EKPSS ve Kura ile Engelli Memur Alımı 2026: Tercih Kılavuzu, Taban Puanlar ve Kadro Hakları

Türkiye Cumhuriyeti'nde engelli yurttaşlarımızın kamusal hayata katılımı ve istihdam güvencesine kavuşmasının en prestijli yolu, merkezi olarak düzenlenen Engelli Kamu Personel Seçme Sınavı (EKPSS) ve Kura yöntemidir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 53. maddesi uyarınca kamu kurum ve kuruluşları, dolu memur kadrolarının en az %3'ü oranında engelli personel çalıştırmakla kanunen yükümlüdür. Bu anayasal ve yasal zorunluluk çerçevesinde Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı koordinasyonunda iki yılda bir EKPSS sınavı icra edilmekte; sınavın geçerlilik süresi olan 4 yıl boyunca periyodik merkezi yerleştirme tercihleri alınmaktadır. İlkokul, ortaokul ve özel eğitim mesleki eğitim merkezi mezunları doğrudan noter huzurunda kura çekimi ile atanırken; lise (ortaöğretim), ön lisans ve lisans mezunları ise sınavdan aldıkları puan üstünlüğüne göre tercih yapmaktadır. Ne var ki tercih dönemlerinde yapılan hatalı kod seçimleri, nitelik kodlarının karşılanmaması, atanılan kurumda engellilik durumuna uygun olmayan görevlendirmeler ve hizmetli kadrolarında yaşanan bedensel zorlamalar adayların en büyük çıkmazıdır. 2026 yılı güncel taban puan projeksiyonları, ÖSYM tercih stratejileri, %3 kota hesabı, kurum içi makul uyarlama ve görevde yükselme haklarını tüm mevzuat dayanaklarıyla derinlemesine inceliyoruz.

1. Yasal Dayanak: 657 Sayılı Kanun Madde 53 ve %3 Kotası

Engelli memur istihdamının temel yasal omurgası, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu (mevzuat.gov.tr) 53. maddesinde düzenlenmiştir. Madde hükmü gayet açıktır:

"Kamu kurum ve kuruluşları bu Kanuna göre çalıştırdıkları personele ait kadrolarda %3 oranında engelli çalıştırmak zorundadır. %3'ün hesaplanmasında ilgili kurum veya kuruluşun (yurtdışı teşkilatı hariç) toplam dolu kadro sayısı dikkate alınır. Engellilerin devlet memurluğuna atanmalarına ilişkin sınavlar merkezi olarak yapılır."

Bu hüküm uyarınca her kamu kurumu (Bakanlıklar, Üniversiteler, Belediyeler, KİT'ler), bünyesinde istihdam ettiği toplam memur sayısına göre her yıl Devlet Personel Başkanlığı ve Bakanlığa boş engelli kadro bildiriminde bulunmak zorundadır. Engelli memur alımı genel KPSS'den tamamen bağımsızdır; engelli bireyler genel KPSS puanı yerine sadece EKPSS puanı veya kura kaydı ile devlete atanır.

2. Öğrenim Düzeylerine Göre EKPSS ve Kura Sistemi

Engelli Kamu Personel Seçme Sınavı ve Engellilerin Devlet Memurluğuna Alınmaları Hakkında Yönetmelik gereğince atama usulü mezuniyet düzeyine göre iki ana kola ayrılmıştır:

1. 1. Sınav Usulü ile Atama (Ortaöğretim, Ön Lisans, Lisans):
   Lise, meslek lisesi, iki yıllık ön lisans veya dört yıllık lisans ve üzeri üniversite mezunları EKPSS sınavına girerler. Sınavda adaylara Genel Yetenek (30 Soru: Türkçe ve Matematik) ve Genel Kültür (30 Soru: Tarih, Coğrafya, Vatandaşlık, Güncel Bilgiler) olmak üzere 60 soru yöneltilir. Engel gruplarına göre (Genel Görme-İşitme, Zihinsel Engelli, İşitme Engelli) ayrı soru kitapçıkları ve ek sınav süreleri (20-40 dakika) uygulanır.
2. 2. Kura Usulü ile Atama (İlkokul, Ortaokul, Özel Eğitim):
   İlkokul, ortaokul, ilköğretim veya özel eğitim iş uygulama okulu mezunları sınava tabi tutulmaz. Bu adaylar ÖSYM sistemine kura başvurusu yapar ve tercihlerine göre noter huzurunda elektronik ortamda çekilen kura ile doğrudan memur veya hizmetli kadrolarına atanırlar. Kura kayıtları da 4 yıl boyunca geçerliliğini korur.

