EKPSS Atamalarında Mülakat Var mı? Derece, Kadro ve İntibak Rehberi

Engelli Kamu Personel Seçme Sınavı (EKPSS) merkezi yerleştirmeleri; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 53. maddesi, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ve ilgili Cumhurbaşkanlığı Yönetmeliği hükümleri uyarınca kamu kurumlarının boş kadrolarına liyakat, fırsat eşitliği ve merkezi puan üstünlüğü esas alınarak gerçekleştirilen en temel kamusal istihdam mekanizmasıdır. EKPSS yerleştirmesi sonucunda kamu kurumlarına atanmaya hak kazanan engelli memur adaylarının en çok merak ettiği iki temel konu; merkezi atama sonrasında kurumların herhangi bir mülakat (sözlü sınav) yapıp yapamayacağı ile öğrenim durumlarına göre göreve hangi derece ve kademeden başlayacaklarıdır.

Kamu idarelerinin engelli memur istihdamında takdir yetkisi kanunla sınırlandırılmış olup, merkezi yerleştirme puanıyla ÖSYM tarafından ilan edilen bir kadroya yerleşen adayın kurum tarafından ayrıca sübjektif bir sözlü sınava veya elemeye tabi tutulması hukuken kesin biçimde yasaklanmıştır. Göreve başlama aşamasında ise 657 sayılı Kanun'un 36. maddesi çerçevesinde lise, ön lisans, lisans ve lisansüstü mezuniyetleri doğrultusunda objektif bir intibak takvimi uygulanır. Bu kapsamlı rehberde; EKPSS atamalarında mülakat yasağının yasal dayanaklarını, istisnai kadro ayrımlarını, derece ve kademe ilerleme matematiğini, yeşil pasaport (hususi damgalı pasaport) hak ediş simülasyonunu, göreve başlama sürecinin 5 aşamalı bürokratik krokisini ve idari hak kayıplarına karşı hazırlanmış resmi itiraz dilekçesi taslağını bulacaksınız.

1. 657 Sayılı Kanun Madde 53 ve EKPSS'de Mülakat Yasağının Yasal Temelleri

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 10. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "Çocuklar, yaşlılar, engelliler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz" amir hükmü, engelli bireyler lehine pozitif ayrımcılığı anayasal güvenceye kavuşturmuştur. Bu anayasal emrin kamu istihdamındaki doğrudan izdüşümü ise 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 53. maddesinde düzenlenmiştir.

Söz konusu maddenin birinci ve ikinci fıkraları açıkça hüküm altına alır: Kamu kurum ve kuruluşları, dolu memur kadrolarının en az yüzde 3'ü oranında engelli personel çalıştırmakla yükümlüdür. Engellilerin devlet memurluğuna atanmaları ise; merkezi olarak yapılacak Engelli Kamu Personel Seçme Sınavı (EKPSS) sonuçlarına veya kura yöntemine göre gerçekleştirilir. Kanun koyucu, engellilerin kamu hizmetine alınmasında genel hükümlerde yer alan kurumsal sözlü sınav veya mülakat yetkisini 53. madde kapsamındaki merkezi yerleştirmelerde tanımamıştır.

07.02.2014 tarih ve 28906 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 'Engelli Kamu Personel Seçme Sınavı ve Engellilerin Devlet Memurluğuna Alınmaları Hakkında Yönetmelik' hükümleri uyarınca da süreç şu şekilde işler:

• Merkezi Puan Üstünlüğü: ÖSYM, adayların EKPSS puanı, branş sıralaması ve tercih sırasını esas alarak bilgisayar ortamında merkezi yerleştirme yapar.
• Bağlı Yetki Kuralı: ÖSYM tarafından yerleştirme belgesi üretildiği anda, yerleştirilen kamu kurumu açısından atama işlemi bir 'bağlı yetki' halini alır. Kurum idaresi, adayın arşiv araştırması ve atanma genel şartları (sağlık kurulu raporundaki çalışabilirlik durumu gibi) dışında adayı eleyebilecek yeni bir değerlendirme kıstası veya sözlü mülakat uyduramaz.
• Sözlü Sınav Yasağı: Merkezi tercih kılavuzunda yer alan Genel İdare Hizmetleri (GİH), Teknik Hizmetler (THS), Sağlık Hizmetleri (SHS) ve Yardımcı Hizmetler (YHS) kadrolarının hiçbirinde mülakat uygulanmaz. Puanı yetip tercihine yerleşen aday doğrudan atamaya hak kazanır.

