yükümlünün askerlik muafiyet raporu alması için izlemesi gereken resmi yoklama basamakları:
- e-Devlet Yoklama Başvurusu: turkiye.gov.tr adresinden 'Askerliğim' portalına girilerek 'Yoklama Başvurusu' sekmesi açılır. Yükümlü, 'Sağlık Durumu Beyan Formu'nda mevcut tüm engellerini, ameliyatlarını ve kullandığı ilaçları işaretleyerek başvuruyu onaylar.
- Aile Hekimi Muayenesi: Yoklama başvurusunun ardından kayıtlı bulunulan Aile Sağlığı Merkezi'ne gidilir. Aile hekimi fiziki muayeneyi yapar ve yükümlünün engel durumunu görerek sistem üzerinden yetkili devlet veya şehir hastanesine elektronik sevk oluşturur.
- Yetkili Kamu Hastanesi Kurul Muayeneleri: Sevk edilen hastanede yükümlü ilgili uzman hekimlere (Ortopedi, Nöroloji, Göz, KBB, Psikiyatri vb.) muayene olur. Sivil sağlık kurulu raporları, epikrizler, MR, röntgen ve işitme testleri heyet hekimlerine sunulur.
- Sağlık Kurulu Heyet Kararı: Tüm hekimlerin kanaatleri toplandıktan sonra hastane Başhekimliği Askeri Sağlık Kurulu toplanır ve yükümlü hakkında TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği'nin ilgili madde ve fıkrasına atıfla (Örneğin: Madde 63/B veya 45/D) 'Askerliğe Elverişli Değildir' kararı verir.
- Milli Savunma Bakanlığı Onayı: Hastane raporu dijital ortamda Milli Savunma Bakanlığı Askeralma Genel Müdürlüğü'ne (ASAL) gönderilir. ASAL onayından sonra yükümlünün e-Devlet ekranında askerlik durumu 'Muaf' olarak tescil edilir ve Askerlik Muafiyet Belgesi indirilebilir.
Yatalak ve Ağır Zihinsel Engelliler İçin Yerinde Muayene Kolaylığı
Hastaneye fiziken gidemeyecek derecede yatalak, felçli veya ağır zihinsel engelli (Otizm, Ağır MR vb.) vatandaşlar için Askeralma Yönetmeliği özel bir kolaylık sağlamıştır. Yükümlünün vasisi veya birinci derece yakını, ilçe Askerlik Şubesi Başkanlığı'na mevcut ÇÖZGER veya Erişkin Engelli Raporu ile başvurarak 'Evde veya Gezici Heyet ile Muayene' talep edebilir.
Askerlik şubesi koordinasyonunda görevlendirilen askeri tabip veya mülki sağlık ekipleri hastanın ikametgah adresine gelerek durum tespit tutanağı düzenler ve hastayı hastaneye taşımaya gerek kalmaksızın muafiyet raporunu tanzim eder.
Askerlik Şubesi Başkanlığı Hastaneye Sevk ve Muafiyet Dilekçesi Şablonu
[İLÇE ADI] ASKERLİK ŞUBESİ BAŞKANLIĞI'NA
YÜKÜMLÜ: [Adınız Soyadınız] — T.C. Kimlik No: [11 Haneli T.C. Numaranız]
BABA ADI / DOĞUM TARİHİ: [Baba Adınız] — [Doğum Yılınız]
İKAMETGAH ADRESİ: [Açık İkametgah Adresiniz, Telefon Numaranız]
KONU: 7179 Sayılı Askeralma Kanunu ve TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği Uyarınca Mevcut Engellilik Durumum Sebebiyle Askeri Sağlık Kuruluna Sevk Edilmem ve Muafiyet Kararı Verilmesi Talebimdir.
