Belediye ve Üniversite Tercih Edecekler Dikkat: Tayin Hakkı Olmayan Kadrolar

EKPSS (Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı) tercih dönemlerinde yüksek taban puan kaygısıyla adayların en sık düştüğü hatalardan biri, kurumların teşkilat yapısını ve tayin olanaklarını araştırmadan tercih yapmaktır. Özellikle üniversiteler, belediyeler, il özel idareleri ve bağımsız üst kurullar, genel bütçeli bakanlıklar gibi geniş bir taşra ağına sahip değildir. Bu nedenle atandıktan sonra memleketine dönmek, ailesinin yanına taşınmak veya tedavi imkanlarının daha gelişmiş olduğu büyükşehirlere yer değiştirmek isteyen engelli memurlar büyük hukuki ve bürokratik engellerle karşılaşmaktadır.

657 Sayılı Kanun Ek Madde 39 ve Engelli Memurun Tayin Hakkı

Devlet memurlarının yer değiştirme hakkını düzenleyen 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun Ek 39. maddesi gereğince; memurun kendisinin, eşinin veya bakmakla yükümlü olduğu birinci derece kan hısımlarının engellilik durumunu belgelendirmesi halinde, memura bir defaya mahsus olmak üzere görev yaptığı kurumun kadro imkanları ve teşkilat yapısı dahilinde yer değiştirme hakkı tanınmıştır.

Ayrıca Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik'in Ek 3. maddesi, en az %40 engelli raporu bulunan memurlara engellilik durumundan kaynaklanan gerekçelerle yer değiştirme kolaylığı sağlanmasını amirdir. Ancak buradaki can alıcı hukuki detay, yer değiştirmenin sadece aynı kurumun taşra teşkilatına yapılabilmesidir. Eğer personelin çalıştığı kamu kurumunun başka bir il veya ilçede teşkilatı bulunmuyorsa, Ek 39. madde fiilen uygulanamaz hale gelmektedir.

Kurum Türlerine Göre Engelli Memur Tayin ve Nakil Yetki Matrisi

Adayların EKPSS tercih listesini oluştururken göz önünde bulundurması gereken kurum yapıları, nakil imkanları ve hukuki risk seviyeleri aşağıdaki tabloda detaylandırılmıştır:

Belediyelerde ve Üniversitelerde Tayin Neden Bu Kadar Zordur?

Üniversiteler 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu uyarınca kamu tüzel kişiliğine ve idari özerkliğe sahip bağımsız kurumlardır. Bir üniversitenin başka bir ilde veya ilçede bağlı şubesi bulunmaz. Benzer biçimde 5393 sayılı Belediye Kanunu uyarınca yerel yönetimler mahalli müşterek ihtiyaçları karşılamak üzere kurulmuş yerel özerk birimlerdir.

Dolayısıyla bir üniversitede veya belediyede memur olarak göreve başlayan engelli birey, şehir değiştirmek istediğinde "kurum içi yer değişikliği" talep edemez. Başvurabileceği tek yol 657 sayılı Kanun'un 74. maddesinde düzenlenen kurumlar arası naklen atama yoludur. Bu süreçte memurun gitmek istediği hedef kurumun (örneğin memleketindeki Valilik veya İl Milli Eğitim Müdürlüğü) kendisini talep etmesi, ardından şu an görev yaptığı belediye başkanının veya üniversite rektörünün "muvafakat" (ayrılma izni) vermesi şarttır. Kurum amirleri personel yetersizliğini gerekçe göstererek muvafakat vermeyi neredeyse istisnasız reddetmektedir.

Muvafakat Talebi Reddedilen Memurun İdari Yargı ve Dava Yolu

Muvafakat talebi idare tarafından reddedilen engelli memurlar, ret kararının tebliğinden itibaren 60 gün içerisinde yetkili İdare Mahkemesi'nde "İptal ve Yürütmeyi Durdurma" davası açabilirler. Danıştay İkinci ve Beşinci Dairelerinin yerleşik içtihatlarında; Anayasa'nın aile birliğini ve engellilerin korunmasını emreden amir hükümleri, personelin sağlık durumunun görev yerinde sürdürülemez nitelikte olması ve 5378 sayılı Kanun gereğince idarenin takdir yetkisinin kamu yararı ve hakkaniyet sınırları dahilinde kullanılması gerektiği vurgulanmaktadır. Açılan davalarda tam teşekküllü sağlık kurulu raporu ve bakmakla yükümlülük belgeleri eksiksiz sunulduğunda memur lehine iptal kararları tesis edilebilmektedir.

