Engelliden Engelliye Araç Satışı 2026: 5 Yıl Beklemeden Sıfır ÖTV ile Noter Devri ve İkinci Araç Alma Hakkı

Engelliden engelliye araç satışı, 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 15. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi ile yasal çerçevesi çizilmiş, engelli vatandaşlarımızın mağduriyet yaşamadan araçlarını elden çıkarmalarına imkan tanıyan son derece avantajlı bir hukuki mekanizmadır. Standart kurallara göre ÖTV muafiyetiyle alınan bir taşıtın 5 yıl dolmadan normal bir vatandaşa satılması durumunda başta ödenmeyen devasa vergi tutarları tahsil edilirken; aracın ÖTV muafiyeti hakkına sahip başka bir engelli bireye satılması halinde hiçbir ÖTV ödenmez.

Bu yolla yapılan satışlarda hem 5 yıllık bekleme zorunluluğu ortadan kalkmakta, hem de alıcı olan engelli birey piyasa rayicinden çok daha makul bir fiyata ikinci el hazır engelli aracına sahip olabilmektedir. Ancak noter devrinden önce Vergi Dairesi Başkanlığı'ndan "İstisnalı Taşıt Devir Uygunluk Yazısı" alınması ve tertibat farklılıklarının TSE üzerinden projelendirilmesi yasal bir zorunluluktur.

1. Yasal Çerçeve: ÖTV Kanunu Madde 15/2-a ve Tebliğ Esasları

ÖTV (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği uyarınca engelliden engelliye araç devrinde şu emredici hükümler uygulanır:

• Vergisiz Devir İlkesi: İlk iktisabında istisna uygulanan taşıtların, istisnadan yararlanma hakkı bulunan bir malul veya engelliye satışı veya devrinde Özel Tüketim Vergisi aranmaz.
• Kalan Sürenin Devralınması Kuralı: Taşıtı devralan yeni engelli birey için 5 yıllık süre yeniden başlamaz; ilk iktisap (tescil) tarihinden itibaren işlemiş olan süre korunur ve kalan süre devralınır.
• Rapor ve Tertibat Uyumu: Alıcının da 4760 sayılı Kanun'un 7/2 maddesinde belirtilen şartları (en az %90 rapor veya ortopedik uzuv kısıtlılığı) taşıdığının Vergi Dairesi tarafından tevsik ve tasdik edilmesi şarttır.

2. Devir Türleri Karşılaştırma Matrisi

3. Adım Adım Noter ve Vergi Dairesi Devir İşlemleri Yol Haritası

1. 1. Adım: Alıcının Evraklarının Doğrulanması: Alıcı engelli bireyin sağlık kurulu raporunun ve ehliyet tertibat kodlarının araç alımına uygun olduğu teyit edilir.
2. 2. Adım: Vergi Dairesine Müracaat: Satıcı ve alıcı birlikte aracın tescilli bulunduğu Vergi Dairesi Müdürlüğü'ne müracaat eder. Vergi dairesi her iki tarafın raporunu inceleyerek Noterlik Bilgi Sistemi'ne "Engelliden Engelliye İstisnalı Satış İzni" şerhini onaylar.
3. 3. Adım: Tertibat Uyarlaması ve TSE Onayı (Gerekliyse): Alıcının engeli satıcıdan farklı bir tertibat gerektiriyorsa (örn. sol gaz pedalı yerine direksiyon topuzu), araç yetkili serviste tadil edilir ve TSE Araç Kontrol Merkezi'nden tadilat raporu alınır.
4. 4. Adım: Noter Satış Sözleşmesi: Noterde alıcı ve satıcı hazır bulunur. Noter, sistem üzerinden vergi dairesi izin kodunu görür ve hiçbir ÖTV tahakkuk ettirmeksizin satış sözleşmesini düzenler.
5. 5. Adım: Yeni Tescil Belgesi (Ruhsat): Araç ruhsatı yeni engelli bireyin adına düzenlenir ve kalan sürenin tescil şerhi işlenir.

4. Vergi Dairesi Müdürlüğü'ne İstisnalı Taşıt Devir Uygunluk Dilekçesi

5. Gelir İdaresi Başkanlığı Özelgeleri ve Emsal İçtihatlar

Gelir İdaresi Başkanlığı'nın muhtelif özelgelerinde (B.07.1.GİB.4.06.17.02 sayılı Özelge) açıkça belirtildiği üzere; "ÖTV istisnası kapsamında iktisap edilen taşıtın 5 yıllık yasal süre dolmadan bir başka engelliye satılması halinde, yeni malik için süre baştan başlamaz; önceki malikin kullanım süresi mahsup edilerek kalan sürenin tamamlanması yeterlidir." Bu ilke gereğince, kalan süresi biten yeni engelli araç sahibi, dilerse aracı normal bir vatandaşa da sıfır ÖTV ile satma hakkını kazanmaktadır.

