Bel ve omurga kayması engelli rapor oranı, omurgayı oluşturan omurların (vertebra) bağ dokularındaki zayıflık, kırık (spondilolizis) veya dejenerasyon sebebiyle altındaki omurun üzerinden öne, arkaya veya yana doğru kayması sonucunda ortaya çıkan hareket kısıtlılığı, kronik ağrı ve sinir kökü basısının resmi yüzdesidir. T.C. Sağlık Bakanlığı yetkili sağlık kurulları, omurga patolojilerini 20 Şubat 2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik Kas-İskelet Sistemi Özür Oranları Cetveli Tablo 1.1 ve Tablo 1.2 hükümlerine göre tescil etmektedir.
Klinik olarak spondilolistezis, sıklıkla L4-L5 ve L5-S1 omurga seviyelerinde görülür. Omurun kayması, içerisinden geçen omurilik kanalını daraltarak (spinal stenoz) bacaklara giden sinir demetlerini sıkıştırır. Bu durum hastanın ayakta durmasını, yürümesini ve ağır kaldırmasını imkansız hale getirir. Pek çok hastaya omurgayı sabitlemek amacıyla titanyum pedikül vidaları ve çubuklar (enstrümantasyonlu posterior lomber füzyon - PLIF/TLIF) takılmakta; bu cerrahi müdahale omurga hareketlerini kalıcı olarak bloke ettiği için yönetmelik cetvelinde kalıcı iş gücü kaybı olarak değerlendirilmektedir.
Spondilolistezis Evreleri (Meyerding) ve Yönetmelik Oranları
Radyoloji ve ortopedi hekimleri, bel kaymasını Meyerding Sınıflamasına göre 4 evrede tanımlar. Bu evreler engelli raporu oranını doğrudan etkiler:
- Evre 1 Bel Kayması (%0 - %25 Kayma): Omurun üstteki omura göre kayma miktarı %25'in altındadır. Nörolojik defisit yoksa ve omurga hareketleri açıksa cetvel puanı %8 ila %12 arasında kalır.
- Evre 2 Bel Kayması (%25 - %50 Kayma): Kayma belirgindir, omurga instabilitesi başlar. Ayakta kalındığında şiddetli bacak ağrısı ve uyuşma görülür. Heyet puanı %15 ila %22 aralığındadır.
- Evre 3 ve Evre 4 İleri Kayma (%50 Üzeri): Omurga ekseni ciddi biçimde kaymıştır. Omurilik kanalı boğulduğu için hastada bacaklarda güçsüzlük, refleks kaybı ve nörojenik klodikasyon (kısa mesafe yürüdükten sonra bacaklarda kramp/durma ihtiyacı) gelişir. Bu tablolara doğrudan %30 ila %45 bareminde oran takdir edilir.
Beline Platin Takılan (Posterior Enstrümantasyon) Hastalarda Puanlama
Bel kayması nedeniyle cerrahiye alınan hastalara omurgayı tutturmak amacıyla 4, 6 veya 8 adet titanyum pedikül vidası takılır. Bu ameliyat omurga hareket açıklığını geri dönülmez biçimde sınırlar. Yönetmelik cetveli uyarınca:
Tek Seviye Füzyon (L4-L5 veya L5-S1): İki omurun birbirine vidalanıp kaynatıldığı durumlarda lomber hareket kısıtlılığına bağlı olarak %18 ila %24 oran verilir.
Çok Seviyeli Füzyon (L3-L4-L5-S1): Üç veya daha fazla omurun vidalarla köprü şeklinde sabitlendiği hastalarda belin öne ve arkaya eğilme açısı %50'den fazla kaybolduğu için cetvel puanı doğrudan %28 ila %38 bandına yükselmektedir.