AÇIKLAMALAR:
1. Başkanlığınızın yoklama çağrısına istinaden askerlik yoklama işlemlerimi başlatmış bulunmaktayım.
2. Ekli e-Devlet barkodlu resmi sağlık kurulu raporumda görüleceği üzere [% Engellilik Oranı] oranında kronik / ortopedik / duyusal / zihinsel engellilik durumum mevcuttur.
3. Mevcut rahatsızlıklarım Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliği Hastalıklar Çizelgesi'nin [İlgili Madde No / B veya D Dilimi] kapsamına girmekte olup fiilen askerlik hizmetini ifa etmem tıbben mümkün değildir.
4. TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda yetkili bir kamu hastanesi Sağlık Kurulu birimine sevkimin yapılarak hakkımda 'Askerliğe Elverişli Değildir' kararı tanzim edilmesini saygılarımla arz ve talep ederim.
EKLER:
1. e-Devlet Barkodlu Engelli Sağlık Kurulu Raporu Örneği
2. Nüfus Cüzdanı Fotokopisi
3. Tedavi Dosyası, Ameliyat Epikrizleri ve İlaç Raporları
Tarih: [GG.AA.YYYY]
Yükümlü: [Ad Soyad ve İmza]
İlgili Rapor ve İstihdam Hesaplama Araçları:
Resmi Mevzuat ve Milli Savunma Portalları:
Bedelli Askerlik Ücreti Ödeyen Engellilerin Para İadesi Hakkı
Henüz sağlık muayenesine girmeden önce bedelli askerlik başvurusunda bulunan ve bankaya bedelli askerlik ücretini peşin olarak yatıran yükümlüler, yoklama veya birlik muayenesi esnasında TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği kapsamında 'Askerliğe Elverişli Değildir' (muaf) kararı alırlarsa, yatırdıkları bedelli askerlik ücretinin tamamını yasal faizsiz olarak geri alma hakkına sahiptirler.
Para iadesi için hak sahibi yükümlünün kesinleşmiş Askeri Sağlık Kurulu Raporu, terhis/muafiyet belgesi ve banka dekontu ile birlikte en yakın Askerlik Şubesi Başkanlığı'na 'Bedelli Askerlik Ücret İade Dilekçesi' vermesi gerekir. Milli Savunma Bakanlığı Cari Hizmetler Daire Başkanlığı incelemesinin ardından ödenen bedel ilgilinin bildirdiği şahsi İBAN numarasına Hazine tarafından iade edilir.
Engelli Vatandaşlar İçin 1 Günlük Temsili Askerlik Uygulaması
Genelkurmay Başkanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı tarafından her yıl 'Engelliler Haftası' (10-16 Mayıs) kapsamında düzenlenen Temsili Askerlik Uygulaması, sağlık muayenesi sonucu askerlikten muaf tutulan engelli vatandaşlarımızın askerlik heyecanını ve gururunu yaşamalarına imkan tanır. Zihinsel veya fiziksel engeli bulunan vatandaşlar aileleriyle birlikte ikamet ettikleri ildeki askeri kışlalara davet edilir.
Bir gün boyunca üniforma giyen, temel askeri yürüyüş eğitimi alan ve Türk Bayrağı üzerine el basarak resmi yemin törenine katılan engelli vatandaşlarımıza günün sonunda Garnizon Komutanlığı tarafından 'Temsili Askerlik Terhis Belgesi' ve anı plaketi takdim edilir. Bu uygulamaya katılmak isteyen vatandaşlar her yıl nisan ayında askerlik şubelerine dilekçe ile başvurabilirler.
Askerlik Durum Belgesinde Sağlık Teşhisinin Gizliliği ve KVKK
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ve Milli Savunma Bakanlığı Askerlik İşlemleri Yönergesi uyarınca, askerlikten muaf tutulan vatandaşların e-Devlet üzerinden aldıkları barkodlu Askerlik Durum Belgesi'nde kişinin hastalığı, teşhisi veya psikiyatrik geçmişi kesinlikle açıkça yazılmaz. Belgede yalnızca '7179 Sayılı Kanun Gereğince Askerliğe Elverişli Değildir' ibaresi yer alır.
