Engelli TOKİ başvurusu, dezavantajlı vatandaşlarımızın barınma hakkını sosyal devlet güvencesiyle teminat altına almayı amaçlayan, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ) tarafından yürütülen özel bir kamusal konut edindirme programıdır. Sosyal konut üretiminde dezavantajlı grupların konut mülkiyetine erişimini kolaylaştırmak amacıyla yasal düzenlemelerle pozitif ayrımcılık kuralları tesis edilmiştir.
Bu çerçevede, 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun'un 4. maddesi uyarınca TOKİ'nin satışa sunduğu tüm alt gelir ve orta gelir konut projelerinde engelli bireyler için %5 oranında müstakil bir kontenjan ayrılmaktadır. Bu kontenjan engelli vatandaşlarımıza kura çekimlerinde 'çifte şans' (çifte kura hakkı) tanıyarak konut sahibi olma olasılıklarını katbekat artırmaktadır. Bu rehberde, 2026 yılı güncel başvuru kriterleri, hane gelir tavanları, peşinat ve taksit simülasyonları, e-Devlet başvuru adımları ve resmi dilekçe taslakları detaylıca incelenmiştir.
1. Yasal Çerçeve ve Engelli Kontenjanı Prensipleri
Engelli bireylerin TOKİ konutlarına müracaatında uygulanan temel yasal standartlar şunlardır:
- Yasal Kontenjan Oranı: Satışa sunulan her konut projesinde toplam daire sayısının en az %5'i engelli vatandaşlarımıza ayrılır. Örneğin 2.000 konutluk bir projede 100 konut doğrudan engelli kategorisine tahsis edilir.
- Çifte Kura Hakkı: Başvuru yapan engelli birey ilk olarak engelliler arası özel kura çekilişine katılır. Şayet bu kurada asil ya da yedek hak sahibi olamazsa, başvurusu otomatikman genel kategoriye (diğer alıcılar) devredilir ve genel kurada yeniden şansını dener. Bu mekanizma engelli adaylara benzersiz bir çifte hak sağlar.
- Rapor Geçerliliği: Adayın Sağlık Bakanlığı onaylı e-Rapor sistemine kayıtlı en az %40 oranında Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporuna veya 18 yaş altı engelli evladı adına başvuru yapacak ebeveynin ÇÖZGER belgesine sahip olması şarttır.
- Konut Sahibi Olmama Kuralı: Başvuru sahibinin, eşinin ve velayeti altındaki çocuklarının tapuda kayıtlı bağımsız bir konutunun bulunmaması ve daha önce TOKİ'den konut satın almamış veya kredi kullanmamış olması zorunludur (Hisseli miras payları belirli sınırların altındaysa engel teşkil etmeyebilir).
2. TOKİ Engelli ve Genel Kategori Karşılaştırma Matrisi
Aşağıdaki semantik tabloda, TOKİ sosyal konut projelerinde engelli kategorisi ile diğer başvuru kategorileri arasındaki şartlar ve haklar karşılaştırmalı olarak özetlenmiştir:
| Kategori Türü | Ayrılan Asgari Kontenjan | Çifte Kura Avantajı | Aylık Hane Gelir Sınırı (2026) | Başvuru Bedeli İadesi |
|---|---|---|---|---|
| Engelli Vatandaşlar (%40+) | %5 Kontenjan | Var (Önce %5, sonra Genel Kura) | İstanbul: 60.000 TL / Anadolu: 45.000 TL | Kura çıkmazsa %100 İade |
| Şehit Aileleri ve Gaziler | %5 Kontenjan | Kurasız Doğrudan Hak Sahipliği | Gelir Şartı Aranmaz | Başvuru Bedeli Alınmaz |
| Emekli Vatandaşlar | %20 Kontenjan | Yok (Yalnızca Emekli Kurusu) | İstanbul: 60.000 TL / Anadolu: 45.000 TL | Kura çıkmazsa %100 İade |
| Gençler (18 - 30 Yaş) | %20 Kontenjan | Yok (Yalnızca Genç Kurusu) | İstanbul: 60.000 TL / Anadolu: 45.000 TL | Kura çıkmazsa %100 İade |
| Diğer / Genel Alıcılar | Kalan Kontenjan | Yok (Tek Kura) | İstanbul: 60.000 TL / Anadolu: 45.000 TL | Kura çıkmazsa %100 İade |
3. TOKİ Konut Finansmanı ve Taksit Simülasyonu
TOKİ alt gelir grubu sosyal konut projelerinde hak sahiplerine uygulanan finansman modeli banka konut kredilerinden tamamen farklıdır. Faizsiz veya memur maaş artış katsayısına endeksli devlet destekli vade modeli uygulanır:
- Konut Satış Bedeli Örneği: 2.400.000 TL değerinde 2+1 bir sosyal konut için.
- Peşinat Oranı (%10): Hak sahibi sözleşme imzalarken konut bedelinin %10'u olan 240.000 TL peşinatı yetkili bankaya (Ziraat veya Halkbank) yatırır.
