ÖTV'siz Engelli Aracı Sahibinin Vefatı Halinde Mirasçılara Devir 2026: 5 Yıl Kuralı, ÖTV Muafiyeti ve Veraset Rehberi

ÖTV muafiyetli araç sahibinin vefatı durumunda mirasçılara devir, hem vergi hukuku hem de miras hukuku prensiplerinin kesiştiği, yanlış işlemler yapılması halinde mirasçıları yüzbinlerce liralık ÖTV tarhiyatı ve vergi ziyaı cezaları ile karşı karşıya bırakan son derece hassas bir süreçtir. 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 15. maddesinin 2 numaralı fıkrasının (a) bendi uyarınca, engelli bireyin ilk iktisabında ÖTV istisnasından faydalanılan bir taşıtın veraset yoluyla mirasçılara intikalinde belirli kanuni kurallar ve istisnalar uygulanmaktadır.

Engelli yakınının kaybıyla derin üzüntü yaşayan aile fertleri, bürokratik prosedürlerin karmaşıklığı sebebiyle sıklıkla hatalı tasarruflarda bulunmakta veya vergi dairesinden ilişik kesme belgesi almadan araç satmaya çalışarak başlangıçta ödenmeyen vergileri faiziyle ödemek zorunda kalmaktadır. Bu kapsamlı rehberde; 5 yıllık sürenin dolup dolmadığına göre intikal seçeneklerini, tek mirasçı lehine feragat prosedürünü, sulh hukuk ve noter işlemlerini ve resmi dilekçe süreçlerini adım adım açıklıyoruz.

1. Yasal Çerçeve: 4760 Sayılı Kanun Madde 15/2-a ve 4721 Sayılı TMK

Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 15/2-a maddesi açık bir dille; ilk iktisabında istisna uygulanan malların veraset yoluyla intikallerinde ÖTV aranmayacağını hükme bağlamıştır. Miras, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 599. maddesi gereğince murisin ölümüyle birlikte bir bütün olarak (külli halefiyet prensibi) mirasçılarına kendiliğinden geçer. Dolayısıyla murisin vefat ettiği tarih itibarıyla tescilli araç, kanuni ve mansup mirasçıların ortak mülkiyetine (elbirliği mülkiyeti) intikal eder.

Burada vergi idaresinin dikkat ettiği en temel eşik, aracın ilk tescil (fatura) tarihinden itibaren 5 takvim yıllık yasal sürenin dolup dolmadığı hususudur:

• 5 Yıllık Süre Dolduktan Sonra Vefat Eden Engellinin Aracı: Araç ilk iktisap tarihinden itibaren 5 yılı tamamlamışsa, ÖTV Kanunu Madde 15/1 uyarınca araç üzerindeki tüm ÖTV kısıtlamaları ve hak mahrumiyeti şerhleri kalkmıştır. Mirasçılar hiçbir ÖTV ödemeksizin aracı diledikleri şahsa satabilir, kendi aralarından birine tescil ettirebilir veya ortak kullanabilirler. Yalnızca Veraset ve İntikal Vergisi işlemleri yapılır.
• 5 Yıllık Süre Dolmadan Önce Vefat Eden Engellinin Aracı: Araç henüz 5 yılını doldurmamışsa, veraset yoluyla intikalde kural olarak ÖTV aranmaz; ancak mülkiyetin tescil şekli ve sonrasındaki satışlar Gelir İdaresi Başkanlığı'nın Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği hükümlerine göre sıkı denetime tabi tutulur.