Bu yasal güvence, engelli vatandaşların özel sektör iş başvurularında veya kamusal mülakatlarda sağlık geçmişleri sebebiyle önyargıya ve ayrımcılığa maruz kalmalarını engeller. İşveren veya üçüncü şahıslar yükümlünün muafiyet gerekçesi olan tıbbi raporunu talep edemez; bu bilgilerin gizliliği anayasal koruma altındadır.
Yurt Dışında İkamet Eden Engelli Türk Vatandaşlarının Muafiyeti
Yurt dışında işçi, işveren veya öğrenci olarak ikamet eden engelli vatandaşlarımız, Türkiye'ye gelmek zorunda kalmaksızın bulundukları ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti Başkonsoloslukları Askerlik Servisi üzerinden muafiyet başvurusu yapabilirler. Bulunulan ülkenin resmi hastanelerinden alınan engelli raporları noter onaylı yeminli tercümesi ve apostil şerhi ile konsolosluğa sunulur; Milli Savunma Bakanlığı Sağlık Dairesi onayıyla muafiyet kararı kesinleşir.
Askerliğe Elverişli Değildir Raporunun Memuriyet ve Özel Sektör İstihdamına Etkisi
Milli Savunma Bakanlığı Asker Alma Yönetmeliği uyarınca verilen "Askerliğe Elverişli Değildir" kararı, vatandaşların sivil hayatında herhangi bir hak kısıtlamasına yol açmaz. Tam aksine 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 48. maddesi gereğince devlet memurluğuna girişte askerlik şartı aranırken askerliğini yapmış olmak kadar askerlikten muaf tutulmuş olmak da yasal şartı tam olarak karşılar. Kamu kurumları veya EKPSS atamalarında askerlik muafiyet raporu geçerli bir terhis belgesi gibi işlem görür. Özel sektör işe alımlarında ise adayın engellilik kontenjanında istihdam edilmesinde askerlik muafiyeti işverene yasal kota teşviki ve SGK prim desteği avantajı sunmaktadır.
Engelliler askerlikten muaf olmak için nereden başvuru yapmalıdır?
Askerlik muafiyeti işlemleri e-Devlet Kapısı üzerinden 'Askerliğim' - 'Yoklama Başvurusu' ekranından başlatılır. Sağlık beyanı doldurulduktan sonra kayıtlı bulunulan Aile Hekimi'ne gidilir; aile hekimi yükümlüyü yetkili devlet veya şehir hastanesine sevk eder.
Sivil hastaneden alınan engelli raporu askerlik muafiyetinde geçerli midir?
Sivil hastaneden alınan genel engelli sağlık kurulu raporları doğrudan muafiyet sağlamaz; ancak Sağlık Bakanlığı yetkili kamu hastanesindeki Askeri Sağlık Kurulu muayenesinde en temel resmi tıbbi kanıt ve dayanak olarak kabul edilir.
Askerliğe Elverişli Değildir kararı hangi cetvele göre verilir?
7179 sayılı Askeralma Kanunu ve Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği Hastalıklar Çizelgesi'nin B ve D dilimleri kapsamında verilir.
Muafiyet kararına itiraz süresi kaç gündür?
Yükümlü, hastane sağlık kurulunun verdiği karara tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde Askerlik Şubesi Başkanlığı'na dilekçe vererek itiraz edebilir. İtiraz üzerine ikinci bir hakem hastaneye sevk yapılır.
Askerlikten muaf olan engelliler memuriyete veya EKPSS'ye atanabilir mi?
Evet. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 48. maddesi ve EKPSS Yönetmeliği uyarınca, sağlık sebebiyle askerlikten muaf tutulmuş olmak kamu memuriyetine veya engelli kadrolarına atanmaya hiçbir şekilde engel teşkil etmez.