Adım Adım Kurumlar Arası Geçiş ve Tayin Krokisi

1. Hedef Kurumun Tespiti ve Temas: Naklen geçilmek istenen ildeki genel bütçeli bir kurumla (Milli Eğitim, İl Sağlık, Defterdarlık vb.) görüşülerek boş engelli memur kadrosu bulunduğu ve atama talebinin kabul edileceği yönünde ön mutabakat sağlanır.
2. Resmi Talep Yazısının İntikali: Hedef kurum, personelin halen görev yaptığı üniversiteye veya belediyeye resmi üst yazı ile 657 sayılı Kanun'un 74. maddesi gereğince naklen atama izni (muvafakat) talep eder.
3. Mevcut Kurumun Değerlendirmesi: Rektörlük Personel Dairesi veya Belediye İnsan Kaynakları Müdürlüğü hizmet ihtiyacını inceleyerek talebe olumlu veya olumsuz cevap verir.
4. İtiraz ve Dava Süreci: Muvafakat verilmemesi halinde personelin engellilik sağlık kurulu raporu, ikamet durumu ve 657 sayılı Kanun Ek 39. maddesi gerekçe gösterilerek 60 gün içinde İdare Mahkemesi nezdinde iptal davası açılır.

Örnek Kurumlar Arası Nakil ve Muvafakat Talep Dilekçesi

Belediye veya üniversite kadrosunda görev yapan engelli memurların kurum amirliğine sunabileceği resmi dilekçe taslağı:

[İLGİLİ REKTÖRLÜK MAKAMINA / BELEDİYE BAŞKANLIĞI'NA]
(Personel Daire Başkanlığı / İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdürlüğü)

BAŞVURU SAHİBİ (AD SOYAD): [Adınız Soyadınız]
T.C. KİMLİK NUMARASI: [11 Haneli T.C. Numaranız]
GÖREV YERİ VE KADROSU: [Birimi - Unvanı / Sicil No]
ADRES: [İkametgah Adresiniz]
KONU: 657 Sayılı Kanun Ek Madde 39 ve 74. Maddesi Kapsamında Naklen Atama Muvafakati Verilmesi Talebidir.

AÇIKLAMALAR:
Kurumunuz bünyesinde [Unvanınız] kadrosunda görev yapmaktayım. Ekte sunulan engelli sağlık kurulu raporumda belirtildiği üzere [%XX] oranında engellilik durumum bulunmaktadır. Görev yaptığım ilin iklim ve fiziki koşulları ile sosyal destek çevremin bulunmaması, sağlık durumumun idamesini ve tedavi süreçlerimi ciddi surette olumsuz etkilemektedir.

Tarafımca yapılan girişimler neticesinde [Hedef Kurum Adı - Örn: Ankara İl Milli Eğitim Müdürlüğü], bünyesinde durumuma uygun boş kadro bulunduğunu ve naklen atamamın yapılabilmesi için kurumunuzdan muvafakat talep edeceğini bildirmiştir.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun Ek 39. maddesi, Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik'in Ek 3. maddesi ve 5378 sayılı Kanun hükümleri gereğince, adı geçen kuruma naklen atanabilmem hususunda kurumunuzca gerekli muvafakatin verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim. ../../2026

İMZA: [İmzanız]
EKLER:
1. e-Devlet Barkodlu Güncel Engelli Sağlık Kurulu Raporu
2. Tedavi ve Takip Belgeleri / İkametgah Sureti

Üniversiteler Arası Karşılıklı Yer Değiştirme (Becayiş) Yolu

Üniversite kadrolarına atanan engelli personelin şehir değiştirebilmesi için en pratik alternatiflerden biri 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 73. maddesinde düzenlenen "Karşılıklı Yer Değiştirme" (Becayiş) müessesesidir. Becayiş yapılabilmesi için aynı hizmet sınıfında ve aynı unvanda görev yapan (örneğin iki adet Lisans mezunu Bilgisayar İşletmeni veya iki adet Hizmetli) iki memurun karşılıklı olarak yer değiştirmek istemesi gerekir.

Adaylar sosyal platformlar, sendika temsilcilikleri veya memur forumları üzerinden gitmek istedikleri ildeki üniversitede kendi unvanında çalışan bir meslektaşı ile anlaşarak her iki üniversite rektörlüğüne eş zamanlı becayiş dilekçesi sunarlar. İdarelerin karşılıklı onay vermesi halinde personel açığı doğmadığı için rektörlüklerin muvafakat verme ihtimali tek taraflı nakle kıyasla çok daha yüksektir.