Omurga Kayması ve Kifoz Resmi Sakatlık Matrisi
| Omurga Patolojisi ve Cerrahi Tablo | Radyolojik ve Klinik Göstergeler | Yönetmelik Puan Baremi | Yasal Statü |
|---|---|---|---|
| Ameliyatsız Evre 1-2 Bel Kayması | Dinamik grafide instabilite var, EMG'de hafif kök basısı. | %10 – %16 | Diğer branşlarla Balthazard birleştirmesi gerektirir. |
| Tek Seviye Platinli Bel Füzyonu (PLIF) | 4 vidalı tek segment stabilizasyon, orta hareket kısıtlılığı. | %18 – %24 | Ameliyat epikrizi ve post-op kontrol filmleri şarttır. |
| Çok Seviyeli Platinli Omurga Cerrahisi | 6-8 vidalı geniş füzyon, bel fleksiyon kaybı > %50. | %28 – %38 | Tansiyon veya hafif ek branş ile %40 barajını aşar. |
| İleri Evre Kifoz (Kamburluk) > 60° | Cobb açısı > 60 derece, göğüs kafesi deformitesi, solunum kısıtı. | %35 – %50 | Solunum fonksiyon testi (SFT) ile birleştirilerek verilir. |
| Kaymaya Bağlı Ağır Nörolojik Defisit | Kauda ekuina sendromu, düşük ayak, mesane disfonksiyonu. | %50 – %80+ | 5510 S.K. Madde 25 malulen emeklilik incelemesine girer. |
Platinli Omurga Hastalarında Balthazard Formülü ile Heyet Simülasyonu
Omurgasında platin olan ve aynı zamanda tansiyon veya diz kireçlenmesi bulunan bir hastanın nihai rapor sonucunu Balthazard Hesaplama Motoru ile simüle edelim:
Somut Heyet Vakası (48 Yaşında Platinli Omurga Cerrahisi Geçirmiş Hasta)
- 1. Branş (Beyin Cerrahisi): L4-L5-S1 6 Vidalı Platinli Omurga Füzyonu = %30
- 2. Branş (Kardiyoloji): Evre 1 Esansiyel Hipertansiyon = %10
- 3. Branş (Ortopedi): Tek Taraflı Gonartroz (Diz Kireçlenmesi) = %10
Balthazard Matematiksel Hesabı:
- 100 - 30 = 70 (Kalan vücut kapasitesi).
- 70 x 0.10 = 7 puan. İki branş toplamı = 30 + 7 = %37.
- 100 - 37 = 63. Üçüncü oran: 63 x 0.10 = 6.3 puan.
- Nihai Toplam: 37 + 6.3 = %43.3. Balthazard yuvarlama kuralıyla %43 olarak tescil edilir.
Sonuç Analizi: Hasta tek başına %30 platin oranında kalacakken; hipertansiyon ve diz muayenesiyle %43 seviyesine ulaşarak %40 engelli hakları eşiğini başarıyla geçmiştir.
Ağır İşlerde Çalışamaz Raporu ve Sosyal Güvenlik Hakları
Belinde platin olan işçilerin 4857 Sayılı İş Kanunu kapsamında beden gücü gerektiren ağır işlerde (10 kg üzeri yük kaldırma, sürekli eğilerek çalışma, titreşimli zemin) çalıştırılması yasaktır. Sağlık kurulu raporunun arka yüzündeki "Çalıştırılamayacağı İşlerin Niteliği" bölümüne "Ağır bedensel güç ve omurga yükü gerektiren işlerde çalıştırılamaz" şerhi düşülmelidir. Bu şerh iş yerinde hafif masaüstü görevlere geçiş imkanı tanır. Emeklilik hakları için Engelli Emeklilik Hesaplama Robotu sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Sağlık Kurulu Heyet Muayenesinde Gerekli Dinamik Grafiler
Heyete girmeden önce mutlaka iki yönlü dinamik lomber grafi (fleksiyon ve ekstansiyon röntgeni) çektirilmelidir. Standart düz röntgende kayma görünmeyebilir; ancak hasta öne eğildiğinde omurun kaydığı net olarak belgelenir. Bu grafiler e-Nabız sistemine yüklenmeli ve heyet hekimine elden sunulmalıdır.