2. 5 Yıllık Süre Dolmadan Vefat Halinde 3 Temel Senaryo ve Hukuki Sonuçları

Aracın 5 yılı dolmadan engelli hak sahibinin vefat etmesi durumunda mirasçıların tercih edebileceği 3 yasal yol bulunmaktadır:

1. Senaryo A: Aracın Tüm Mirasçılar Adına Müştereken (Elbirliği Halinde) Tescili:

   Mirasçıların tamamı (örneğin geride kalan eş ve 2 çocuk) noterden veya mahkemeden aldıkları mirasçılık belgesiyle vergi dairesine başvurur. Taşıt, veraset ilamındaki payları oranında tüm mirasçılar adına ortak olarak tescil edilir. Bu işlemde kesinlikle hiçbir ÖTV tahakkuk ettirilmez. Araç aile fertleri tarafından kullanılabilir. Ancak araç 5 yıllık süre dolana kadar üçüncü bir şahsa satılamaz. 5 yıl dolmadan satılırsa satış tarihindeki kasko değeri üzerinden ÖTV ödenmesi gerekir.

2. Senaryo B: Tek Bir Mirasçı Lehine Noter Feragatnamesi ile Müstakil Tescil:

   Uygulamada en çok merak edilen ve ihtilaf doğuran durumdur. Mirasçılardan biri (örneğin engelliye fiilen bakan evlat) aracı kendi adına tek başına tescil ettirmek istediğinde, diğer mirasçılar noterden "Araç üzerindeki miras payımdan ivazsız (karşılıksız) feragat ediyorum" şeklinde resmi feragatname verirler. Gelir İdaresi Başkanlığı'nın yayımladığı Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği ve emsal özelgeleri gereğince; terekede araçtan başka mal varlığı olup olmadığına bakılmaksızın, diğer mirasçıların tek bir mirasçı lehine feragat etmesi durumunda devir anında ÖTV ARANMAZ. Araç feragat edilen mirasçı adına tescil edilir ve ilk iktisap tarihinden itibaren başlayan 5 yıllık süre kaldığı yerden işlemeye devam eder.

3. Senaryo C: Aracın Üçüncü Bir Kişiye Doğrudan Satılması:

   Mirasçılar aracı aralarında tutmak istemeyip dışarıdan üçüncü bir şahsa satmaya karar verirlerse; ilk alımda istisna tutulan ÖTV tutarı, satış öncesinde yetkili vergi dairesine mirasçılar tarafından hisseleri oranında ödenmek zorundadır. ÖTV ödendikten sonra vergi dairesi şerhi kaldırır ve noterde serbest satış gerçekleşir.

3. Vefat Durumunda Devir ve ÖTV Yükümlülük Matrisi

Aşağıdaki karşılaştırma tablosu, vefat sonrası mirasçıların tercih edeceği yöntemlere göre mali yükümlülükleri göstermektedir:

4. Adım Adım Veraset ve Noter İntikal Prosedürü

Vefat eden engelli bireye ait aracın devir işlemleri için mirasçıların sırasıyla takip etmesi gereken adımlar şunlardır:

1. Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) Alınması: Nüfus Müdürlüğünden ölüm tescil edildikten sonra herhangi bir noterden (veya soybağında yabancılık/karmaşıklık varsa Sulh Hukuk Mahkemesinden) mirasçılık belgesi çıkarılır.
2. Vergi Dairesi Veraset ve İntikal Beyannamesi: Murisin ikametgahının bulunduğu yerdeki Vergi Dairesine 4 ay içinde (yurtdışında vefat halinde 6 ay) Veraset ve İntikal Vergisi Beyannamesi verilir. Araç için kasko değer listesi esas alınarak ilişik kesme belgesi talep edilir.
3. Noterde Feragat veya Tescil İşlemi:
   • Eğer araç tek bir mirasçıya kalacaksa; diğer tüm mirasçılar notere bizzat giderek (veya vekaletname ile) "Araç Miras Payından Feragat Beyanı" imzalarlar.
   • Eğer ortak kalacaksa feragata gerek yoktur; miras payları oranında ARTES sistemine müşterek kayıt yapılır.
4. Özel Tertibatın Sökümü (Gerekiyorsa): Araçta elden kumanda veya gaz pedalı gibi özel tertibat varsa ve mirasçı engelli değilse; TSE onaylı söküm projesi çizilerek tertibat söktürülür, araç TSE AKM'de kontrol ettirilip standart araç tesciline çevrilir.
5. Noter Tescili ve Ruhsat Basımı: Noter Araç Tescil Sistemi (ARTES) üzerinden araç yeni mirasçı(lar) adına tescil edilerek yeni motorlu araç tescil belgesi (ruhsat) teslim alınır.