Eş Durumu ve Sağlık Mazeretiyle Mahkeme Kararı Emsalleri

Anayasa'nın 41. maddesi ailenin huzur ve refahı ile eşlerin bir arada yaşamasını devlet güvencesine almıştır. Benzer biçimde Anayasa'nın 56. maddesi herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama ve tedaviye erişim hakkını amirdir. Belediye veya üniversite yönetimleri engelli memurun eş durumu veya kronik hastalık takip mazeretine rağmen nakil muvafakati vermediğinde, İdare Mahkemeleri idarenin takdir yetkisini kamu yararı aleyhine kullandığı gerekçesiyle ret işlemlerini iptal etmektedir.

Özellikle Danıştay 2. Dairesi'nin yerleşik içtihatlarında; "Engelli memurun sağlık kurulu raporuyla belgelenen tedavi süreçlerinin görev yaptığı il sınırlarında yapılamaması veya engelli eş/çocuğun bakımı için sosyal destek çevresinin zorunlu bulunması hallerinde idarenin muvafakat vermekten kaçınması hukuka ve hakkaniyete aykırıdır" hükmü verilerek personelin atanmasının önü açılmaktadır.

Belediyelerden Genel Bütçeli Kurumlara Geçiş Taktikleri

Belediye bünyesinde çalışan bir memurun genel bütçeli bir bakanlığa (örneğin Gençlik ve Spor Bakanlığı, Aile Bakanlığı veya Nüfus Müdürlüğü) geçebilmesi için 5393 sayılı Belediye Kanunu ve Mahalli İdareler Norm Kadro Yönetmeliği usullerine riayet edilmelidir. Geçiş sürecinde ilk adım belediye başkanı ile doğrudan görüşülerek şahsi muvafakat sözü alınmasıdır. Muvafakat belgesi hedef kuruma ulaştıktan sonra Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü onayıyla kurumlar arası kadro aktarımı başarıyla neticelendirilir.

Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsman) ve Sendikal Hukuk Desteği

Tayin veya muvafakat talebi üniversite rektörlüğü veya belediye başkanlığı tarafından reddedilen engelli kamu görevlileri, dava açma süresi içinde veya dava öncesinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne bağlı Kamu Denetçiliği Kurumu'na (KDK) ücretsiz online başvuru yapabilirler. Ombudsmanlık, engellilik hakları ve aile bütünlüğünün korunması ilkeleri doğrultusunda kurum amirliklerine "tavsiye kararı" gönderebilmektedir. İdareler bu karara uymak zorunda olmasa dahi, İdare Mahkemelerinde açılacak iptal davalarında Kamu Denetçiliği Kurumu'nun lehte tavsiye kararı mahkeme heyeti nezdinde son derece güçlü bir delil teşkil eder. Ayrıca üyesi olunan yetkili memur sendikalarının avukatları aracılığıyla adli yardım ve ücretsiz dava takibi sağlanmaktadır.

Resmi Kaynaklar ve Mevzuat Bağlantıları

Üniversiteye atanan engelli bir memur başka bir üniversiteye doğrudan tayin isteyebilir mi?

Hayır. Üniversiteler birbirinden tamamen bağımsız tüzel kişiliklerdir. Bir üniversiteden diğerine geçiş ancak her iki rektörlüğün karşılıklı muvafakati ve boş kadro kabulüyle yapılan kurumlar arası naklen atama yoluyla mümkündür.

657 sayılı Kanun'un Ek 39. maddesi belediyelerde neden uygulanamaz?

Ek 39. madde personelin görev yaptığı kurumun taşra teşkilatına tayinini öngörür. Belediyelerin ise kendi mülki il veya ilçe sınırları dışında herhangi bir taşra teşkilatı veya başka ilde teşkilatı bulunmadığından kurum içi tayin fiilen imkansızdır.

Aday memurluk sürecinde tayin veya muvafakat istenebilir mi?

657 sayılı Kanun'un 54. maddesi gereğince aday memurluk süresi içinde (1 ila 2 yıl) memurların başka kurumlara nakli kural olarak yapılamaz. Tayin talepleri için asaletin tasdik edilmesi şarttır.

Muvafakat talebi reddedilen memur idare mahkemesinde dava kazanabilir mi?

Evet. Danıştay'ın yerleşik içtihatları doğrultusunda, engellilik raporu ve hayati sağlık/tedavi mazeretleri bulunan memurların başvurularında keyfi muvafakat retleri iptal edilmekte ve yürütmeyi durdurma kararları verilebilmektedir.

Tercih yaparken hangi kurumlar tayin kolaylığı açısından öncelikli olmalıdır?

Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Adalet Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Gelir İdaresi Başkanlığı gibi 81 ilin tamamında geniş teşkilatı bulunan genel bütçeli kamu idareleri tercih edilmelidir.