- Kalan Borç Tutarı: 2.400.000 TL - 240.000 TL = 2.160.000 TL.
- Vade Süresi: 240 Ay (20 Yıl).
- Başlangıç Aylık Taksit Tutarı: 2.160.000 TL / 240 ay = 9.000 TL/Ay.
- Taksit Güncelleme Kriteri: Borç bakiyesi ve aylık taksit tutarları, her yılın Ocak ve Temmuz aylarında geriye dönük 6 aylık Memur Maaş Artış Oranı tavanı dikkate alınarak idarece güncellenir.
4. Adım Adım e-Devlet TOKİ Başvuru Krokisi
TOKİ engelli kategorisinden müracaat etmek isteyen adaylar aşağıdaki adımları sırasıyla gerçekleştirmelidir:
- e-Devlet Girişi ve Hizmet Seçimi: T.C. kimlik numarası ile e-Devlet Kapısı'na girilir ve Toplu Konut İdaresi Başkanlığı sekmesi altındaki 'Konut / İş Yeri Başvuru Hizmeti' ekranı açılır.
- Proje ve Kategori Seçimi: Başvuru yapılacak il ve ilçedeki aktif konut projesi seçilir. Başvuru türü alanında kesinlikle 'Engelli Vatandaş' kategorisi işaretlenir.
- Sağlık Raporu Onayı: Sistem Sağlık Bakanlığı e-Rapor veri tabanına otomatik bağlanarak %40 ve üzeri engellilik durumunu doğrular. Doğrulanamazsa rapor örneği PDF formatında sisteme yüklenir.
- Başvuru Bedelinin Yatırılması: Başvuru formunun onaylanmasının ardından adınıza oluşturulan sanal IBAN numarasına anlaşmalı bankalar (Halkbank/Ziraat) üzerinden başvuru teminat bedeli (genellikle 5.000 TL) yatırılır.
- Kura Takibi ve Sözleşme: Noter huzurunda ve canlı yayında gerçekleştirilen kura çekiminde asil hak sahibi olunması durumunda, ilan edilen tarihlerde banka şubesine gidilerek gayrimenkul satış sözleşmesi imzalanır. Hak sahibi olamayan vatandaşlarımızın başvuru bedeli banka hesabına eksiksiz iade edilir.
5. TOKİ Başkanlığı'na Engelli Hak Sahipliği Talep / İtiraz Dilekçesi Şablonu
Kura sonrasında kat/daire uyarlaması, erişilebilirlik rampası talebi veya sözleşme devri konularında idareye sunulacak resmi dilekçe taslağı:
T.C.
ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞI
Toplu Konut İdaresi (TOKİ) Başkanlığı'na
ANKARA
BAŞVURU SAHİBİ: Adı Soyadı (T.C. Kimlik No: ....................)
PROJE BİLGİSİ: .................... İli, .................... İlçesi, ................ Konut Projesi
HAK SAHİPLİĞİ / BAŞVURU NO: 2026/....................
ENGEL DURUMU: %..... Oranında Ortopedik / Görme / Süreğen Engelli
ADRES: ....................................................................
TELEFON: 05........................
KONU: Engelli Kontenjanı Hak Sahipliği Kapsamında Erişilebilir Zemin Kat Daire Tahsisi / Sözleşme İşlemleri Hakkındadır.
AÇIKLAMALAR:
1. Yukarıda ayrıntıları belirtilen konut projenizde noter huzurunda gerçekleştirilen kura çekilişinde engelli kategorisinden asil hak sahibi olarak belirlenmiş bulunmaktayım.
2. Ekte sunulan resmi engelli sağlık kurulu raporumda açıkça belirtildiği üzere, yürüme ve hareket kısıtlılığım (tekerlekli sandalye / ortopedik cihaz kullanımı) bulunmakta olup, üst katlara erişimim mimari engeller sebebiyle fiilen imkansızdır.
3. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun'un erişilebilirlik ve makul uylaştırma hükümleri gereğince; tarafıma tahsis edilecek bağımsız bölümün zemin/giriş katta veya asansör erişimine tam uygun blokta yer alacak şekilde kura/blok eşleştirmesinin yapılmasını arz etmekteyim.
4. Hak sahipliği sözleşme ve peşinat işlemlerimin engelli durumuma uygun takvimde tamamlanması hususunda gereğini talep ederim.