Eksik Oran Verilmesi Halinde İl Sağlık Müdürlüğü İtiraz Dilekçesi
T.C.
.................... VALİLİĞİ
İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE
BAŞVURAN HASTA: [Adınız Soyadınız] — T.C.: [...............]
ADRES: [Adresiniz]
İTİRAZ EDİLEN RAPOR: [Hastane Adı] — [Tarih] tarihli ve [Rapor No] sayılı rapor.
ÖĞRENME TARİHİ: [Tarih]
KONU: Omurgamda mevcut cerrahi enstrümantasyon (platin/vida) ve kalıcı hareket kısıtlılığına karşın tanzim edilen yetersiz orana itirazımdır.
AÇIKLAMALAR:
1. [Raporu Düzenleyen Hastane] tarafından tarafıma omurga kayması ve platin ameliyatı geçmişime rağmen yalnızca %[Verilen Düşük Oran] engellilik oranı takdir edilmiştir.
2. Ekte sunduğum ameliyat epikrizinden ve röntgenlerden görüleceği üzere bel omurgamda [Örn: L4-L5-S1 seviyelerinde 6 adet titanyum vida ve rod stabilizasyonu] mevcut olup omurga hareket açıklığım %50'nin üzerinde kalıcı kayba uğramıştır.
3. 20 Şubat 2019 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik Tablo 1.1 hükümleri uyarınca hak ettiğim oranın tespiti amacıyla dosyamın Hakem Hastaneye sevkini talep ederim.
TALEP VE SONUÇ: İtirazımın kabulü ile yeniden heyet muayenesine tabi tutulmam hususunda gereğini saygılarımla arz ederim. [Tarih]
Başvurucu
[İmza]
[Ad Soyad]
Yargıtay İçtihatlarında Omurga Enstrümantasyonu ve İş Gücü Kaybı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve Danıştay içtihatları uyarınca; omurgasında vida/çubuk implantı bulunan bireylerin mekanik omurga yükü taşıma kapasiteleri kalıcı olarak azalmış kabul edilir. Heyetlerin bu enstrümantasyonu yok sayarak fıtık varmış gibi düşük oran takdir etmesi açık bir hukuka aykırılık halidir.
Omurga Kanal Darlığı (Spinal Stenoz) ve Nörojenik Topallama
Bel kayması olan olguların neredeyse tamamında üstteki omurun öne kayması omurilik kanalının ön-arka çapını daraltır. Normal bir yetişkinde lomber spinal kanal ön-arka çapı 15-20 mm arasındadır. Bu çapın 13 mm altına inmesi göreceli darlık, 10 mm altına inmesi ise mutlak kanal darlığı (spinal stenoz) olarak tanımlanır.
Kanal darlığının sağlık kurulundaki en somut göstergesi Nörojenik Kladikasyon yani yürüme mesafesi kısıtlılığıdır:
- Hasta 100-200 metre yürüdükten sonra her iki bacağında şiddetli yanma, uyuşma, kramp ve güçsüzlük hisseder; öne doğru eğilip çömeldiğinde omurilik kanalı geçici olarak genişlediği için rahatlar.
- Sağlık kurulu muayenesinde hekim hastanın kesintisiz yürüme mesafesini not eder. Yürüme mesafesi 100 metrenin altına inmiş olan ameliyatsız veya ameliyatlı hastalara Kas-İskelet Sistemi Cetveli Tablo 1.2 gereğince tek başına doğrudan %30 ila %40 arasında ileri fonksiyon kaybı oranı takdir edilir.
Kifoz ve Skolyozda Cobb Açısı Hesaplama Standartları
Omurganın arkaya doğru aşırı kamburlaşması (kifoz) veya yana doğru eğrilmesi (skolyoz), bel kayması ile birlikte omurga biyomekaniğini tamamen çökerten patolojilerdir. Heyet muayenesinde oran tespiti için ayakta çekilen tüm omurga (36 inç boy grafileri) üzerinde Cobb açısı ölçülür:
- 40° – 55° Kifoz Açısı: Hafif-orta kamburluktur. Fleksiyon-ekstansiyon hareket kısıtlılığı ile birlikte %15 ila %20 oran verilir.