2. Merkezi Yerleştirme vs. İstisnai Kadrolar: Hangi Durumlarda Sözlü Sınav Yapılabilir?

Kamuoyunda zaman zaman "EKPSS ile atandım ama mülakata çağrıldım" şeklinde ortaya çıkan yanlış algı, merkezi yerleştirme ile kurumların kendi özel mevzuatları uyarınca açtığı münferit alımların birbirine karıştırılmasından kaynaklanmaktadır. Bu ayrımı netleştirmek adına aşağıdaki yasal ayrım noktalarını bilmek hayati önem taşır:

A. EKPSS Merkezi Atamaları (Kesinlikle Mülakat Yoktur)

ÖSYM tarafından yayımlanan EKPSS Tercih Kılavuzu üzerinden tercih bildirimi yapılarak kazanılan bakanlıklar, valilikler, kaymakamlıklar, üniversiteler, il özel idareleri, belediyeler ve bağlı genel müdürlük kadrolarında hiçbir şekilde mülakat yapılmaz. Adayın yapması gereken tek işlem, atama için istenen evrakları süresi içerisinde ilgili kurumun Personel Daire Başkanlığı'na teslim etmektir.

B. Engelli Öğretmen Atamaları (MEB Özel Süreci)

Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde istihdam edilen engelli öğretmenlerin ataması, ÖSYM merkezi tercihinden ayrı olarak MEBBİS üzerinden MEB Personel Genel Müdürlüğü koordinasyonunda yürütülür. Ancak bu süreçte de bir sözlü sınav veya mülakat yapılmaz. Adaylar lisans mezuniyet alanı, pedagojik formasyon ve geçerli EKPSS lisans puanı üstünlüğüne göre tercih ettikleri okullara doğrudan kadrolu öğretmen olarak atanırlar.

C. Diyanet İşleri Başkanlığı ve Özel Yeterlik İsteyen İstisnai Kadrolar

Yalnızca Diyanet İşleri Başkanlığı'nın Kur'an Kursu Öğreticisi, İmam-Hatip veya Müezzin-Kayyım gibi dini ihtisas ve hitabet gerektiren özel unvanlarında, mevzuat gereği adayın temel dini yeterliklerini (ezber, tilavet, tashih-i huruf) ölçen mesleki uygulama sınavları yapılabilmektedir. Ancak bu sınav bir mülakat değil, ilgili unvanın kanuni ön yeterlik şartıdır ve başvuru kılavuzunda açıkça özel koşul olarak belirtilir.

3. Öğrenim Düzeyine Göre Başlangıç Derece ve Kademe Karşılaştırma Matrisi

Devlet memurluğu hiyerarşisinde unvan kadar önemli bir diğer unsur, personelin maaş katsayısını, ek göstergesini, sorumluluk tazminatını ve ileride kazanacağı yeşil pasaport hakkını belirleyen Derece ve Kademe sistemidir. 657 sayılı Kanun'un 36. maddesi ("Tesis Edilen Sınıflar ve Ortak Hükümler"), kamu hizmetine ilk defa atanan memurların tahsil derecelerine göre hangi kademe ve dereceden göreve başlatılacağını kesin ve bağlayıcı biçimde düzenlemiştir.

Engelli memurlar açısından herhangi bir hak kaybı yaşanmaması adına, memuriyete başlangıçtaki standart baremler aşağıdaki gibidir:

Önemli Ek Hak (657 S.K. 36/A-2): 4 yıllık lisans mezuniyeti sonrasında Teknik Hizmetler Sınıfı (Mühendis, Mimar, Şehir Plancısı, İstatistikçi vb.) veya Sağlık Hizmetleri Sınıfı kadrolarına atanan engelli memurlar, göreve 9/1 yerine 1 derece ilavesi ile 8. derecenin 1. kademesinden (8/1) başlatılırlar.