3. Semantik Karşılaştırma Matrisi: Puan Türleri, Mezuniyet ve 2026 Taban Puanlar

EKPSS yerleştirmelerinde öğrenim düzeylerine göre uygulanan puan türleri, genel taban puan ortalamaları ve en çok açılan kadrolar tablosu:

4. Somut Kamu Kotası Simülasyonu: 2026 Yılı Kontenjan Hesabı

657 sayılı Kanun'un 53. maddesinde belirtilen %3 kuralının Türkiye genelinde nasıl işlediğini matematiksel bir simülasyonla inceleyelim:

5. Adım Adım EKPSS Başvuru, Tercih ve Atama Krokisi

Adayların sınav başvurusundan göreve başlama anına kadar izlemesi gereken 5 aşamalı yol haritası:

1. 1. Adım - Ön Kabul Taahhüt Beyanı Onayı:
   EKPSS'ye ilk kez başvuracak adaylar doğrudan ÖSYM'ye gidemez. Önce ikamet ettikleri ildeki Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü'ne engelli sağlık kurulu raporu ve mezuniyet belgesiyle giderek engel grubu bilgilerini sisteme işletir ve "Ön Kabul Taahhüt Beyanı" belgesi alırlar.
2. 2. Adım - ÖSYM AİS Başvurusu ve Sınav:
   Aile Bakanlığı onayı sisteme yansıdıktan sonra ÖSYM Aday İşlemleri Sistemi (ais.osym.gov.tr) üzerinden sınav veya kura başvurusu tamamlanır ve sınav ücreti ödenir.
3. 3. Adım - Puan Açıklanması ve 4 Yıllık Geçerlilik:
   Sınav sonuçları açıklandıktan sonra alınan EKPSS puanı tam 4 takvim yılı boyunca geçerlidir. Bu süre zarfında açılan 1. atama, 2. atama ve ek yerleştirmelerin tamamında aynı puan kullanılır.
4. 4. Adım - Tercih Dönemi ve Nitelik Kodları:
   ÖSYM tercih kılavuzu yayımlandığında 30 tercih hakkı verilir. Adaylar sadece öğrenim düzeylerine uygun kadroları ve taşra/merkez teşkilatlarını seçebilirler. Sertifika şartı olan kadrolarda (MEB onaylı bilgisayar işletmenliği sertifikası vb.) belgenin tercih son günü itibarıyla alınmış olması şarttır.
5. 5. Adım - Güvenlik Soruşturması ve Göreve Başlama:
   Yerleştirme sonucunda bir kadroya atanan aday; sağlık raporu, diploma ve adli sicil kaydı ile kuruma başvurur. Güvenlik soruşturması tamamlandıktan sonra tebligat yapılarak 657 sayılı Kanun'un 62. maddesi gereğince aynı ilde 1 gün, farklı ilde 15 gün mehil müddeti içinde göreve başlanır.

6. Hizmetli Kadrosunda Çalışan Engellilerin Hakları ve Ağır İş Muafiyeti

EKPSS'de en çok tartışılan ve dava konusu olan husus, ortaöğretim mezunlarının "Hizmetli" kadrosuna atanmasıdır. Pek çok kurum, engelli hizmetlileri okul temizliği, ağır koli taşıma veya çöp toplama gibi bedensel engellerine aykırı işlerde çalıştırmaya zorlamaktadır.

Bu hususta Danıştay'ın ve Başbakanlık Genelgelerinin koyduğu kesin kurallar şunlardır:

• Engeline Uygun Görevlendirme İlkesi: 657 sayılı Kanun'un 53. maddesi gereğince engelli memurlar engellerini artırıcı veya sağlık durumlarını zorlayıcı işlerde çalıştırılamaz.
• Fiziksel Makul Uyarlama: Kurum amiri engelli hizmetliye masa başı evrak dağıtımı, danışma, fotokopi çekimi veya santral görevleri vermekle yükümlüdür. Ağır beden işi dayatılamaz.
• Görevde Yükselme Hakkı: Hizmetli kadrosunda bulunan engelli memur, iki yıllık ön lisans veya lisans diploması aldığında kurumun açtığı Görevde Yükselme Sınavı ile Memur veya Veri Hazırlama ve Kontrol İşletmeni (VHKİ) kadrolarına geçiş yapabilir.