5. Vergi Dairesine Verilecek Veraset İntikal ve ÖTV Muafiyet Bildirim Dilekçesi

Mirasçıların vergi dairesine intikal başvurusu yaparken kullanabileceği resmi başvuru dilekçesi örneği:

6. Vefat Eden Engellinin Vasisi Varsa Sulh Hukuk Mahkemesi İzin Prosedürü

Engelli birey zihinsel engeli veya ayırt etme gücü bulunmaması sebebiyle vesayet altındaysa, vefat anında vesayet ilişkisi Türk Medeni Kanunu'nun 496. maddesi gereğince kendiliğinden sona erer. Artık vasi değil, kanuni mirasçılar yetkilidir.

Ancak murisin sağlığında vesayet mahkemesi tarafından araç üzerine konulmuş olan kısıtlama şerhlerinin kaldırılması için ilgili Sulh Hukuk Mahkemesine vefat raporu sunularak vesayetin sonlandırıldığına ve tereke üzerindeki tedbirlerin fekkine dair mahkeme müzekkeresi talep edilmelidir. Mahkeme müzekkeresi olmadan noterlerde tescil kaydı güncellenemez.

Engelli araç sahibi 5 yıl dolmadan vefat ederse mirasçılar ÖTV ödemek zorunda kalır mı?

Kural olarak tüm mirasçılar adına elbirliği (iştirak) halinde tescil yapılırsa veya diğer mirasçılar noterden ivazsız feragatname vererek aracı tek bir mirasçı üzerine devrederlerse (Maliye Bakanlığı güncel tebliğ ve özelgeleri uyarınca) devir anında geriye dönük ÖTV tahsil edilmez. Ancak araç 5 yıl dolmadan üçüncü şahsa satılırsa ÖTV ödenir.

Engelli araç sahibi 5 yılı doldurduktan sonra vefat ederse ne olur?

Araç ilk iktisap tarihinden itibaren 5 yılı doldurmuşsa ÖTV yükümlülüğü tamamen ortadan kalkar. Mirasçılar hiçbir ÖTV riski olmaksızın aracı diledikleri kişiye satabilir veya istedikleri mirasçı adına tescil ettirebilirler.

Tek bir mirasçı aracı kendi üzerine almak isterse diğer mirasçılardan ne almalıdır?

Diğer tüm mirasçıların noter huzurunda araç üzerindeki miras paylarından feragat ettiklerine dair 'Miras Payından Feragat Sözleşmesi / Feragatname' düzenlemesi gerekir. Bu belge olmadan aracın tek bir mirasçı adına müstakil tescili yapılamaz.

Mirasçılardan biri aracı 3. bir kişiye satmak isterse diğerlerinin rızası gerekir mi?

Evet. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu gereğince tereke üzerindeki mülkiyet elbirliği mülkiyetidir. Tüm mirasçıların oybirliği ve ortak imzası olmadan terekeye dahil araç üçüncü kişilere devredilemez veya satılamaz.

Vefat eden engellinin aracı için Veraset ve İntikal Vergisi ödenir mi?

Evet. ÖTV'den muafiyet sağlansa dahi 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu kapsamında intikal beyannamesi verilmelidir. Her yıl güncellenen kanuni istisna haddinin altında kalan miras payları için vergi tahakkuk etmez ancak vergi dairesinden 'İlişik Kesme Belgesi' alınması zorunludur.