4. Derece Yükselmesi, 68/B Torba Kadro ve Yeşil Pasaport Hak Ediş Simülasyonu

Devlet memurluğuna atandıktan sonra baremin durağan kalması söz konusu değildir. Memurun hizmet süresi ve sicil durumu doğrultusunda ilerleme iki farklı eksende devam eder:

A. Yıllık Kademe İlerlemesi (657 S.K. Madde 64)

Memurun bulunduğu kademede en az 1 yıl çalışmış olması ve hakkında olumsuz bir disiplin cezası bulunmaması durumunda, her yıl 1 kademe ilerlemesi otomatik olarak siciline işlenir. Örneğin; göreve 9/1 olarak başlayan bir lisans mezunu, 1. yılını doldurduğunda 9/2, 2. yılını doldurduğunda 9/3 baremine yükselir.

B. 3 Yıllık Derece Yükselmesi (657 S.K. Madde 68/A)

Her derecede 3 kademe (örneğin 9/1, 9/2, 9/3) tamamlandıktan sonra, personelin boş bir üst derece kadro bulunması halinde 3 yılın sonunda bir üst dereceye terfi ettirilir. Yani 9/3 olan personel, 4. hizmet yılına girdiğinde 8. derecenin 1. kademesine (8/1) terfi eder.

C. 68/B Maddesi Kapsamında Hızlı Derece Yükselmesi (Torba Kadro)

657 sayılı Kanun'un 68. maddesinin (B) bendi, lisans veya ön lisans mezunu personelin normal 3 yıllık süreleri beklemeden 1, 2, 3 ve 4. dereceli idari veya uzmanlık kadrolarına erken atanmasına imkan tanır. 2026 yılı güncel mevzuatına göre:

• 1. Dereceli Kadrolar İçin: En az 10 yıl fiili hizmet süresi,
• 2. Dereceli Kadrolar İçin: En az 10 yıl fiili hizmet süresi,
• 3. ve 4. Dereceli Kadrolar İçin: En az 8 yıl fiili hizmet süresi gerekmektedir.

D. Yeşil Pasaport (Hususi Damgalı Pasaport) Hak Ediş Simülasyonu

5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca yeşil pasaport alma hakkı, unvandan bağımsız olarak 1., 2. veya 3. derece kadrolarda bulunan memurlara ve bunların eş ile 25 yaşını doldurmamış okuyan çocuklarına tanınmıştır.

5. Adım Adım ÖSYM Yerleştirmesinden Göreve Başlamaya Kadar Kadro ve Sicil Krokisi

EKPSS sonuçları açıklandıktan ve yerleştirme belgesi alındıktan sonra adayın takip etmesi gereken idari yol haritası 5 ana aşamadan oluşur:

1. 1. Aşama: Atama Kılavuzunun ve İstenen Belgelerin İlanı: Yerleştirildiğiniz kurum (örneğin Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gelir İdaresi Başkanlığı veya ilgili Üniversite Rektörlüğü), kendi resmi internet sitesinin Duyurular / Personel sekmesinde belge teslim takvimini yayımlar. Genellikle 15 gün ile 1 ay arasında teslim süresi tanınır.
2. 2. Aşama: Sağlık Kurulu Raporunun İncelenmesi: Atanma için kuruma sunulan Engelli Sağlık Kurulu Raporu veya ÇÖZGER belgesinde adayın engel oranı en az %40 olmalı ve raporun 'Çalıştırılamayacağı İş Alanları' bölümü atanılan unvanın gerektirdiği görevlerle çelişmemelidir. Kurumlar raporun güncelliğini e-Rapor sistemi üzerinden teyit eder.
3. 3. Aşama: 7315 Sayılı Kanun Uyarınca Arşiv Araştırması: 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu uyarınca, ilk defa devlet memurluğuna atanacak tüm adaylar hakkında Emniyet ve Adli Sicil kanalıyla arşiv araştırması yapılır. Bu süreç ortalama 3 ila 6 hafta sürer.
4. 4. Aşama: Atama Kararnamesinin Tebliği ve Başlama Süresi: Arşiv araştırması olumlu sonuçlanan adayın atama kararnamesi makamca onaylanır ve adaya resmi tebligat yapılır. 657 sayılı Kanun'un 62. maddesi uyarınca:
   • İkamet ettiği belediye sınırları içerisindeki bir kadroya atanan memur, tebligatı izleyen ilk iş günü mesai başlangıcında göreve başlamak zorundadır.
   • Başka bir şehirdeki veya ilçe dışındaki kadroya atanan memur ise tebligatı izleyen 15 gün içerisinde göreve başlayabilir (yol meyli süresi).
5. 5. Aşama: İntibak ve Hizmet Birleştirmesi: Göreve başlama yazısı imzalandıktan sonra, daha önce sigortalı (SGK 4/a veya Bağ-Kur 4/b) olarak çalışılan süreler varsa, SGK hizmet dökümü verilerek 657 S.K. intibak hükümleri uyarınca derece ve kademeye eklenmesi talep edilir.