NETİCE VE TALEP: Engellilik durumum gözetilerek hak sahibi olduğum konutun mimari erişilebilirlik standartlarına uygun blok ve kattan tahsis edilmesini ve sözleşme sürecinin buna göre yürütülmesini saygılarımla arz ve talep ederim. .../.../2026
Hak Sahibi
Ad Soyad - İmza
EKLER:
1. Engelli Sağlık Kurulu Raporu Onaylı Sureti
2. Nüfus Cüzdanı Fotokopisi
3. TOKİ Kura Sonuç Belgesi Ekran Çıktısı
Hak Sahibinin Vefatı Durumunda Hayat Sigortası ve Borcun Kapatılması
Engelli vatandaşlarımızın ve ailelerinin TOKİ sosyal konut projelerine başvururken en çok merak ettiği hususlardan biri, uzun vadeli (240 ay) borçlanma sürecinde engelli hak sahibinin vefat etmesi halinde geride kalan borcun ne olacağı konusudur. Toplu Konut İdaresi finansman modelinde hak sahiplerinin mülkiyet haklarını koruyan son derece güçlü bir sigorta kalkanı bulunmaktadır.
Sözleşme imzalama aşamasında aracı kamu bankası (Ziraat Bankası veya Halkbank) tarafından hak sahibi adına zorunlu Azalan Bakiyeli Kredi Hayat Sigortası akdedilir. Hak sahibi engelli vatandaşımızın sözleşme süresi devam ederken vefat etmesi durumunda, ölüm tarihindeki güncel kalan tüm konut taksit borcu sigorta şirketi tarafından doğrudan TOKİ'ye tek seferde defaten ödenir. Konutun üzerindeki idare ipoteği kaldırılarak taşınmaz borçsuz ve temiz bir şekilde engellinin kanuni mirasçılarına (eş, çocuklar, anne/baba) intikal ettirilir. Böylece mirasçıların herhangi bir taksit ödeme yükümlülüğü kalmaz.
2022 Engelli Aylığı ve Evde Bakım Maaşının TOKİ Gelir Hesabındaki Yeri
TOKİ alt gelir grubu sosyal konut projelerinde başvuru şartı olarak aranan 'Aylık hane net gelirinin İstanbul için 60.000 TL, diğer iller için 45.000 TL'yi aşmaması' kuralında, haneye giren resmi gelirlerin nasıl hesaplanacağı sıklıkla kafa karışıklığı yaratmaktadır.
TOKİ başvuru kılavuzları gereğince; hane halkı gelirine başvuru sahibinin ve eşinin maaş, ticari kazanç, gayrimenkul kira geliri ve düzenli nafaka ödemeleri dahil edilir. Ancak devlet tarafından bağlanan 2022 sayılı Kanun kapsamındaki engelli aylıkları ve 2828 sayılı Kanun uyarınca ödenen evde bakım yardımları sosyal yardım niteliğinde olduğundan, birçok projede gelir tavanını aşındırıcı bir unsur olarak değil, hane halkının geçim desteği olarak kabul edilmektedir. Başvuru yapacak engellilerimizin bu konuda tereddüt etmeden gelir beyanında bulunmaları ve gelir eşiği altında kaldıklarını gösteren e-Devlet barkodlu belgeleri ibraz etmeleri yeterlidir.
6. İlgili Engelli Konut ve Maddi Hak Bağlantıları
Konut edinimi, emlak vergisi muafiyetleri ve diğer kamusal sosyal koruma haklarına ilişkin rehberlerimizi inceleyebilirsiniz:
Resmi TOKİ ve Mevzuat Portalları:
Engelliler için TOKİ konutlarında ne kadar kontenjan ayrılır?
Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ) tarafından üretilen tüm sosyal konut projelerinde engelli vatandaşlarımıza yasal olarak asgari %5 oranında özel kontenjan ayrılmaktadır. Örneğin 1.000 konutluk bir etapta en az 50 konut doğrudan engellilere tahsis edilir.
Engelli bireyler TOKİ kurasında neden çifte kura hakkına sahiptir?
Engelli başvuru sahipleri ilk olarak yalnızca kendi aralarında düzenlenen %5'lik engelli kategorisi kurasına katılırlar. Buradan hak sahibi olamazlarsa, şanslarını kaybetmeyip otomatik olarak 'Diğer / Genel Kategori' asil ve yedek kura çekilişine de dahil edilirler.
TOKİ engelli başvurusu için gelir sınırı ne kadardır?
Başvuru sahibinin ve eşinin toplam aylık hane net gelirinin İstanbul için azami 60.000 TL, diğer iller için ise azami 45.000 TL olması şarttır. Bu sınırı aşan hanelerin başvuruları değerlendirmeye alınmaz.
Engelli sağlık kurulu raporunun oranı en az yüzde kaç olmalıdır?
Yetkili tam teşekküllü devlet hastanelerinden alınmış Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporunda engellilik oranının en az %40 olması veya 18 yaş altı çocuklar için ÇÖZGER belgesinde en az 'Hafif Düzeyde ÖKGV' derecesinin yer alması şarttır.
TOKİ'den engelli kontenjanıyla konut alan kişi evi satabilir veya devredebilir mi?
Sosyal konut projelerinde hak sahiplerinin borcu tamamen bitene veya taksit ödemeleri belirli bir süreye ulaşana kadar gayrimenkulü devretmesi veya satması yasaktır. Sözleşmede yer alan devir yasağı maddesi ihlal edilirse konut idarece geri alınır.