6. Farklı Engel Grupları Arasındaki Devir Prosedürleri ve TSE Krokisi

Engelliden engelliye araç devrinde tarafların fiziksel engellerinin aynı uzuvda olmaması durumunda özel bir teknik tadilat süreci işletilmelidir. Örneğin satıcı sol bacak engelli olup otomatik vitesli tertibatsız araç kullanırken; alıcı sağ bacak veya kol engelli ise araca ilave mekanik aparat montajı yapılması zorunludur.

Bu gibi durumlarda izlenecek teknik işlem adımları şunlardır:

• Mühendislik Tadilat Projesi Çizimi: Makine Mühendisleri Odası'na kayıtlı yetkili araç tadilat bürosuna alıcının sağlık kurulu raporu ve ehliyet kodlarına (örn. 20.06 gaz pedalı sola aktarımı, 35.03 direksiyon topuzu) uygun mekanik tadilat projesi çizdirilir.
• Yetkili Serviste Montaj: Onaylı projeye sadık kalınarak aparatlar yetkili teknik serviste araca monte edilir.
• TSE Araç Kontrol Merkezi Muayenesi: Taşıt, Türk Standartları Enstitüsü (TSE) Araç Kontrol Merkezi'ne (AKM) götürülerek mühendisler eşliğinde fiziki teste tabi tutulur ve "Tadilat Uygunluk Onay Raporu" tanzim edilir.
• TÜVTÜRK Tadilat Muayenesi: Araç TÜVTÜRK istasyonunda tadilat muayenesinden geçirilerek ruhsata yeni tertibat işlenir.

7. Noterlik Bilgi Sistemi (ARTES) ve Vergi Dairesi Koordinasyonu

Uygulamada noter katiplerinin en sık tereddüt yaşadığı nokta, engelliden engelliye satışlarda sistemin otomatik olarak ÖTV borcu çıkarmasıdır. Noterlik Bilgi Sistemi (ARTES), Gelir İdaresi Başkanlığı'nın Otomotiv Vergi Dairesi modülü ile entegre çalışmaktadır.

Notere gitmeden önce mutlaka yapılması gereken kritik işlem; satıcının bağlı olduğu Vergi Dairesi Müdürlüğü'ne müracaat edilerek sistemdeki araç tescil kaydına "ÖTV İstisnasına Haiz Engelliden Engelliye Satış İzni" kodunun işlenmesini sağlamaktır. Bu kod vergi memuru tarafından ARTES ekranına gönderilmediği sürece noter devir işlemini gerçekleştiremez veya ekranda yüz binlerce liralık ÖTV ödeme uyarısı çıkar. Bu nedenle dilekçe ile vergi dairesinden fiziki "Muvafakat ve Uygunluk Yazısı" alınması ve notere ibraz edilmesi işlemleri hızlandıracaktır.

8. İkinci El Engelli Aracının Piyasa Değeri ve Alıcı-Satıcı Mali Kazancı

Engelliden engelliye yapılan devirlerde fiyat tespiti serbest piyasa koşullarına göre belirlenir. Ancak normal piyasada ÖTV'li değeri 1.800.000 TL olan bir taşıtın engelliden engelliye devir fiyatı genellikle çıplak fabrika bedeli ile normal piyasa değeri arasında bir dengede (örneğin 1.200.000 TL - 1.300.000 TL bandında) alıcı bulur.

Bu modelin taraflara sağladığı somut faydalar:

1. Alıcı Açısından: 2.873.972 TL'lik sıfır araç tavanına takılmadan, piyasada bulunması zor olan donanımlı ve bakımlı bir engelli aracına sıfır ÖTV avantajıyla derhal sahip olur. Üstelik 5 yıllık bekleme süresinin kalan kısmını tamamlayacağı için aracı daha erken serbest piyasaya çıkarma imkanı elde eder.
2. Satıcı Açısından: 5 yıl boyunca normal vatandaşa satamayacağı taşıtını beklemeden nakde dönüştürür ve aracın vergi borcu riskinden tamamen kurtulur.

9. Engelliden Engelliye Araç Satışında Sık Yapılan 7 Kritik Hata

Engelliden engelliye araç devir süreci her ne kadar vergisiz ve hızlı bir yöntem olsa da bürokratik zincirin herhangi bir halkasında yapılacak basit bir usul hatası taraflara ağır mali külfetler doğurabilir. Sahada en sık karşılaşılan hak kayıpları ve bunlardan kaçınma yolları şunlardır:

• 1. Hata: Vergi Dairesi Onayı Alınmadan Notere Gitmek: Noterlik sistemi, Maliye ekranından "ÖTV İstisna Devir İzni" şerhini görmeden işlem yapamaz. Doğrudan notere gidildiğinde sistem aracı standart taşıt kabul ederek yüz binlerce liralık vergi tahakkuk uyarısı verir. Önce mutlaka vergi dairesinden muvafakat alınmalıdır.
• 2. Hata: Alıcının Rapor Kodları ile Mevcut Tertibatın Çelişmesi: Alıcının sağlık raporundaki veya sürücü belgesindeki engellilik kodları ile satıcının aracındaki aparat uyuşmuyorsa, araç trafiğe çıkarılamaz. Devir öncesinde tertibat projesinin çizdirilip TSE'den onaylatılması şarttır.
• 3. Hata: Kalan Sürenin Hatalı Hesaplanması: Alıcı, aracı istediği zaman normal bir vatandaşa satabileceğini zannetmektedir. Oysa alıcı, ilk tescil tarihinden itibaren kalan 5 yıllık süreyi beklemek zorundadır. Örneğin ilk tescili 2 yıl önce yapılan bir araç alındığında, alıcı 3 yıl dolmadan aracı normal vatandaşa ÖTV'siz satamaz.
• 4. Hata: Trafik Sigortası ve Kasko Zeyilnamesinin İhmal Edilmesi: Satış tamamlandıktan sonra zorunlu mali sorumluluk sigortası ve kasko poliçesi derhal yeni malik adına devredilmeli; kaskoya özel tertibat bedeli ve engelli aracı klozu mutlaka ekletilmelidir. Aksi halde olası kazalarda sigorta şirketi hasarı karşılamaz.
• 5. Hata: MTV Muafiyet Bildiriminin Yenilenmemesi: Araç plaka ve ruhsatı değiştiğinde İnteraktif Vergi Dairesi (İVD) üzerinden alıcı adına yeni bir MTV istisna bildirimi verilmelidir; aksi takdirde yeni sahip adına her dönem MTV borcu işlemeye başlar.
• 6. Hata: Elden Nakit Para Alışverişi Yapmak: 7.000 TL üzerindeki tüm araç alım-satım ödemelerinin bankacılık sistemi üzerinden yapılması Vergi Usul Kanunu gereği zorunludur. Para transferi "Noter Satış Sözleşmesi Araç Bedeli" şerhiyle bankadan havale/EFT yapılmalıdır.
• 7. Hata: Satıcının Hemen Yeni Sıfır Araç Alabileceğini Düşünmesi: Satıcı aracını devrettiği anda ÖTV hakkının hemen yeniden açılacağını varsayar. Oysa yeni 10 yıl kuralı gereğince ilk tescilden itibaren 10 yıl dolmadan ikinci bir ÖTV muafiyetli sıfır araç alınamaz.

10. Danıştay Kararları: Alıcının Rapor Değişikliğinde Satıcının Sorumsuzluğu İlkesi

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu'nun yerleşik içtihatlarına göre; devir anında alıcının yasal şartları haiz olduğu vergi dairesince onaylandıktan sonra, gelecekte alıcının sağlık durumunda yaşanabilecek değişiklikler (örneğin rapor oranının düşmesi veya ehliyetinin iptal edilmesi), geçmişe dönük olarak satıcı aleyhine herhangi bir vergi tarhiyatı doğuramaz. Kanuna uygun olarak yapılan engelliden engelliye devirler, satıcı açısından kesinleşmiş ve tamamlanmış bir hukuki işlem statüsündedir.

Engelliden engelliye araç satışında 5 yıllık süreyi beklemek zorunlu mudur?

Hayır. 4760 sayılı Kanun'un 15/2-a maddesi uyarınca ÖTV muafiyetiyle alınan bir taşıt, aynı istisna şartlarına haiz başka bir engelli bireye 5 yıllık süre beklenmeksizin sıfır ÖTV ile istenildiği zaman devredilebilir.

Engelliden engelliye araç satıldığında alıcı için 5 yıllık süre baştan mı başlar?

Hayır. Gelir İdaresi Başkanlığı tebliğleri gereğince süre sıfırlanmaz; alıcı olan yeni engelli birey, aracın ilk trafiğe tescil edildiği tarihten itibaren kalan süreyi tamamlar. Örneğin 2 yıllık bir araç alındığında yeni sahip kalan 3 yılı tamamladığında aracı normal vatandaşa ÖTV'siz satabilir.

Aracını başka bir engelliye satan kişi hemen yeni sıfır ÖTV'siz araç alabilir mi?

Hayır. Yürürlükteki mevzuatta bir engelli bireyin ÖTV istisnasıyla sıfır kilometre araç alabilmesi için önceki aracının tescil tarihinden itibaren 10 yıl geçmiş olması gerekmektedir. Aracını devretmiş olsa bile bu 10 yıllık süre dolmadan satıcıya yeni sıfır araç alma hakkı açılmaz.

Engelliden engelliye satışta aracın üzerindeki tertibat ne olur?

Eğer alıcı ile satıcının engellilik durumları birebir aynıysa tertibat aynen korunur. Ancak alıcının engel durumu farklıysa (örneğin satıcı sol bacak, alıcı sağ bacak engelliyse), yetkili makine mühendisi tarafından yeni tertibat tadilat projesi çizdirilerek TSE onayıyla aparat değiştirilir.

Engelliden engelliye satışta noterde hangi belgeler istenir?

Alıcının geçerli Engelli Sağlık Kurulu Raporu, alıcının engelli sürücü belgesi (bizzat kullanacaksa), vergi dairesinden alınan 'İstisnalı Araç Devir Uygunluk Belgesi', varsa TSE tertibat tadilat projesi ve her iki tarafın kimlik belgeleri istenir.