- 56° – 75° İleri Kifoz Açısı: Omurga ekseni belirgin bozulmuştur. Hastanın sırt kaslarında kronik spazm, boy kısalması ve erken yorulma oluşur. Heyet cetveli puanı doğrudan %25 ila %35 aralığındadır.
- 75° Üzeri Ağır Kifoz: Göğüs kafesi kaburgaları birbirine yaklaştığı için akciğerlerin genişlemesini engeller. Bu aşamada hastaya Göğüs Hastalıkları poliklinik muayenesi yapılarak Solunum Fonksiyon Testi (SFT) uygulanır. FVC ve FEV1 değerlerindeki düşüşe göre Göğüs Hastalıkları branşından ek %20-%40 puan alınır ve Balthazard ile birleştirilerek hastanın raporu %50-%70 seviyesine çıkarılır.
Meslek Hastalığı ve SGK Sürekli İş Göremezlik Geliri
Madencilik, inşaat, yük taşıma, ağır sanayi ve sürekli titreşime maruz kalınan şoförlük gibi iş kollarında çalışan bireylerde bel kayması (spondilolistezis) gelişmesi halinde, 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu Madde 14 uyarınca Meslek Hastalığı Bildirimi yapılabilir.
SGK Meslek Hastalıkları Hastanesince yapılan incelemede, bel omurgasındaki kayma ve platin cerrahisi işin niteliğine bağlı kabul edilirse ve meslekte kazanma gücü kayıp oranı en az %10 tespit edilirse; çalışana ömür boyu Sürekli İş Göremezlik Geliri bağlanır. Bu gelir emekli maaşından tamamen bağımsızdır; çalışan emekli olsa veya başka bir işte çalışsa dahi SGK tarafından her ay kesintisiz ödenmeye devam eder.
Trafik Kazası ve İş Kazası Sonrası Gelişen Omurga Kaymaları
Doğuştan veya yaşlılığa bağlı bel kaymalarının yanı sıra, yüksekten düşme ve araç içi trafik kazaları sonucu omurga kemiklerinde gelişen patlama kırıkları (burst fraktürü) sonrası yapılan vida/enstrümantasyon ameliyatları da bu kapsamdadır. İş kazası veya trafik kazası sonucu omurgasına platin takılan vatandaşlarımız; hem Sağlık Bakanlığı sağlık kurullarından genel engelli raporu alabilir hem de kazadaki kusur oranına göre sigorta şirketinden Aktüeryal Beden Gücü Kaybı (Maluliyet) Tazminatı talep edebilirler. Kazaya bağlı omurga enstrümantasyonunda Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kurulu da 2019 yönetmeliğini esas almaktadır.
Platinli Hastaların SGK Kapsamında Fizik Tedavi ve Termal/Kaplıca Hakları
Omurga füzyon ameliyatı olan hastaların ameliyat sonrası kas sertliklerini ve kronik spazmlarını gidermek için her yıl SGK tarafından karşılanan 30 seans ayaktan fizik tedavi ve rehabilitasyon (FTR) hakkı bulunur. Ayrıca sağlık kurulu raporuyla belgelenmek kaydıyla, Sağlık Bakanlığı onaylı kaplıca ve termal tesislerde yılda 21 gün boyunca refakatçisiyle birlikte ücretsiz tedavi görme imkanı Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) ile güvence altına alınmıştır.
Omurgada Vida Gevşemesi (Pseudoartroz) ve Rapor Oranının Yenilenmesi
Bazı hastalarda takılan titanyum vidalar kemik erimesi veya aşırı yük sebebiyle gevşeyebilir (pseudoartroz / kaynamama hali). Bu durumda şiddetli bel ağrısı yeniden başlar ve hastaya revizyon cerrahisi gerekebilir. Omurgasında vida kırılması veya gevşemesi tespit edilen bireyler, mevcut engelli raporlarının süresine bakılmaksızın 'Hastalık tablosunda ağırlaşma ve ameliyat komplikasyonu' gerekçesiyle sağlık kuruluna yeniden müracaat ederek rapor oranlarını bir üst basamağa taşıma hakkına sahiptirler.