6. Hatalı Derece Tespiti veya Hukuka Aykırı Mülakat Dayatmasına Karşı İtiraz Dilekçesi

Bazı kamu kurumlarında personelin eğitim intibakının eksik yapılması, teknik hizmet sınıfı ilave 1 derecesinin verilmemesi veya hukuka aykırı biçimde adayın göreve başlatılmasında keyfi sözlü mülakat şartı koşulması durumunda aşağıdaki resmi idari itiraz dilekçesi kullanılmalıdır:

T.C. [ATANDIĞINIZ KURUMUN ADI]
PERSONEL GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE / İNSAN KAYNAKLARI DAİRE BAŞKANLIĞINA
[Şehir Adı]

KONU: EKPSS Atama Sürecinde Hatalı Belirlenen Derece/Kademe İntibakının Düzeltilmesi ve Göreve Başlatılma Talebi Hakkındadır.

T.C. KİMLİK NO: [T.C. Kimlik Numaranız]
ADRES: [İkametgah Adresiniz]
TELEFON: [İletişim Numaranız]
YERLEŞTİRME BELGE NO: [ÖSYM Yerleştirme Sonuç Belge Tarih ve Sayısı]

ÖSYM Başkanlığı tarafından [Yıl/Dönem] EKPSS yerleştirme sonuçları kapsamında kurumunuzun [Birim / İl / İlçe Adı] bünyesinde yer alan [Kadro Unvanı - Örneğin: V.H.K.İ. / Mühendis / Memur] kadrosuna [KPSS Puanı] puanımla merkezi olarak yerleştirilmiş bulunmaktayım.

Kurumunuz tarafından tarafıma tebliğ edilen atama işleminde göreve başlangıç derecem [Hatalı Belirtilen Derece/Kademe - Örneğin: 10/1] olarak tespit edilmiştir. Oysaki ekte sunduğum onaylı diploma örneğinden de anlaşılacağı üzere [Mezun Olduğunuz Okul ve Fakülte Adı] [Bölüm Adı] mezunuyum. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 36. maddesinin "Ortak Hükümler" başlıklı (A) bendi hükümleri uyarınca [Öğrenim Düzeyiniz - Örneğin: 4 Yıllık Fakülte Lisans] mezunlarının göreve başlama derecesi 9. derecenin 1. kademesidir. [Eğer Teknik Hizmetler ise: Ayrıca anılan maddenin 2. fıkrası uyarınca Teknik Hizmetler Sınıfına atandığımdan tarafıma ilave 1 derece verilmesi yasal zorunluluktur].

Ayrıca 657 sayılı Kanun'un 53. maddesi ve EKPSS Yönetmeliği hükümleri uyarınca merkezi yerleştirme sonrası adayların herhangi bir sözlü sınav, eleme veya mülakata tabi tutulması hukuken mümkün olmayıp idarenin bağlı yetki kapsamında atamamı tekemmül ettirmesi gerekmektedir.

Yukarıda arz ve izah edilen yasal gerekçeler doğrultusunda; şahsıma ait göreve başlangıç intibakının [Doğru Derece/Kademe - Örneğin: 9/1 veya 8/1] olarak düzeltilmesini ve göreve başlama işlemlerimin ivedilikle tamamlanmasını saygılarımla arz ve talep ederim. [Tarih]

Adres ve İletişim: [Adınız Soyadınız - İmzanız]

EKLER:
1. ÖSYM EKPSS Yerleştirme Sonuç Belgesi
2. Noter Onaylı Lisans / Ön Lisans Diploması Örneği
3. Engelli Sağlık Kurulu Raporu Sureti

7. Danıştay Emsal Kararları Çerçevesinde Engelli Memurun Hukuki Güvenceleri

Türkiye'de idari yargı içtihadı, engelli personelin istihdam güvencesi konusunda son derece açık ve tavizsiz bir tutum sergilemektedir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK) ile Danıştay 12. Dairesi'nin müstakar kararlarında vurgulanan temel hukuki ilkeler şunlardır:

• İdarenin Bağlı Yetkisi: Danıştay içtihatlarında açıkça belirtildiği üzere; ÖSYM tarafından gerçekleştirilen EKPSS merkezi yerleştirmesi sonrasında kamu kurumlarının "kadro ihtiyacının kalmadığı", "adayı yetersiz bulduğu" veya "kurum içi sözlü mülakat yapacağı" gerekçeleriyle adayı göreve başlatmaması açık bir hukuka aykırılık teşkil eder. Merkezi yerleştirme, kurum açısından atama yapma yükümlülüğü doğuran idari bir tespittir.
• Sağlık Raporundaki İfadelerin Yorumlanması: Danıştay 12. Dairesi'nin yerleşik kararlarında; adayın sağlık raporunda yer alan genel ibarelerin kurumlarca aleyhe yorumlanarak atamanın iptal edilemeyeceği, raporunda "çalışabilir" kaydı bulunan bir engelli adayın istihdam edilmesinin anayasal pozitif ayrımcılık ilkesinin bir gereği olduğu hükme bağlanmıştır.
• Geriye Dönük Maaş ve Özlük Hakları İadesi: Hukuka aykırı biçimde mülakata tabi tutulan, ataması geciktirilen veya iptal edilen adayların İdare Mahkemesi'nde açtıkları iptal davalarında mahkemeler; hukuka aykırı işlemin iptaline karar vermekle kalmayıp, personelin göreve başlatılmadığı süre boyunca mahrum kaldığı tüm maaş, ek ödeme ve derece-kademe haklarının yasal faiziyle birlikte idarece tazmin edilmesine karar vermektedir.

EKPSS merkezi atamalarında mülakat (sözlü sınav) var mı?

Hayır. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 53. maddesi ve EKPSS Yönetmeliği uyarınca ÖSYM tarafından yapılan merkezi yerleştirmelerde kesinlikle mülakat yapılmaz. Atamalar tamamen merkezi sınav puanı ve tercih sıralamasına göre doğrudan gerçekleştirilir.

Öğretmenlik atamalarında mülakat uygulanıyor mu?

Hayır. MEB bünyesindeki engelli öğretmen atamalarında sözlü sınav veya mülakat bulunmamaktadır. Başvurular MEBBİS üzerinden alınır ve adaylar EKPSS lisans puan üstünlüğü ile formasyon durumlarına göre doğrudan atanırlar.

Lise mezunu engelli memur hangi dereceden göreve başlar?

657 sayılı Kanun'un 36. maddesi uyarınca genel lise mezunları 13. derecenin 3. kademesinden (13/3), meslek lisesi veya teknik lise mezunları ise 12. derecenin 2. kademesinden (12/2) göreve başlarlar.

Ön lisans ve lisans mezunlarının başlangıç derece ve kademesi nedir?

2 yıllık meslek yüksekokulu (ön lisans) mezunları 10. derecenin 2. kademesinden (10/2), 4 yıllık fakülte (lisans) mezunları ise 9. derecenin 1. kademesinden (9/1) memuriyete başlarlar. Teknik ve sağlık sınıflarına atanan lisansiyerlere ilave 1 derece verilerek 8/1 bareminden başlatılırlar.

EKPSS ile atanan bir memur yeşil pasaport alabilir mi?

Göreve yeni başlayan bir personel ilk etapta yeşil pasaport alamaz. 5682 sayılı Pasaport Kanunu uyarınca yeşil pasaport alabilmek için memurun 1., 2. veya 3. derece kadroya yükselmesi gerekir. Lisans mezunları normal terfiyle 18. yılda, 68/B torba kadro uygulamasıyla ise en erken 8. hizmet yılında bu hakka kavuşabilirler.

Memuriyete başlamadan önceki sigortalı hizmetler dereceye sayılır mı?

Evet. 657 sayılı Kanun'un 36/C maddesi uyarınca Teknik Hizmetler ve Sağlık Hizmetleri sınıfında çalışanların özel sektördeki mesleki sigorta sürelerinin 3/4'ü memuriyet intibakında derece ve kademe ilerlemesine eklenir.