7. Kurum İçi Fiziksel Makul Uyarlama ve Ağır İş Muafiyet Dilekçesi

Engeline aykırı ağır iş yaptırılan engelli personelin kurum amirliğine vereceği resmi dilekçe taslağı:

9. Engelli Memurlara Gece Nöbeti ve Fazla Mesai Muafiyeti (657 S.K. Ek Md. 39)

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun Ek 39. maddesi gereğince, engelli memurların çalışma koşulları özel olarak korunmuştur:

• Gece Nöbeti Yasağı: Engelli memurlara kendi rızaları ve yazılı talepleri olmadıkça gece nöbeti ve gece vardiyası görevi verilemez. Özellikle hastanelerde, yurtlarda ve 7/24 hizmet veren emniyet/sağlık teşkilatlarında bu kural mutlaktır.
• Günün 24 Saatinde Devam Eden Hizmetler: Gece çalışma zorunluluğu olan kurumlarda dahi, engelli personele gündüz mesaisi tahsis edilmesi yasal bir yükümlülüktür.
• Fazla Çalışma ve Hafta Sonu Muafiyeti: Engellilik durumunu zorlaştırıcı fazla mesai ve hafta sonu görevlendirmelerinde personelin sağlık kurulu raporu ve hekim görüşü esas alınır; amirin tek taraflı keyfi görevlendirmesi iptal sebebidir.

10. Aday Memurluk Süreci ve Asli Memurluğa Geçiş Güvencesi

EKPSS ile göreve başlayan engelli memurlar için 657 sayılı Kanun'un 54. maddesi uyarınca en az 1 yıl, en çok 2 yıl süren bir "Aday Memurluk" dönemi başlar. Bu dönemde:

1. • Temel Eğitim, Hazırlayıcı Eğitim ve Staj evreleri tamamlanır. Engelli memurlar eğitim süreçlerinde engellerine uygun doküman (büyük punto, sesli materyal, işaret dili desteği) alma hakkına sahiptir.
2. • Adaylık süresi içinde engelli memurun görevine son verilmesi (ilişik kesme) ancak çok ağır yüz kızartıcı disiplin suçlarında mümkündür; performans düşüklüğü gerekçesiyle engelli memurun ilişiği kesilemez.
3. • 1. yılın bitiminde kurum amirinin olumlu sicil notu ile asaleti tasdik edilir ve asli devlet memuru statüsü kazanılır.

8. Danıştay Emsal Kararı: Engelli Memura Ağır İş Dayatılamaz

İdari yargının engelli kamu çalışanları lehine verdiği yerleşik içtihat:

• Danıştay 2. Dairesi Emsal Kararı: Ortopedik engelli bir hizmetli personele okul idaresi tarafından kat temizliği ve kazan dairesi bakım görevi verilmesi işlemini iptal eden Danıştay; idarenin Anayasa'nın 10. maddesi gereğince pozitif ayrımcılık gözetmek zorunda olduğunu, personelin kadrosu hizmetli dahi olsa bedensel engeline uygun hafif işlerde görevlendirilmesinin yasal zorunluluk olduğunu hükme bağlamıştır.

EKPSS sınav puanı kaç yıl geçerlidir?

EKPSS sınav sonuçları ve kura kayıtları yapıldığı tarihten itibaren 4 yıl boyunca geçerlidir. Bir sınava giren aday sonraki iki merkezi atama döneminin tamamında bu puanla tercih yapabilir.

Normal memurlukta kullanılan KPSS puanı ile EKPSS puanı birleştirilebilir mi?

Hayır. EKPSS puanı ile genel KPSS puanı tamamen ayrı sistemlerdir. Engelli aday genel KPSS tercihlerinde EKPSS puanını kullanamaz; genel atamalara başvuracaksa normal KPSS sınavına girmelidir.

EKPSS ile atanan memur tayin hakkını ne zaman kullanabilir?

Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik'in Ek 3. maddesi uyarınca engelli memurlar, adaylık süresi şartı aranmaksızın bir defaya mahsus olmak üzere istedikleri il ve ilçeye mazeret tayini isteme hakkına sahiptir.

Hizmetli kadrosuna atanan engelli temizlik yapmak zorunda mıdır?

Hayır. Sağlık kurulu raporunda ağır iş yapamayacağı belirtilen veya engel durumu temizlik yapmaya elvermeyen engelli personele temizlik işi yaptırılamaz. Kurum idaresi personeli masa başı veya danışma görevlerine vermek zorundadır.

Kura ile atanmak için hangi eğitim seviyesinde olmak gerekir?

Kura usulü yalnızca ilkokul, ortaokul, ilköğretim veya özel eğitim mesleki eğitim merkezi (iş okulu) mezunları için geçerlidir. Lise veya üniversite mezunları kuraya katılamaz; EKPSS yazılı sınavına girmek zorundadır.