Dinamik Omurga Stabilizasyonu ve Titanyum Platin Karşılaştırması
Son yıllarda bel kayması cerrahisinde kemikleri birbirine tamamen donduran sert (rijit) vida sistemlerinin yanı sıra, omurga hareketinin bir kısmını korumayı amaçlayan dinamik lomber stabilizasyon (hareketli vida/elastik rod) sistemleri de uygulanmaktadır. Sağlık kurulu hekimleri ameliyat epikrizinde dinamik stabilizasyon uygulandığını gördüklerinde, rijit füzyona kıyasla eklem hareket açıklığı kaybını bir miktar daha hafif puanlayabilirler. Ancak ameliyat sonrası çekilen fleksiyon-ekstansiyon grafilerinde omurganın öne eğilme açısı kısıtlanmışsa, kullanılan implantın türüne bakılmaksızın fonksiyonel kayıp esas alınarak asgari %20 ila %25 oran takdir edilmektedir.
Belinde Platin Olan Dar Gelirli Bireylere Engelli Aylığı Bağlanması
Omurga kayması ve platin cerrahisi sonrasında ağır beden gücü gerektiren işini kaybeden, sigortası sona eren ve düzenli geliri bulunmayan vatandaşlarımız; yetkili hastaneden aldıkları en az %40 oranlı engelli sağlık kurulu raporu ile ikamet ettikleri ilçenin Kaymakamlık bünyesindeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfına (SYDV) başvurarak 2022 Sayılı Kanun kapsamında her ay düzenli Engelli Aylığı alabilirler. Başvuru sırasında hanede kişi başına düşen aylık gelirin net asgari ücretin 1/3'ünü aşmaması şartı aranır. Rapor oranı %70 ve üzeri olan hastalar ise en yüksek engelli aylığı bareminden faydalanırlar.
Engelli Kimlik Kartı ve Şehir İçi/Şehirlerarası İndirim Hakları
Omurga cerrahisi ve spondilolistezis sebebiyle %40 ve üzeri engelli raporu alan tüm bireyler, e-Devlet üzerinden Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı onaylı Engelli Kimlik Kartı başvurusu yapabilirler. Bu kimlik kartı ile; 81 ilde belediye otobüsleri, metro, tramvay, vapurlar ve marmaray tamamen ücretsiz kullanılır. TCDD Yüksek Hızlı Trenlerinde (YHT) ve anahat trenlerinde %100 ücretsiz bilet hakkı tanınır. Türk Hava Yolları (THY) iç hat uçuşlarında %20, dış hatlarda %25 indirim sağlanır. Şehirlerarası yolcu otobüslerinde ise 4925 Sayılı Karayolu Taşıma Kanunu uyarınca resmi bilet tarifesi üzerinden %30 ila %40 zorunlu yasal indirim uygulanır.
Omurga Cerrahisi Geçiren Çalışanlarda Engelli Vergi İndirimi Avantajı
Omurga kayması veya platinli cerrahi sonrası en az %40 oranında engelli sağlık kurulu raporu alan ücretli çalışanlar (4A işçiler ve 4C memurlar), Gelir İdaresi Başkanlığına (İnteraktif Vergi Dairesi - İVD) online olarak başvurarak 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu Madde 31 uyarınca Engelli Vergi İndirimi hakkından faydalanırlar. Bu hak sayesinde bordroda gelir vergisi matrahından her ay dereceye göre yasal tutar düşülür ve net maaşta hissedilir bir artış sağlanır. Ayrıca bu indirim, çalışanın SGK erken emeklilik başvurusunda doğrudan kabul görmesini sağlayan en bağlayıcı mali belgedir.
